शिवरूपदर्शनम् (Menā’s Vision of Śiva’s Divine Form)
ਅਧਿਆਇ 45 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਦੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਬਚਨਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਦੇਵਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਨਾਰਦ ਸ਼ੰਭੂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਨਾਨਾ ਵਿਧ ਸਤੋਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸ্তুਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਕਰੁਣਾਮਯ, ਪਰਮ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹರ್ಷਿਤ ਨਾਰਦ ਮੇਨਾ ਕੋਲ ਮੁੜ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅਤੁਲ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੇਨਾ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪ ਹੀ ਸ਼ਿਵ-ਤੇਜ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਕੋਟਿ ਸੂਰਜ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਭਾ, ਪੂਰਨ ਅੰਗ, ਵਿਲੱਖਣ ਵਸਤ੍ਰ, ਅਨੇਕ ਗਹਿਣੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਮੁਸਕਾਨ, ਉਜਲਾ ਵਰਣ ਅਤੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਚੰਦਰਕਲਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਕਾਰਜ→ਸਤੁਤੀ→ਕ੍ਰਿਪਾਪੂਰਣ ਪ੍ਰਕਟਾਵਾ→ਮੇਨਾ ਤੱਕ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਸੰਚਾਰ→ਰੂਪ-ਵਰਣਨ ਦੀ ਲੜੀ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । एतस्मिन्नन्तरे त्वं हि विष्णुना प्रेरितो द्रुतम् । अनुकूलयितुं शंभुमयास्तन्निकटे मुने
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ।
Verse 2
तत्र गत्वा स वै रुद्रो भवता सुप्रबोधितः । स्तोत्रैर्नानाविधैस्स्तुत्वा देवकार्यचिकीर्षया
ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਤੂੰ ਉਸ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਗਾਇਆ (ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਕੀਤਾ)। ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸਿਧ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਤੋਤਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 3
श्रुत्वा त्वद्वचनं प्रीत्या शंभुना धृतमद्भुतम् । स्वरूपमुत्तमन्दिव्यं कृपालुत्वं च दर्शितम्
ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਅਦਭੁਤ ਭਾਵ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਰਮ ਦਿਵ੍ਯ ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕਰੁਣਾ ਵੀ ਵਿਖਾਈ।
Verse 4
तद्दृष्ट्वा सुन्दरं शम्भुं स्वरूपम्मन्मथा धिकम् । अत्यहृष्यो मुने त्वं हि लावण्यपरमायनम्
ਉਸ ਪਰਮ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਮਨਮਥ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਹੈ—ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਲਾਵਣ੍ਯ ਦਾ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਹਨ।
Verse 5
स्तोत्रैर्नानाविधैस्स्तुत्वा परमानन्दसंयुतः । आगच्छस्त्वं मुने तत्र यत्र मेना स्थिताखिलैः
ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਤੋਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰ ਕੇ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉੱਥੇ ਆਓ ਜਿੱਥੇ ਮੇਨਾ ਸਭਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਖੜੀ ਹੈ।”
Verse 6
तत्रागत्य सुप्रसन्नो मुनेऽतिप्रेमसंकुलः । हर्षयंस्तां शैलपत्नी मेनान्त्वं वाक्यमब्रवीः
ਉੱਥੇ ਆ ਕੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਸ਼ੈਲਪਤਨੀ ਮੇਨਾ ਨੂੰ ਹਰਖਿਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
Verse 7
नारद उवाच । मेने पश्य विशालाक्षि शिवरूपमनुत्तमम् । कृता शिवेन तेनैव सुकृपा करुणात्मना
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੇਨੇ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾਖੀ! ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਉਸ ਅਨੁੱਤਮ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ। ਕਰੁਣਾਮਈ ਉਸੇ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਸੁਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
Verse 8
ब्रह्मोवाच । श्रुत्वा सा तद्वचो मेना विस्मिता शैलकामिनी । ददर्श शिवरूपन्तत्परमानन्ददायकम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ੈਲਕਾਮਿਨੀ ਮੇਨਾ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਈ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਉਹ ਰੂਪ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 9
कोटिसूर्यप्रतीकाशं सर्वावयवसुन्दरम् । विचित्रवसनं चात्र नानाभूषणभूषितम्
ਉਹ ਕਰੋੜਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਭ ਅੰਗ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਸਨ।
Verse 10
सुप्रसन्नं सुहासं च सुलावण्यं मनोहरम् । गौराभं द्युतिसंयुक्तं चन्द्ररेखाविभूषितम्
ਉਹ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਮ੍ਰਿਦੁ ਹਾਸ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਅਨੂਪਮ ਲਾਵਣ੍ਯ ਨਾਲ ਮਨ ਮੋਹਣੇ ਸਨ। ਗੌਰ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਦਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਚੰਦਰਰੇਖਾ (ਅਰਧਚੰਦਰ) ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਸਨ।
Verse 11
सर्वैर्देवगणैः प्रीत्या विष्ण्वाद्यस्सेवितं तथा । सूर्येण च्छत्रितं मूर्ध्नि चन्द्रेण च विशोभितम्
ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ—ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਸਮੇਤ—ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ; ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਰਾਜ-ਛਤਰ ਵਾਂਗ ਛਾਂ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸ਼ੋਭਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ।
Verse 12
सर्वथा रमणीयं च भूषितस्य विभूषणैः । वाहनस्य महाशोभा वर्णितुं नैव शक्यते
ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਹਨ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨਮੋਹਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ੋਭਾ ਤੇ ਤੇਜ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
Verse 13
गंगा च यमुना चैव विधत्तः स्म सुचामरे । सिद्धयोऽष्टौ पुरस्तस्य कुर्वन्ति स्म सुनर्त्तनम्
ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਚਾਮਰ ਝਲਣ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀਆਂ ਅੱਠ ਸਿੱਧੀਆਂ ਸ਼ੁਭ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ।
Verse 14
मया चैव तदा विष्णुरिन्द्राद्या ह्यमरास्तथा । स्वं स्वं वेषं सुसम्भूष्य गिरिशेनाचरन्युताः
ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ—ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਸਜ ਕੇ—ਗਿਰੀਸ਼ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 15
तथा जयेति भाषन्तो नानारूपा गणास्तदा । स्वलङ्कृतमहामोदा गिरीशपुरतोऽचरन्
ਤਦ ਉਹ ਗਣ ਅਨੇਕਾਂ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ “ਜੈ! ਜੈ!” ਪੁਕਾਰਦੇ ਹੋਏ ਗਿਰੀਸ਼ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਵਿਚਰਨ ਲੱਗੇ। ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਉਹ ਮਹਾਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸਨ।
Verse 16
सिद्धाश्चोपसुरास्सर्वे मुनयश्च महासुखाः । ययुश्शिवेन सुप्रीतास्सकलाश्चापरे तथा
ਸਾਰੇ ਸਿੱਧ, ਉਪਸੁਰ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਮਹਾਨ ਸੁਖ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ।
Verse 17
एवन्देवादयस्सर्वे कुतूहलसमन्विताः । परंब्रह्म गृणन्तस्ते स्वपत्नीभिरलंकृताः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਿਵ੍ਯ ਜੀਵ ਕੌਤੂਹਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀਆਂ-ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 18
विश्वावसुमुखास्तत्र ह्यप्सरोगणसंयुताः । गायन्तोप्यग्रतस्तस्य परमं शाङ्करं यशः
ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸ਼ੰਕਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪਰਮ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਗਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 19
इत्थं महोत्सवस्तत्र बभूव मुनिस त्तम । नानाविधो महेशे हि शैलद्वारि च गच्छति
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਠ, ਉੱਥੇ ਮਹਾਨ ਉਤਸਵ ਹੋਇਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ੈਲਦ੍ਵਾਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਉਤਸਵ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 20
तस्मिंश्च समये तत्र सुषमा या परात्मनः । वर्णितुं तां विशेषेण कश्शक्नोति मुनीश्वर
ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਉਸੇ ਥਾਂ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਜੋ ਅਤੁੱਲ ਸ਼ੋਭਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ—ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਉਸ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੌਣ ਵਰਣਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
Verse 21
तथाविधं च तन्दृष्ट्वा मेना चित्रगता इव । क्षणमासीत्ततः प्रीत्या प्रोवाच वचनं मुने
ਉਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਨਾ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹੋਈ ਵਾਂਗ ਨਿਸ਼ਚਲ ਰਹਿ ਗਈ; ਫਿਰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
Verse 22
मेनोवाच । धन्या पुत्री मदीया च यया तप्तं महत्तपः । यत्प्रभावान्महेशान त्वं प्राप्त इह मद्गृहे
ਮੇਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਧੰਨ ਹੈ ਮੇਰੀ ਧੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ, ਉਸ ਤਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਏ ਹੋ।
Verse 23
मया कृता पुरा या वै शिवनिन्दा दुरत्यया । तां क्षमस्व शिवास्वामिन्सुप्रसन्नो भवाधुना
ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਵੀ ਦੁਸ਼ਕਰ ਸ਼ਿਵ-ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਹੇ ਸ਼ਿਵ-ਸਵਾਮੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰੋ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਕਿਰਪਾਲੂ ਹੋਵੋ।
Verse 24
ब्रह्मोवाच । इत्थं सम्भाष्य सा मेना संस्तूयेन्दुललाटकम् । साञ्जलिः प्रणता शैलप्रिया लज्जापराऽभवत्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਕੇ ਮੇਨਾ ਨੇ ਚੰਦਰਕਲਾ-ਧਾਰੀ ਗਿਰਿਪ੍ਰਿਯ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸ਼ੈਲਪ੍ਰਿਆ ਪਾਰਵਤੀ ਬਹੁਤ ਲੱਜਾ ਤੇ ਸੰਕੋਚ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ।
Verse 25
तावत्स्त्रियस्समाजग्मुर्हित्वा कामाननेकशः । बह्व्यस्ताः पुरवासिन्यश्शिवदर्शनलालसाः
ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਆ ਗਈਆਂ, ਅਨੇਕਾਂ ਸੰਸਾਰਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਸਨ, ਸਭ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਲਾਲਾਇਤ।
Verse 26
मज्जनं कुर्वती काचित्तच्चूर्णसहिता ययौ । द्रष्टुं कुतूहलाढ्या च शङ्करं गिरिजावरम्
ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨ੍ਹਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਸੁਗੰਧਿਤ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਜਿਗਿਆਸਾ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਗਿਰਿਜਾ ਦੇ ਵਰ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਚਲੀ ਗਈ।
Verse 27
काचित्तु स्वामिनस्सेवां सखीयुक्ता विहाय च । सुचामरकरा प्रीत्यागाच्छम्भोर्दर्शनाय वै
ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੁੜੀ ਸਹੇਲੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮਾਲਕਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣਾ ਚਾਮਰ ਫੜ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਗਈ।
Verse 28
काचित्तु बालकं हित्वा पिबन्तं स्तन्यमादरात् । अतृप्तं शङ्करन्द्रष्टुं ययौ दर्शनलालसा
ਇੱਕ ਇਸਤਰੀ ਆਪਣੇ ਨਿੱਕੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਈ—ਜੋ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਪੀ ਕੇ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਮੰਗਲ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਉਹ ਚਲੀ ਗਈ।
Verse 29
रशनां बध्नती काचित्तयैव सहिता ययौ । वसनं विपरीतं वै धृत्वा काचिद्ययौ ततः
ਇੱਕ ਇਸਤ੍ਰੀ ਕਮਰਬੰਦ ਬੰਨ੍ਹਦੀ ਬੰਨ੍ਹਦੀ ਉਸੇ ਨਾਲ ਹੀ ਚੱਲ ਪਈ। ਫਿਰ ਦੂਜੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਕੱਪੜਾ ਉਲਟਾ ਪਾ ਕੇ ਉੱਥੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਈ।
Verse 30
भोजनार्थं स्थितं कान्तं हित्वा काचिद्ययौ प्रिया । द्रष्टुं शिवावरं प्रीत्या सतृष्णा सकुतूहला
ਭੋਜਨ ਲਈ ਬੈਠੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਯ ਕਾਂਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਿਆ ਇਸਤ੍ਰੀ ਚੱਲ ਪਈ—ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਕੌਤੂਹਲ ਨਾਲ ਭਰੀ—ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ।
Verse 31
काचिद्धस्ते शलाकां च धृत्वांजनकरा प्रिया । अञ्जित्वैकाक्षि सन्द्रष्टुं ययौ शैलसुतावरम्
ਇੱਕ ਪਿਆਰੀ ਇਸਤਰੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਅੰਜਨ-ਸ਼ਲਾਕਾ ਫੜ ਕੇ ਅਤੇ ਅੰਜਨ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਕਾਜਲ ਲਾ ਕੇ ਸ਼ੈਲਸੁਤਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ (ਪਾਰਵਤੀ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ।
Verse 32
काचित्तु कामिनी पादौ रञ्जयन्ती ह्यलक्तकैः । श्रुत्वा घोषं च तद्धित्वा दर्शनार्थमुपागता
ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਇਸਤਰੀ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਅਲਕਤਕ (ਲਾਲ ਰੰਗ) ਨਾਲ ਰੰਗ ਰਹੀ ਸੀ; ਸ਼ੋਰ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਉਹ ਕੰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਅੱਗੇ ਆ ਗਈ।
Verse 33
इत्यादि विविधं कार्यं हित्वा वासं स्त्रियो ययुः । दृष्ट्वा तु शांकरं रूपं मोहं प्राप्तास्तदाऽभवन्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਘਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀਆਂ; ਪਰ ਸ਼ਾਂਕਰ ਰੂਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੀ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਈਆਂ—ਆਕਰਸ਼ਣ ਤੇ ਭਰਮ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ।
Verse 34
ततस्ताः प्रेमसंविग्नाश्शिवदर्शनहर्षिताः । निधाय हृदि तन्मूर्तिं वचनं चेदमब्रुवन्
ਤਦ ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸੇ ਸ਼ਿਵ-ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ।
Verse 35
पुरवासिन्य ऊचुः । नेत्राणि सफलान्यासन्हिमवत्पुरवासिनाम् । यो योऽपश्यददो रूपं तस्य वै सार्थकं जनुः
ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ—ਹਿਮਵਤ ਦੇ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਧੰਨ ਅਤੇ ਸਫਲ ਹੋਈਆਂ। ਜਿਸ ਜਿਸ ਨੇ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਾਰਥਕ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 36
तस्यैव सफलं जन्म तस्यैव सफलाः क्रियाः । येन दृष्टश्शिवस्साक्षात्सर्वपापप्रणाशकः
ਜਿਸ ਨੇ ਸਰਵ-ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਹੀ ਸਫਲ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਹੀ ਫਲਦਾਇਕ ਹਨ।
Verse 37
पार्वत्या साधितं सर्वं शिवार्थं यत्तपः कृतम् । धन्येयं कृतकृत्येयं शिवा प्राप्य शिवम्पतिम्
ਸ਼ਿਵ ਲਈ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਜੋ ਤਪ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਸ਼ਿਵਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਧੰਨ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪਤੀ-ਸਵਾਮੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ।
Verse 38
यदीदं युगलं ब्रह्मा न युंज्याच्छिवयोर्मुदा । तदा च सकलोऽप्यस्य श्रमो निष्फलतामियात्
ਜੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਇਸ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਜੋੜੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਮਿਹਨਤ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
Verse 39
सम्यक् कृतं तथा चात्र योजितं युग्ममुत्तमम् । सर्वेषां सार्थता जाता सर्वकार्यसमुद्भवा
ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਉੱਤਮ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਭ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਫਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਹਰ ਮਹਾਨ ਕਾਰਜ ਦਾ ਉਤਪੱਤਿ-ਮਾਰਗ ਖੁਲ ਗਿਆ।
Verse 40
विना तु तपसा शम्भोर्दर्शनं दुर्लभन्नृणाम् । दर्शनाच्छंकरस्यैव सर्वे याताः कृतार्थताम्
ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ! ਤਪ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਸ਼ਿਵ-ਦਰਸ਼ਨ ਦੁਰਲਭ ਹੈ। ਪਰ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਸਭ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋ ਗਏ—ਜੀਵਨ ਦਾ ਪਰਮ ਉਦੇਸ਼ ਪਾ ਲਿਆ।
Verse 41
लक्ष्मीर्नारायणं लेभे यथा वै स्वामिनम्पुरा । तथासौ पार्वती देवी हरम्प्राप्य सुभूषिता
ਜਿਵੇਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਅਤੇ ਮੰਗਲ-ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਗਈ।
Verse 42
ब्रह्माणं च यथा लेभे स्वामिनं वै सरस्वती । तथासौ पार्वती देवी हरम्प्राप्य सुभूषिता
ਜਿਵੇਂ ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਅਤੇ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੋ ਗਈ।
Verse 43
वयन्धन्याः स्त्रियस्सर्वाः पुरुषास्सकला वराः । ये ये पश्यन्ति सर्वेशं शंकरं गिरिजापतिम्
ਅਸੀਂ ਧੰਨ ਹਾਂ; ਸਭ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਧੰਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਭ ਪੁਰਸ਼ ਵੀ ਪਰਮ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਜੋ ਜੋ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ੰਕਰ, ਗਿਰਿਜਾਪਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 44
ब्रह्मोवाच इत्थमुक्त्वा तु वचनं चन्दनैश्चाक्षतैरपि । शिवं समर्चयामासुर्लाजान्ववृषुरादरात्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਉਂ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਅਖਤ ਸਮੇਤ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਭਕਤੀ-ਆਦਰ ਨਾਲ ਲਾਜਾ (ਭੁੰਨੇ ਧਾਨ) ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵਰਸਾਏ।
Verse 45
तस्थुस्तत्र स्त्रियः सर्वा मेनया सह सोत्सुकाः । वर्णयन्त्योऽधिकम्भाग्यम्मेनायाश्च गिरेरपि
ਉੱਥੇ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਮੇਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਉਤਸੁਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖੜੀਆਂ ਰਹੀਆਂ; ਅਤੇ ਮੇਨਾ ਤੇ ਪਰਬਤ-ਰਾਜ ਹਿਮਾਲੇ ਦੇ ਅਤਿ ਵੱਡੇ ਸੁਭਾਗ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।
Verse 46
कथास्तथाविधाश्शृण्वंस्तद्वामा वर्णिताश्शुभाः । प्रहृष्टोऽभूत्प्रभुः सर्वैर्मुने विष्ण्वादिभिस्तदा
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਵਾਮਾ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਭ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਐਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਤਦੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਵੀ ਹರ್ಷਿਤ ਹੋ ਗਏ।
Frequently Asked Questions
Nārada, prompted by Viṣṇu for a divine purpose, praises Śiva; Śiva reveals his supreme compassionate form; Nārada then leads Menā to witness that form, establishing her direct darśana.
The chapter encodes a Śaiva epistemology: stuti purifies intention, and darśana functions as validated knowledge (pramāṇa-like certainty) grounded in grace—beauty and radiance signify transcendence made accessible.
A luminous, serene, ornamented Śiva-form: koṭi-sūrya-like radiance, perfect limbs, varied garments and ornaments, gentle smile, bright complexion, and the crescent moon (candrarekhā) as a key iconographic marker.