गोत्र-प्रवर-प्रश्नः तथा तिथ्यादि-कीर्तनं (Gotra–Pravara Inquiry and Proclamation of Auspicious Time)
ਅਧਿਆਇ 48 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਧਿਵਤ, ਔਪਚਾਰਿਕ ਪੜਾਅ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਗਰਗ ਆਚਾਰਯ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਹਿਮਵਾਨ ਅਤੇ ਮੇਨਾ ਕਨਿਆਦਾਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਮੇਨਾ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਲਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰਬਤ-ਰਾਜ ਹਿਮਵਾਨ ਘਰੇਲੂ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਸਮੇਤ ਵਰ ਦਾ ਪਾਦ੍ਯ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਤਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਚੰਦਨ ਤੇ ਆਭੂਸ਼ਣ ਦੇ ਕੇ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਪੰਚਾਂਗ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਿਥੀ ਆਦਿ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਅੰਤਰ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਹਿਮਾਚਲ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਗੋਤ੍ਰ, ਪ੍ਰਵਰ, ਵੰਸ਼, ਨਾਮ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਸ਼ਾਖਾ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਸਰਵਾਤੀਤ ਸ਼ਿਵ ਮੌਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਰਿਸ਼ੀ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਦ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵੀਣਾ-ਵਾਦਕ ਬ੍ਰਹਮਵਿਦ ਨਾਰਦ ਆ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਗੋਤ੍ਰ-ਅਪ੍ਰਵਰ ਪਰਮ ਸਥਿਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਆਹ-ਵਿਧੀ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਵੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । एतस्मिन्नंतरे तत्र गर्गाचार्य्यप्रणोदितः । हिमवान्मेनया सार्द्धं कन्या दातुं प्रचक्रमे
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਪੂਜ੍ਯ ਗਰਗਾਚਾਰ੍ਯ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਹਿਮਵਾਨ ਨੇ ਮੇਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਕਨ੍ਯਾਦਾਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
Verse 2
हैमं कलशमादाय मेना चार्द्धांगमाश्रिता । हिमाद्रेश्च महाभागा वस्त्राभरणभूषिता
ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਲਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਮਹਾਭਾਗ੍ਯਵਤੀ ਮੇਨਾ ਹਿਮਾਲੇ ਦੇ ਪਾਸੇ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਖੜੀ ਹੋਈ; ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੀ, ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ।
Verse 3
पाद्यादिभिस्ततः शैलः प्रहृष्टः स्वपुरोहितः । तं वंरं वरयामास वस्त्रचंदनभूषणैः
ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸ਼ੈਲਰਾਜ (ਹਿਮਵਾਨ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸਮੇਤ ਪਾਦ੍ਯ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਤਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਰ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ, ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਭਲੀਭਾਂਤਿ ਪੂਜਿਆ।
Verse 4
ततो हिमाद्रिणा प्रोक्ता द्विजास्तिथ्यादिकीर्तने । प्रयोगो भण्यतां तावदस्मिन्समय आगते
ਤਦ ਹਿਮਾਲੇ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤਿਥੀ-ਸਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ—“ਹੁਣ ਇਹ ਮੌਕਾ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਯੋਗ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਜਾਵੇ।”
Verse 5
तथेति चोक्त्वा ते सर्वे कालज्ञा द्विजसत्तमाः । तिथ्यादिकीर्तनं चक्रुः प्रीत्या परमनिर्वृताः
“ਤਥਾਸਤੁ” ਕਹਿ ਕੇ, ਕਾਲ-ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਉਹ ਸਭ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਪਰਮ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਤਿਥੀ ਆਦਿ ਦਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 6
ततो हिमाचलः प्रीत्या शम्भुना प्रेरितो हृदा । सूती कृतः परेशेन विहसञ्शम्भुमब्रवीत्
ਤਦ ਹਿਮਾਚਲ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ; ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਕਤਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਮੁਸਕਰਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
Verse 7
स्वगोत्रं कथ्यतां शम्भो प्रवरश्च कुलं तथा । नाम वेदं तथा शाखां मा कार्षीत्समयात्ययम्
ਹੇ ਸ਼ੰਭੋ! ਆਪਣਾ ਗੋਤ੍ਰ, ਪ੍ਰਵਰ ਅਤੇ ਕੁਲ ਦੱਸੋ; ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣਾ ਨਾਮ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਸ਼ਾਖਾ ਵੀ ਕਹੋ। ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੋ।
Verse 8
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य हिमाद्रेश्शङ्करस्तदा । सुमुखाविमुखः सद्योऽप्यशोच्यः शोच्यतां गतः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਹਿਮਾਲੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਸ਼ੰਕਰ ਤੁਰੰਤ ਸੁਮੁਖਾ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਗਏ; ਜੋ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਅਸ਼ੋਚ੍ਯ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪਲ ਵਿੱਚ ਕਰੁਣਾ-ਯੋਗ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੋਕੀਨ, ਹੋ ਗਏ।
Verse 9
एवंविधस्सुरवरैर्मुनिभिस्तदानीं गन्धर्वयक्षगणसिद्धगणैस्तथैव । दृष्टो निरुत्तरमुखो भगवान्महेशोऽकार्षीस्तु हास्यमथ तत्र स नारदत्वम्
ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ, ਮੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ-ਯਕਸ਼ ਤੇ ਸਿੱਧ-ਗਣਾਂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਮਹੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਰੁੱਤਰ, ਮੌਨ ਮੁਖ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖਿਆ। ਤਦ ਉਹ ਮੰਦ ਹੱਸੇ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਪਲ ਨਾਰਦ ਨਾਰਦਤ੍ਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 10
वीणामवादयस्त्वं हि ब्रह्मविज्ञोऽथ नारद । शिवेन प्रेरितस्तत्र मनसा शम्भुमानसः
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦ ਨਾਰਦ! ਉੱਥੇ ਤੂੰ ਵੀਣਾ ਵਜਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ—ਸਵੈੰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ੰਭੂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ।
Verse 11
तदा निवारितो धीमान्पर्वतेन्द्रेण वै हठात् । विष्णुना च मया देवैर्मुनिभिश्चाखिलैस्तथा
ਤਦ ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਨੂੰ ਪਰਵਤੇਂਦ੍ਰ ਨੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਰੋਕ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ, ਮੈਂ ਨੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਤੇ ਸਭ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ।
Verse 12
न निवृत्तोऽभवस्त्वं हि स यदा शङ्करेच्छया । इति प्रोक्तोऽद्रिणा तर्हि वीणां मा वादयाधुना
ਸੱਚਮੁੱਚ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੂੰ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਹੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸੀ। ਪਹਾੜ-ਰਾਜ (ਹਿਮਾਲਿਆ) ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਹੁਣ ਵੀਣਾ ਨਾ ਵਜਾ।”
Verse 13
सुनिषिद्धो हठात्तेन देवर्षे त्वं यदा बुध । प्रत्यवोचो गिरीशं तं सुसंस्मृत्य महेश्वरम्
ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ, ਹੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ! ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਹਠ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਕੜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕਿਆ, ਤਦ ਤੂੰ ਗਿਰੀਸ਼ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
Verse 14
नारद उवाच । त्वं हि मूढत्वमापन्नो न जानासि च किञ्चन । वाच्ये महेशविषयेऽतीवासि त्वं बहिर्मुखः
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕਹਿਣ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਾਹਰਮੁਖ ਹੈਂ।”
Verse 15
त्वया पृष्ठो हरस्साक्षात्स्वगोत्रकथनं प्रति । समयेऽस्मिंस्तदत्यन्तमुपहासकरं वचः
ਤੂੰ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਹਰਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਗੋਤ੍ਰ-ਕਥਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛ ਲਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਵੇਲੇ ਐਸੇ ਬਚਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹਾਸੇਯੋਗ ਹਨ—ਕੇਵਲ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ।
Verse 16
अस्य गोत्रं कुलं नाम नैव जानन्ति पर्वत । विष्णुब्रह्मादयोऽपीह परेषां का कथा स्मृता
ਹੇ ਪਰਬਤ ਰਾਜ, ਉਸ ਦਾ ਗੋਤ੍ਰ, ਕੁਲ ਅਤੇ ਨਾਮ ਵੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ—ਫਿਰ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ?
Verse 17
यस्यैकदिवसे शैल ब्रह्मकोटिर्लयं गता । स एव शङ्करस्तेद्य दृष्टः कालीतपोबलात
ਹੇ ਪਹਾੜ! ਜਿਸ ਦੇ ਇਕ ਹੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਿਆਂ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਲਯ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਸ਼ੰਕਰ ਕਾਲੀ ਦੇ ਤਪੋਬਲ ਨਾਲ ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।
Verse 18
अरूपोऽयं परब्रह्म निर्गुणः प्रकृतेः परः । निराकारो निर्विकारो मायाधीशः परात्परः
ਇਹ ਅਰੂਪ ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਹੈ—ਨਿਰਗੁਣ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ। ਨਿਰਾਕਾਰ, ਨਿਰਵਿਕਾਰ, ਮਾਇਆ ਦਾ ਅਧੀਸ਼, ਪਰਾਤਪਰ।
Verse 19
अगोत्रकुलनामा हि स्वतन्त्रो भक्तवत्सलः । तदिच्छया हि सगुणस्सुतनुर्बहुनामभृत्
ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਗੋਤ੍ਰ, ਕੁਲ ਜਾਂ ਸੀਮਿਤ ਨਾਮ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਪੂਰਨ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਭਕਤਵਤਸਲ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸਗੁਣ ਹੋ ਕੇ ਸੁੰਦਰ ਦੇਹ ਧਾਰਦਾ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਨਾਮ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 20
सुगोत्री गोत्रहीनश्च कुलहीनः कुलीनकः । पार्वतीतपसा सोऽद्य जामाता ते न संशयः
ਉਹ ਸੁਗੋਤਰੀ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਗੋਤ੍ਰਹੀਨ ਵੀ; ਕੁਲਹੀਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਕੁਲੀਨ ਹੈ। ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਤਪੋਬਲ ਨਾਲ ਉਹੀ ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਜਾਮਾਤਾ ਬਣਿਆ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 21
लीलाविहारिणा तेन मोहितं च चराचरम् । नो जानाति शिवं कोऽपि प्राज्ञोऽपि गिरिसत्तम
ਹੇ ਗਿਰਿ-ਸੱਤਮ, ਉਸ ਲੀਲਾ-ਵਿਹਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਚਰ ਅਚਰ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਮੋਹ ਲਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
Verse 22
लिंगाकृतेर्महेशस्य केन दृष्टं न मस्तकम् । विष्णुर्गत्वा हि पातालं तदेनं नापविस्मितः
ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਮਹੇਸ਼ ਦਾ ਸਿਰ (ਉੱਪਰੀ ਹੱਦ) ਕੌਣ ਵੇਖ ਸਕਿਆ ਹੈ? ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੀ ਪਾਤਾਲ ਤੱਕ ਖੋਜਣ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਤੱਤ ਦਾ ਪਾਰ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕਿਆ, ਅੰਤ ਵੀ ਨਾ ਜਾਣ ਸਕਿਆ।
Verse 23
किंबहूक्त्या नगश्रेष्ठ शिवमाया दुरत्यया । तदधीनास्त्रयो लोका हरिब्रह्मादयोपि च
ਹੋਰ ਕੀ ਆਖੀਏ, ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਾਇਆ ਪਾਰ ਕਰਨੀ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ। ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ—ਵਿਸ਼ਨੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਵੀ।
Verse 24
तस्मात्त्वया शिवा तात सुविचार्य प्रयत्नतः । न कर्तव्यो विमर्शोऽत्र त्वेवंविधवरे मनाक्
ਇਸ ਲਈ, ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਿਵਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਬਾਰੇ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਸ਼ੰਕਾ ਜਾਂ ਦੋਧਾ ਨਾ ਕਰੀਂ; ਤੂੰ ਇਸ ਮਿਲਾਪ ਲਈ ਯੋਗ ਵਰ ਹੈਂ।
Verse 25
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा त्वं मुने ज्ञानी शिवेच्छाकार्यकारकः । प्रत्यवोचः पुनस्तं वै शैलेद्रं हर्षयन्गिरा
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੁਨੀ! ਤੂੰ ਗਿਆਨੀ ਹੈਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਕਾਰਜ ਸਿਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਤੂੰ ਫਿਰ ਉਸ ਸ਼ੈਲੇਂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।
Verse 26
नारद उवाच । शृणु तात महाशैल शिवाजनक मद्वचः । तच्छ्रुत्वा तनयां देवीं देहि त्वं शंकराय हि
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਤਾਤ ਮਹਾਸ਼ੈਲ, ਹੇ ਸ਼ਿਵਾ ਦੇ ਜਨਕ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਧੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਦੇ ਦਿਓ।
Verse 27
सगुणस्य महेशस्य लीलया रूप धारिणः । गोत्रं कुलं विजानीहि नादमेव हि केवलम्
ਜਾਣ ਲਵੋ—ਸਗੁਣ ਮਹੇਸ਼ ਜੋ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੋਤ੍ਰ ਤੇ ਕੁਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਤੱਤ ਕੇਵਲ ਨਾਦ ਹੀ ਹੈ।
Verse 28
शिवो नादमयः सत्त्यं नादश्शिवमयस्तथा । उभयोरन्तरं नास्ति नादस्य च शिवस्य च
ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਨਾਦਮਯ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਦ ਵੀ ਸ਼ਿਵਮਯ ਹੈ। ਨਾਦ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ।
Verse 29
सृष्टौ प्रथमजत्वाद्धि लीलासगुणरूपिणः । शिवान्नादस्य शैलेन्द्र सर्वोत्कृष्टस्ततस्स हि
ਹੇ ਸ਼ੈਲੇਂਦ੍ਰ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੀਲਾ-ਸਗੁਣ ਰੂਪ ਦਾ ਇਹ ਨਾਦ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 30
अतो हि वादिता वीणा प्रेरितेन मयाद्य वै । सर्वेश्वरेण मनसा शङ्करेण हिमालय
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਹਿਮਾਲਯ! ਅੱਜ ਇਹ ਵੀਣਾ ਮੈਂ ਵਜਾਈ ਹੈ; ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮਨ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਇਆ।
Verse 31
ब्रह्मोवाच । एतच्छ्रुत्वा तव मुने वचस्तत्तु गिरिश्वरः । हिमाद्रिस्तोषमापन्नो गतविस्मयमानसः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੁਨੀ! ਤੇਰੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਗਿਰੀਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਅਤੇ ਹਿਮਾਦ੍ਰੀ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨੋਂ ਵਿਸਮਯ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 32
अथ विष्णुप्रभृतयस्सुराश्च मुनयस्तथा । साधुसाध्विति ते सर्वे प्रोचुर्विगतविस्मयाः
ਤਦੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮੁਨੀ—ਸਾਰੇ ਵਿਸਮਯ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ—ਇਕਸੁਰ ਬੋਲੇ, “ਸਾਧੁ! ਸਾਧੁ!”
Verse 33
महेश्वरस्य गांभीर्यं ज्ञात्वा सर्वे विचक्षणाः । सविस्मया महामोदान्विताः प्रोचुः परस्परम्
ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਵਿਵੇਕੀ ਜਨ ਅਚੰਭੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 34
यस्याज्ञया जगदिदं च विशालमेव जातं परात्परतरो निजबोधरूपः । शर्वः स्वतन्त्रगतिकृत्परभावगम्यस्सोऽसौ त्रिलोकपतिरद्य च नस्सुदृष्टः
ਜਿਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਗਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ—ਜੋ ਪਰਮ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰ, ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਚੇਤਨਾ-ਸਰੂਪ ਹੈ—ਉਹੀ ਸ਼ਰਵ, ਜੋ ਪੂਰਨ ਸੁਤੰਤਰ ਗਤੀ ਨਾਲ ਵਿਹਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਪਰਮ ਅੰਤਰਬੋਧ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਤ੍ਰਿਲੋਕਪਤੀ ਅੱਜ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਇਆ।
Verse 35
अथ ते पर्वतश्रेष्ठा मेर्वाद्या जातसंभ्रमाः । ऊचुस्ते चैकपद्येन हिमवन्तं नगेश्वरम्
ਤਦੋਂ ਮੇਰੂ ਆਦਿ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਜਨ ਅਚੰਭੇ ਅਤੇ ਉਤਾਵਲੇਪਣ ਨਾਲ ਭਰ ਉਠੇ ਅਤੇ ਇਕਸੁਰ ਹੋ ਕੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਿਮਵਾਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰ ਬੋਲੇ।
Verse 36
पर्वता ऊचुः । कन्यादाने स्थीयतां चाद्य शैलनाथोक्त्या किं कार्यनाशस्तवेव । सत्यं ब्रूमो नात्र कार्यो विमर्शस्तस्मात्कन्या दीयतामीश्वराय
ਪਹਾੜਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਅੱਜ ਹੀ ਕਨਿਆਦਾਨ ਦੀ ਰੀਤ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ। ਸ਼ੈਲਨਾਥ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਕਿਹੜਾ ਉਦੇਸ਼ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ—ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਕਨਿਆ ਨੂੰ ਈਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਓ।”
Verse 37
ब्रह्मो वाच । तच्छुत्वा वचनं तेषां सुहृदां स हिमालयः । स्वकन्यादानमकरोच्छिवाय विधिनोदितः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਹਨਾਂ ਸੁਹਿਰਦ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਹਿਮਾਲਯ ਨੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦਾ ਕਨਿਆਦਾਨ ਵਿਆਹ ਲਈ ਕੀਤਾ।
Verse 38
इमां कन्यां तुभ्यमहं ददामि परमेश्वर । भार्यार्थे परिगृह्णीष्व प्रसीद सकलेश्वर
ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ! ਇਹ ਕੁੜੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ, ਹੇ ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਿਰਪਾਲ ਹੋਵੋ।
Verse 39
तस्मै रुद्राय महते मंत्रेणानेन दत्तवान् । हिमाचलो निजां कन्यां पार्वतीं त्रिजगत्प्रसूम्
ਫਿਰ ਹਿਮਾਚਲ ਨੇ ਇਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਧੀ ਪਾਰਵਤੀ—ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ—ਮਹਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
Verse 40
इत्थं शिवाकरं शैलं शिवहस्तेनिधाय च । मुमोदातीव मनसि तीर्णकाममहार्णवः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ-ਸਪਰਸ਼ ਕਰਕੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋਏ ਉਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ—ਜਿਵੇਂ ਕਾਮ-ਰੂਪੀ ਮਹਾਸਾਗਰ ਤਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
Verse 41
वेदमंत्रेण गिरिशो गिरिजाकरपङ्कजम् । जग्राह स्वकरेणाशु प्रसन्नः परमेश्वरः
ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਗਿਰੀਸ਼ ਨੇ ਵੇਦ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ ਗਿਰਿਜਾ ਦੇ ਕਮਲ ਰੂਪੀ ਹੱਥ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਿਆ।
Verse 42
क्षितिं संस्पृश्य कामस्य कोदादिति मनुं मुने । पपाठ शङ्करः प्रीत्या दर्शयंल्लौकिकीं गतिम्
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਕਾਮ-ਸੰਬੰਧੀ ‘ਕੋਦਾ…’ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਿਆ ਅਤੇ ਲੌਕਿਕ ਗਤੀ ਵੀ ਦਰਸਾਈ।
Verse 43
महोत्सवो महानासीत्सर्वत्र प्रमुदावहः । बभूव जयसंरावो दिवि भूम्यन्तरिक्षके
ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਮਹੋਤਸਵ ਹੋਇਆ ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਅਸਮਾਨ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਜੈਕਾਰਾ ਗੂੰਜ ਉਠਿਆ।
Verse 44
साधुशब्दं नमः शब्दं चक्रुस्सर्वेऽति हर्षिताः । गंधर्वास्सुजगुः प्रीत्या ननृतुश्चाप्सरोगणाः
ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਨੇ ‘ਸਾਧੁ!’ ਅਤੇ ‘ਨਮਹ!’ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰੇ। ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਮਿੱਠਾ ਗੀਤ ਗਾਇਆ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਨੇ ਨਾਚ ਕੀਤਾ।
Verse 45
हिमाचलस्य पौरा हि मुमुदु श्चाति चेतसि । मंगलं महदासीद्वै महोत्सवपुरस्सरम्
ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਸੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦਿਲੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਸ ਮਹੋਤਸਵ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉੱਥੇ ਵੱਡਾ ਮੰਗਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
Verse 46
अहं विष्णुश्च शक्रश्च निर्जरा मुनयोऽखिलाः । हर्षिता ह्यभवंश्चाति प्रफुल्लवदनाम्बुजाः
ਮੈਂ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ), ਨਾਲ ਹੀ ਅਮਰ ਦੇਵਗਣ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ—ਸਭ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ; ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਮੁਖ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜ ਉਠੇ।
Verse 47
अथ शैलवरस्सोदात्सुप्रसन्नो हिमाचलः । शिवाय कन्यादानस्य साङ्गतां सुयथोचिताम्
ਤਦ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਿਮਾਚਲ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਕਨਿਆਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਯਥੋਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।
Verse 48
ततो वन्धुजनास्तस्य शिवां सम्पूज्य भक्तितः । ददुश्शिवाय सद्द्रव्यं नानाविधिविधानतः
ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਬੰਧੂਜਨਾਂ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਉਪਹਾਰ ਭੇਟ ਕੀਤੇ।
Verse 49
हिमालयस्तुष्टमनाः पार्वतीशि वप्रीतये । नानाविधानि द्रव्याणि ददौ तत्र मुनीश्वर
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਹਿਮਾਲਯ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਾਰਵਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ ਉੱਥੇ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕੀਮਤੀ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਗਿਆ।
Verse 50
कौतुकानि ददौ तस्मै रत्नानि विविधानि च । चारुरत्नविकाराणि पात्राणि विविधानि च
ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਮੰਗਲਮਈ ਭੇਟਾਂ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰਤਨ ਦਿੱਤੇ; ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਰਤਨ-ਨਿਰਮਿਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਤਰ ਵੀ ਭੇਟ ਕੀਤੇ।
Verse 51
गवां लक्षं हयानां च सज्जितानां शतं तथा । दासीनामनुरक्तानां लक्षं सद्द्रव्यभूषितम्
ਇੱਕ ਲੱਖ ਗਾਂਵਾਂ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਸੌ ਘੋੜੇ; ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਧਨ-ਅਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਅਨੁਰਾਗੀ ਦਾਸੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਲੱਖ (ਦਾਨ ਵਜੋਂ) ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
Verse 52
नागानां शतलक्षं हि रथानां च तथा मुने । सुवर्णजटितानां च रत्नसारविनिर्मितम्
ਹੇ ਮੁਨੀ! ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇੱਕ ਲੱਖ ਹਾਥੀ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਥ ਵੀ—ਜੋ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਜੜੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ।
Verse 53
इत्थं हिमालयो दत्त्वा स्वसुतां गिरिजां शिवाम् । शिवाय परमेशाय विधिनाऽऽप कृतार्थताम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਮਾਲਯ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਗਿਰਿਜਾ-ਸ਼ਿਵਾ ਨੂੰ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
Verse 54
अथ शैलवरो माध्यंदिनोक्तस्तोत्रतो मुदा । तुष्टाव परमेशानं सद्गिरा सुकृताञ्जलिः
ਫਿਰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮੱਧਾਹਨ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦੁਆਰਾ ਪਰਮੇਸ਼ਾਨ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ; ਸੱਚੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜੀ ਅੰਜਲੀ ਜੋੜ ਕੇ ਵੰਦਨਾ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ।
Verse 55
ततो वेदविदा तेनाज्ञप्ता मुनिगणास्तदा । शिरोऽभिषेकं चक्रुस्ते शिवायाः परमोत्सवाः
ਫਿਰ ਵੇਦ-ਵਿਦ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੁਨੀਗਣਾਂ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ਿਵਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਦਾ ਸ਼ਿਰੋਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਮੰਗਲਮਈ ਉਤਸਵ ਵਾਂਗ ਮਨਾਇਆ।
Verse 56
देवाभिधानमुच्चार्य्य पर्य्यक्षणविधिं व्यधुः । महोत्सवस्तदा चासीन्महानन्दकरो मुने
ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਮ ਉਚਾਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਹੋਤਸਵ ਹੋਇਆ।
Frequently Asked Questions
The formal wedding-preparatory sequence where Himavān initiates ritual hospitality and requests auspicious calendrical declarations, followed by the pivotal gotra–pravara inquiry directed at Śiva, leading to Śiva’s silence and the narrative setup for Nārada’s intervention.
It signals Śiva’s supra-social, supra-genealogical nature: the Absolute cannot be reduced to lineage markers, yet enters ritual society by līlā. The tension teaches that dharmic forms are honored, but the divine reality exceeds them.
Śiva as Mahēśa beyond classification; Himavān as dharmic householder-father enforcing ritual norms; brāhmaṇas as custodians of time-ritual knowledge; and Nārada as divinely prompted mediator who converts social protocol into theological disclosure.