गिरिराजस्य शिवनिमन्त्रणम् / The Mountain-King Invites Śiva (Hospitality to Śiva and the Devas)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਆਦਿ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਿਤ੍ਯ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ ਗਿਰਿ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਦ ਗਿਰਿਰਾਜ (ਹਿਮਾਲਯ) ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ਼ਟਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਸਵਜਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਦਿਵ੍ਯ ਸਮੂਹ ਦੀ ਆਤਿਥ੍ਯ-ਸੇਵਾ ਲਈ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ੰਭੂ/ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਦਾ ਵਿਧੀਵਤ ਸਤਕਾਰ ਕਰਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਭੂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਟਿਕਣ। ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਪਾਵਨ ਤੇ ਪਰਿਵਰਤਨਕਾਰੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਗਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਧੰਨ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਗਿਰਿਰਾਜ ਦੇ ਪੁੰਨ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਸਦਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਭਕਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਰੁਣਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਦਰ ਤੇ ਆਏ ਹਨ। ਉਹ ਸੁਹਾਵਣੇ ਨਿਵਾਸ, ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਨੇਕ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਨ-ਭੋਗ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵੀ ਸ਼ਿਵਾਂਬਿਕਾ ਦਾ ਸਾਨ্নਿਧ੍ਯ ਹੋਵੇ ਉੱਥੇ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ; ਸਭ ਅਰਪਣ ਪੂਰਨ ਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਿਥ੍ਯ ਨੂੰ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨਮਈ ਭਕਤੀ ਵਜੋਂ ਉੱਚਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਘਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । अथ विष्ण्वादयो देवा मुनयश्च तपोधनाः । कृत्वावश्यककर्माणि यात्रां सन्तेनिरे गिरेः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤਦੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਤਪ-ਧਨ ਮੁਨੀ, ਆਪਣੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਕਰਮ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਤੁਰ ਪਏ।
Verse 2
ततो गिरिवरः स्नात्वा स्वेष्टं सम्पूज्य यत्नतः । पौरबन्धून्समाहूय जनवासं ययौ मुदा
ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗਿਰਿਰਾਜ ਨੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਯਤਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟਦੇਵ ਦੀ ਸੰਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਿਵਾਸ-ਥਾਂ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।
Verse 3
तत्र प्रभुम्प्रपूज्याथ चक्रे सम्प्रार्थनां मुदा । कियद्दिनानि सन्तिष्ठ मद्गेहे सकलैस्सह
ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਿਮਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ—“ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਘਰ ਠਹਿਰੋ।”
Verse 4
विलोकनेन ते शम्भो कृतार्थोहं न संशयः । धन्यश्च यस्य मद्गेहे आयातोऽसि सुरैस्सह
ਹੇ ਸ਼ੰਭੋ! ਕੇਵਲ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਧੰਨ ਹੈ ਉਹ, ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਪਧਾਰੇ ਹੋ।
Verse 5
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा बहु शैलेशः करौ बद्ध्वा प्रणम्य च । प्रभुन्निमन्त्रयामास सह विष्णुसुरादिभिः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ (ਹਿਮਾਲਯ) ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਦੇਵਗਣ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਲ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਿਮੰਤਰਣ ਦਿੱਤਾ।
Verse 6
अथ ते मनसा गत्वा शिव संयुतमादरात् । प्रत्यूचुर्मुनयो देवा हृष्टा विष्णुसुरादिभिः
ਫਿਰ ਉਹ ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਦੇਵਗਣਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 7
देवा ऊचुः । धन्यस्त्वं गिरिशार्दूल तव कीर्तिर्महीयसी । त्वत्समो न त्रिलोकेषु कोपि पुण्यतमो जनः
ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਗਿਰਿਸ਼ਾਰਦੂਲ! ਤੁਸੀਂ ਧੰਨ ਹੋ; ਤੁਹਾਡੀ ਕੀਰਤੀ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁੰਨਵਾਨ ਕੋਈ ਜਨ ਨਹੀਂ।
Verse 8
यस्य द्वारि महेशानः परब्रह्म सतां गतिः । समागतस्सदासैश्च कृपया भक्तवत्सलः
ਜਿਸ ਦੇ ਦਰ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ—ਪਰਬ੍ਰਹਮ, ਸਤਜਨਾਂ ਦੀ ਪਰਮ ਗਤੀ—ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਭਕਤਵਤਸਲ ਹਨ, ਸਦਾ ਭਕਤਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।
Verse 9
जनावासोतिरम्यश्च सम्मानो विविधः कृतः । भोजनानि त्वपूर्वाणि न वर्ण्यानि गिरीश्वर
ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਠਹਿਰਾਉ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਨੋਹਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਭੋਜਨ ਵੀ ਐਨੇ ਦੁਲੱਭ ਤੇ ਅਪੂਰਵ ਸਨ ਕਿ, ਹੇ ਗਿਰੀਸ਼ਵਰ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
Verse 10
चित्रन्न खलु तत्रास्ति यत्र देवी शिवाम्बिका । परिपूर्णमशेषञ्च यवं धन्या यदागताः
ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵੀ ਸ਼ਿਵਾਂਬਿਕਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਅਦਭੁਤ ਅੰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ; ਅਤੇ ਜੋ ਉੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਉਹ ਧੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 11
ब्रह्मोवाच । इत्थम्परस्परन्तत्र प्रशंसाभवदुत्तमा । उत्सवो विविधो जातो वेदसाधुजयध्वनिः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਥੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਉਤਸਵ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਜੈ-ਜੈਕਾਰ ਦੀ ਧੁਨੀ ਗੂੰਜ ਉਠੀ।
Verse 12
अभून्मङ्गलगानञ्च ननर्ताप्सरसांगणः । नुतिञ्चक्रुर्मागधाद्या द्रव्यदानमभूद्बहु
ਮੰਗਲ ਗੀਤ ਗਾਏ ਗਏ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਨੇ ਨਾਚ ਕੀਤਾ। ਮਾਗਧ ਆਦਿ ਭਾਟਾਂ ਨੇ ਸਿਫ਼ਤ-ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਧਨ ਦਾਨ ਹੋਇਆ।
Verse 13
तत आमन्त्रय देवेशं स्वगेहमगमद्गिरिः । भोजनोत्सवमारेभे नानाविधिविधानतः
ਫਿਰ ਗਿਰਿਰਾਜ ਹਿਮਾਲਿਆ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕ ਰੀਤਾਂ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਜਨ-ਉਤਸਵ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
Verse 14
भोजनार्थं प्रभुम्प्रीत्यानयामास यथोचितम् । परिवारसमेतं च सकुतूहलमीश्वरम्
ਭੋਜਨ ਪਰੋਸਣ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਯਥੋਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਲਿਆਇਆ—ਸੰਗਤ ਸਮੇਤ, ਕੌਤੂਹਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ।
Verse 15
प्रक्षाल्य चरणौ शम्भोर्विष्णोर्मम वरादरात् । सर्वेषाममराणाञ्च मुनीनाञ्च यथार्थतः
ਮੇਰੇ ਉੱਤਮ ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ੰਭੂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚਰਨ ਧੋਏ, ਅਤੇ ਠੀਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਅਮਰ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਵੀ ਚਰਨ ਯਥਾਵਿਧਿ ਧੋਏ।
Verse 16
परेषाञ्च गतानाञ्च गिरीशो मण्डपान्तरे । आसयामास सुप्रीत्या तांस्तान्बन्धुभिरन्वितः
ਹੋਰ ਮਹਿਮਾਨ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੰਡਪ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗਿਰੀਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਬੜੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਸਮੇਤ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਬਿਠਾਇਆ।
Verse 17
सुरसैर्विविधान्नैश्च तर्पयामास तान्गिरिः । बुभुजुर्निखिलास्ते वै शम्भुना विष्णुना मया
ਤਦੋਂ ਗਿਰਿ (ਹਿਮਾਲਿਆ) ਨੇ ਦੇਵਗਣਾਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਭੋਜਨਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ), ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਭ ਨੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸਾਦ-ਭੋਜਨ ਛਕਿਆ।
Verse 18
तदानीम्पुरनार्यश्च गालीदानम्व्यधुर्मुदा । मृदुवाण्या हसन्त्यश्च पश्यन्त्यो यत्नतश्च तान्
ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਦਾਨ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ, ਤਾਣੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਵਰਸਾਉਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ; ਨਰਮ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੀਆਂ, ਹੱਸਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਤੱਕਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।
Verse 19
ते भुक्त्वाचम्य विधिवद्गिरिमामन्त्र्य नारद । स्वस्थानम्प्रययुस्सर्वे मुदितास्तृप्तिमागताः
ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗਿਰਿ (ਹਿਮਾਲਿਆ) ਤੋਂ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਲਈ। ਫਿਰ ਸਭ ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।
Verse 20
इत्थन्तृतीये घस्रेऽपि मानितास्तेऽभवन्मुने । गिरीश्वरेण विधिवद्दानमानादरादिभिः
ਹੇ ਮੁਨੀ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਵੀ ਉਹ ਗਿਰੀਸ਼ਵਰ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਵੱਲੋਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਏ—ਦਾਨ, ਸਤਕਾਰ, ਆਦਰ-ਭਾਵ ਆਦਿ ਯੋਗ ਆਚਾਰਾਂ ਨਾਲ।
Verse 21
चतुर्थे दिवसे प्राप्ते चतुर्थीकर्म शुद्धितः । बभूव विधिवद्येन विना खण्डित एव सः
ਜਦੋਂ ਚੌਥਾ ਦਿਨ ਆਇਆ, ਸ਼ੁੱਧੀ ਸਮੇਤ ਚਤੁਰਥੀ-ਕਰਮ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਵਿਧਿ-ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਪੂਰਨਤਾ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਕੇ ਟੁੱਟਿਆ-ਅਧੂਰਾ ਹੀ ਰਿਹਾ।
Verse 22
उत्सवो विविधश्चासीत्साधुवादजयध्वनिः । बहुदानं सुगानञ्च नर्त्तनम्विविधन्तथा
ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਉਤਸਵ ਹੋਏ; ‘ਸਾਧੁ! ਸਾਧੁ!’ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਜੈਕਾਰ ਗੂੰਜੇ। ਬਹੁਤ ਦਾਨ ਹੋਇਆ, ਮਿੱਠਾ ਗਾਇਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਚ ਵੀ ਹੋਏ।
Verse 23
पञ्चमे दिवसे प्राप्ते सर्वे देवा मुदान्विताः । विज्ञप्तिञ्चक्रिरे शैलं यात्रार्थमतिप्रेमतः
ਜਦੋਂ ਪੰਜਵਾਂ ਦਿਨ ਆਇਆ, ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਪਰਬਤਰਾਜ (ਹਿਮਾਲਯ) ਕੋਲ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਆਗਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਵਾਸਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 24
तदाकर्ण्य गिरीशश्चोवाच देवान् कृताञ्जलिः । कियद्दिनानि तिष्ठन्तु कृपाङ्कुर्वन्तु मां सुराः
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਗਿਰੀਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ— “ਇਹ ਕੁਝ ਦਿਨ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ; ਹੇ ਦੇਵੋ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।”
Verse 26
इत्थम्व्यतीयुर्दिवसा बहवो वसतां च तत् । सप्तर्षीन्प्रेषयामासुर्गिरीशान्ते ततस्सुराः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦਿਆਂ ਬਹੁਤ ਦਿਨ ਬੀਤ ਗਏ। ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਗਿਰੀਸ਼ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਸਪਤ੍ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ।
Verse 27
ते तं सम्बोधयामासुर्मेनाञ्च समयोचितम् । शिवतत्त्वम्परम्प्रोचुः प्रशंसन्विधिवन्मुदा
ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੌਕੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਨੂੰ ਅਤੇ ਮੇਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ-ਤੱਤਵ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।
Verse 28
अङ्गीकृतं परेशेन तत्तद्बोधनतो मुने । यात्रार्थमगमच्छम्भुश्शैलेशं सामरादिकः
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਬੇਨਤੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਬੋਧਨਾ ਲਈ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਸ਼ੰਭੂ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਚਲ ਪਏ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਸ਼ੈਲੇਸ਼ ਪਹੁੰਚੇ।
Verse 29
यात्राङ्कुर्वति देवेशे स्वशैलं सामरे शिवे । उच्चै रुरोद सा मेना तमुवाच कृपानिधिम्
ਜਦੋਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਆਪਣੇ ਪਹਾੜ ਵੱਲ (ਯੁੱਧ ਲਈ) ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਮੇਨਾ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਰੋ ਪਈ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ-ਨਿਧਾਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਬੋਲੀ।
Verse 30
मेनोवाच । कृपानिधे कृपाङ्कृत्वा शिवां सम्पालयिष्यसि । सहस्रदोषं पार्वत्या आशुतोषः क्षमिष्यसि
ਮੇਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਕਿਰਪਾਨਿਧੀ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਿਵਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋਗੇ। ਹੇ ਆਸ਼ੂਤੋਸ਼, ਤੁਸੀਂ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿਓਗੇ।
Verse 31
त्वत्पादाम्बुजभक्ता च मद्वत्सा जन्मजन्मनि । स्वप्ने ज्ञाने स्मृतिर्नास्ति महादेवं प्रभुम्बिना
ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਧੀ ਜਨਮ ਜਨਮਾਂਤਰ ਤੱਕ ਤੇਰੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਭਗਤ ਰਹੇ। ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਜਾਗਰਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ—ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਮਹਾਦੇਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਯਾਦ ਨਾ ਰਹੇ।
Verse 32
त्वद्भक्तिश्रुतिमात्रेण हर्षाश्रुपुलकान्विता । त्वन्निन्दया भवेन्मौना मृत्युंजय मृता इव
ਹੇ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁੰਜਯ! ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ—ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਤੇਰੀ ਨਿੰਦਾ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਮਰੀ ਹੋਵਾਂ।
Verse 33
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा मेनका तस्मै समर्प्य स्वसुतान्तदा । अत्युच्चै रोदनङ्कृत्वा मूर्च्छामाप तयोः पुरः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਮੇਨਕਾ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਉਸਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ। ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋ ਕੇ ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ।
Verse 34
अथ मेनाम्बोधयित्वा तामामन्त्र्य गिरिस्तथा । चकार यात्रान्देवैश्च महोत्सवपुरस्सरम्
ਫਿਰ ਮੇਨਾ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਕੇ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਗਿਰਿਰਾਜ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਿਆ—ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਮਹੋਤਸਵ ਦੀ ਭਵਿਆ ਰੌਣਕ ਸੀ।
Verse 35
अथ ते निर्जरास्सर्वे प्रभुणा स्वगणैस्सह । यात्राम्प्रचक्रिरे तूष्णीं गिरिम्प्रति शिवं दधुः
ਤਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਅਮਰ ਦੇਵ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਚੁੱਪਚਾਪ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਤੁਰ ਪਏ; ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਵਧੇ।
Verse 36
हिमाचलपुरीबाह्योपवने हर्षितास्सुराः । सेश्वरास्सोत्सवास्तस्थुः पर्यैषन्त शिवागमम्
ਹਿਮਾਚਲ ਨਗਰੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਦੇਵ ਆਪਣੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਤਸਵ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਖੜੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦੀ ਬੇਸਬਰੀ ਨਾਲ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 37
इत्युक्ता शिवसद्यात्रा देवैस्सह मुनीश्वर । आकर्णय शिवयात्रां विरहोत्सवसंयुताम्
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸਦਯਾਤਰਾ ਕਹੀ ਗਈ। ਹੁਣ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਉਤਸਵ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਸ਼ਿਵ-ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸੁਣੋ; ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਤੜਪ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਪੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 53
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वती खण्डे शिवयात्रावर्णनं नाम त्रिपञ्चाशत्तमोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪਾਰਵਤੀਖੰਡ ਵਿੱਚ “ਸ਼ਿਵ-ਯਾਤਰਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਤਿਰਪੰਜਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Frequently Asked Questions
The mountain-king (Girirāja/Himālaya) ritually prepares, welcomes Śiva together with Viṣṇu, the devas, and sages, and formally invites the Lord to stay in his house for several days.
Śiva is identified as parabrahman yet bhaktavatsala; his voluntary arrival at a devotee’s door sacralizes the household and makes hospitality itself a mode of worship and merit.
Śiva as Śambhu/Maheśāna (parabrahman, refuge of the virtuous) and Devī Śivāmbikā, whose presence is linked to completeness and abundance in offerings and provisions.