मेना-शिवदर्शन-प्रस्थानम् | Menā’s Quest to Behold Śiva (Departure for Śiva’s Darśana)

Verse 1

मेनोवाच । निरीक्षिष्यामि प्रथमं मुने तं गिरिजापतिम् । कीदृशं शिवरूपं हि यदर्थे तप उत्तमम्

ਮੇਨਾ ਬੋਲੀ— ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਿਰਿਜਾਪਤੀ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਲਈ ਇਹ ਪਰਮ ਤਪ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਰੂਪ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ?

Verse 2

ब्रह्मोवाच । इत्यज्ञानपरा सा च दर्शनार्थं शिवस्य च । त्वया मुने समं सद्यश्चन्द्रशालां समागता

ਬ੍ਰਹਮਾ ਬੋਲੇ— ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸ਼ਿਵ-ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਚੰਦਰਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੀ।

Verse 3

तावद्ब्रह्मा समायातस्तेजसां गशिरुत्तमः । सर्षिवर्य्यसुतस्साक्षाद्धर्मपुंज इव स्तुतः

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ—ਤੇਜਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ—ਅਤੇ ਉਹ ਇਉਂ ਸਤੁਤ ਹੋਏ ਜਿਵੇਂ ਧਰਮ ਦਾ ਪੁੰਜ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਯਸ਼ਸਵੀ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ।

Verse 4

शिव उवाच । मदाज्ञया युवान्तातौ सदेवौ च पृथक्पृथक् । गच्छतं हि गिरिद्वारं वयं पश्चाद्व्रजेमहि

ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ ਪੁੱਤਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਜਾਓ; ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੋਂ ਆਵਾਂਗੇ।”

Verse 5

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य हरिस्सर्वानाहूयोवाच तन्मयाः । सुरास्सर्वे तथैवाशु गमनं चक्रुरुत्सुकाः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹਰਿ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਉਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਨਮਯ ਹੋ ਕੇ ਬਚਨ ਕਿਹਾ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਵੀ ਉਤਸੁਕ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਛੇਤੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਤੁਰ ਪਏ।

Verse 6

स्थितां शिरोगृहे मेनां मुने विश्वेश्वर त्वया । तथैव दर्शयामास हृद्विभ्रंशो यथा भवेत्

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤੂੰ—ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ—ਮੇਨਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਮਰੇ (ਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰਿਹ) ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਹੋਈ ਐਸੇ ਹੀ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਡੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਟੁੱਟ ਗਿਆ।

Verse 7

एतस्मिन्समये मेना सेनां च परमां शुभाम् । निरीक्षन्ती मुने दृष्ट्वा सामान्यं हर्षिताऽभवत्

ਉਸ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮੇਨਾ ਉਸ ਪਰਮ ਸ਼ੁਭ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੀ ਹੋਈ, ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਤੇ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਈ।

Verse 8

प्रथमं चैव गन्धर्वास्सुन्दरास्सुभगास्तदा । आयाताश्शुभवस्त्राढ्या नानालंकारभूषिताः

ਤਦ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੰਧਰਵ ਆਏ—ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੇ। ਉਹ ਚੰਗੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਜਿਤ ਸਨ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਭੂਸ਼ਿਤ ਸਨ।

Verse 9

नानावाहनसंयुक्ता नानावाद्यपरा यणा । पताकाभिर्विचित्राभिरप्सरोगणसंयुताः

ਉਹ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਾਹਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ, ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਵਿਲੱਖਣ ਧੁਜ-ਪਤਾਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਸਨ।

Verse 10

अथ दृष्ट्वा वसुं तत्र तत्पतिं परमप्रभुम् । मेना प्रहर्षिता ह्यासीच्छिवोयमिति चाब्रवीत्

ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਵਸੂ ਨੂੰ—ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ—ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਨਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ ਅਤੇ ਬੋਲੀ, “ਇਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹਨ।”

Verse 11

शिवस्य गणका एते न शिवोयं शिवापतिः । इत्येवं त्वं ततस्तां वै अवोच ऋषिसत्तम

ਇਹ ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣ ਹੀ ਹਨ; ਇਹ ਆਪ ਸ਼ਿਵ ਨਹੀਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਸ਼ਿਵਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਦਾ ਪਤੀ। ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਉਹ ਬਚਨ ਆਖੇ।

Verse 12

एवं श्रुत्वा तदा मेना विचारे तत्पराऽभवत् । इतश्चाभ्यधिको यो वै स च कीदृग्भविष्यति

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਨਾ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ—“ਜੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ?”

Verse 13

एतस्मिन्नन्तरे यक्षा मणिग्रीवादयश्च ये । तेषां सेना तया दृष्टा शोभादिद्विगुणीकृता

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਣਿਗ੍ਰੀਵ ਆਦਿ ਯਕਸ਼ਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਅਤੇ ਜੋਸ਼ ਦੋਗੁਣਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 14

तत्पतिं च मणिग्रीवं दृष्ट्वा शोभान्वितं हि सा । अयं रुद्रश्शिवास्वामी मेना प्राहेति हर्षिता

ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਮਣਿਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਤੇਜਸਵੀ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਤਦ ਹರ್ಷਿਤ ਮੇਨਾ ਬੋਲੀ—“ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ—ਸਵੈੰ ਸ਼ਿਵ, ਪਰਮ ਸਵਾਮੀ।”

Verse 15

नायं रुद्रश्शिवास्वामी सेवकोयं शिवस्य वै । इत्यवोचोगपत्न्यै त्वं तावद्वह्निस्स आगतः

“ਇਹ ਨਾ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ, ਨਾ ਸ਼ਿਵ ਵਰਗਾ ਸਵਾਮੀ; ਇਹ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸੇਵਕ ਹੈ।” ਇਹ ਗੱਲ ਰਿਸ਼ੀ-ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹੀ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਅਗਨੀਦੇਵ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 16

ततोऽपि द्विगुणां शोभां दृष्ट्वा तस्य च साब्रवीत् । रुद्रोऽयं गिरिजास्वामी तदा नेति त्वमब्रवीः

ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਦੋਗੁਣੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬੋਲੀ— “ਇਹ ਗਿਰਿਜਾ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ।” ਤਦ ਤੂੰ ਕਿਹਾ— “ਨਹੀਂ, ਐਸਾ ਨਹੀਂ।”

Verse 17

तावद्यमस्समायातस्ततोऽपि द्विगुणप्रभः । तं दृष्ट्वा प्राह सा मेना रुद्रोऽयमिति हर्षिता

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਯਮ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਹੋਰ ਵੀ ਦੋਗੁਣੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੀ—“ਇਹ ਤਾਂ ਰੁਦ੍ਰ (ਸ਼ਿਵ) ਹੈ!”

Verse 18

नेति त्वमब्रवीस्तां वै तावन्निरृतिरागतः । बिभ्राणो द्विगुणां शोभां शुभः पुण्यजनप्रभुः

ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ “ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ” ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਆ ਗਿਆ—ਸ਼ੁਭ, ਪੁੰਨਵਾਨ ਜਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਤੇ ਦੋਗੁਣੀ ਸ਼ੋਭਾ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ।

Verse 19

तं दृष्ट्वा प्राह सा मेना रुद्रोऽयमिति हर्षिता । नेति त्वमब्रवीस्तां वै तावद्वरुण आगतः

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੀ—“ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ (ਸ਼ਿਵ) ਹੈ!” ਪਰ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਨਹੀਂ।” ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਵਰੁਣ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 20

ततोऽपि द्विगुणां शोभां दृष्ट्वा तस्य च साब्रवीत् । रुद्रोऽयं गिरिजास्वामी तद्वा नेति त्वमब्रवीः

ਤਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਹੋਰ ਦੋਗੁਣੀ ਚਮਕ ਉਠੀ; ਉਹ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬੋਲੀ—“ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਗਿਰਿਜਾ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ।” ਪਰ ਤੂੰ ਕਿਹਾ—“ਕੀ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਜਾਂ ਨਹੀਂ?”

Verse 21

तावद्वायुस्समायातस्ततोऽपि द्विगुणप्रभः । तं दृष्ट्वा प्राह सा मेना रुद्रोयमिति हर्षिता

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਵਾਯੂ ਆਇਆ, ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਦੋਗੁਣੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਮੇਨਾ ਬੋਲੀ—“ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਹੈ।”

Verse 22

नेति त्वमब्रवीस्तां वै तावद्धनद आगतः । ततोऽपि द्विगुणां शोभां बिभ्राणो गुह्यकाधिपः

ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ “ਨਹੀਂ” ਕਿਹਾ, ਓਸੇ ਪਲ ਧਨਦ (ਕੁਬੇਰ) ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਅਤੇ ਗੁਹ੍ਯਕਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਦੋਗੁਣੀ ਸ਼ੋਭਾ ਧਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 23

तं दृष्ट्वा प्राह सा मेना रुद्रोऽयमिति हर्षिता । नेति त्वमब्रवीस्तां वै तावदीशान आगतः

ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੀ, “ਇਹੀ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ।” ਪਰ ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਨਹੀਂ।” ਓਸੇ ਪਲ ਈਸ਼ਾਨ—ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਸ਼ਿਵ—ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 24

ततोऽपि द्विगुणां शोभां दृष्ट्वा तस्य च साब्रवीत् । रुद्रोऽयं गिरिजास्वामी तदा नेति त्वमब्रवीः

ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੋਗੁਣੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬੋਲੀ, “ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ—ਗਿਰਿਜਾ ਦਾ ਸਵਾਮੀ।” ਪਰ ਤਦ ਤੂੰ ਕਿਹਾ, “ਨਹੀਂ, ਇਹ ਨਹੀਂ।”

Verse 25

तावदिन्द्रस्समायातस्ततोऽपि द्विगुणप्रभः । सर्वामरवरो नानादिव्यभस्त्रिदिवेश्वरः

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਇੰਦਰ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ—ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਹੋਰ ਵੀ ਦੋਗੁਣੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਭ ਅਮਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ, ਅਨੇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਭੂਤੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 26

तं दृष्ट्वा शंकरस्सोऽयमिति सा प्राह मेनका । शक्रस्सुरपतिश्चायं नेति त्वं तदाब्रवीः

ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਨਕਾ ਬੋਲੀ—“ਇਹ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ੰਕਰ ਹਨ।” ਪਰ ਤੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਿਹਾ—“ਨਹੀਂ; ਇਹ ਸ਼ੰਕਰ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਹੈ।”

Verse 27

तावच्चन्द्रस्समायातश्शोभा तद्द्विगुणा दधत । दृष्ट्वा तं प्राह रुद्रोऽयं तां तु नेति त्वमब्रवीः

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਚੰਦਰਮਾ ਆ ਗਿਆ, ਦੋਗੁਣੀ ਸ਼ੋਭਾ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਇਹੀ ਹੈ’; ਪਰ ਤੂੰ ਉਸ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ, ‘ਨਹੀਂ, ਇਹ ਨਹੀਂ।’

Verse 28

तावत्सूर्यस्समायातश्शोभा तद्द्विगुणा दधत् । दृष्ट्वा तं प्राह सा सोयन्तांतु नेति त्वमब्रवीः

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸੂਰਜ ਆ ਗਿਆ, ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਦੋਗੁਣੀ ਚਮਕ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ; ਪਰ ਤੂੰ ਕਿਹਾ, ‘ਨਹੀਂ—ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਨਾ ਦੇ।’

Verse 29

तावत्समागतास्तत्र भृग्वाद्याश्च मुनीश्वराः । तेजसो राशयस्सर्वे स्वशिष्यगणसंयुताः

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਭ੍ਰਿਗੂ ਆਦਿ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਸਭ ਆਤਮਿਕ ਤੇਜ ਦੇ ਪੁੰਜ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ-ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਸਨ।

Verse 30

तन्मध्ये चैव वागीशं दृष्ट्वा सा प्राह मेनका । रुद्रोऽयं गिरिजास्वामी तदा नेति त्वमब्रवीः

ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਗੀਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਨਕਾ ਬੋਲੀ—“ਇਹ ਗਿਰਿਜਾ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ।” ਤਦ ਤੂੰ ਕਿਹਾ—“ਨਹੀਂ, ਇਹ ਨਹੀਂ।”

Verse 32

दृष्ट्वा सा तं तदा मेना महाहर्षवती मुने । सोऽयं शिवापतिः प्राह तां तु नेति त्वमब्रवीः

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤਦ ਮੇਨਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ—“ਇਹੀ ਸਾਡੀ ਧੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸ਼ਿਵਪਤੀ ਹਨ।” ਪਰ ਤੂੰ ਕਿਹਾ—“ਨਹੀਂ, ਐਸਾ ਨਹੀਂ।”

Verse 33

एतस्मिन्नन्तरे तत्र विष्णुर्देवस्समागतः । सर्वशोभान्वितः श्रीमान्मेघश्यामश्चतुर्भुजः

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਦੇਵ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆ ਪਹੁੰਚੇ—ਸਾਰੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸ਼੍ਰੀ-ਸੰਪੰਨ, ਬੱਦਲ ਵਰਗੇ ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣ ਦੇ ਅਤੇ ਚਤੁਰਭੁਜ।

Verse 34

कोटिकन्दर्प्यलावण्यः पीताम्बरधरस्स्वराट् । राजीवलोचनश्शान्तः पक्षीन्द्रवरवाहनः

ਉਹਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਕਰੋੜਾਂ ਕਾਮਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਤ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪੀਤਾਂਬਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਸਵੈ-ਸਮਰਾਟ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਹੈ। ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤ, ਅਤੇ ਪੰਛੀ-ਰਾਜ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਹੈ।

Verse 35

शंखादिलक्षणैर्युक्तो मुकुटादिविभूषितः । श्रीवत्सवक्षा लक्ष्मीशो ह्यप्रमेय प्रभान्वितः

ਉਹ ਸ਼ੰਖ ਆਦਿ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਮੁਕੁਟ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਵਕਸ਼ਸਥਲ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ ਹੈ—ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ।

Verse 36

तं दृष्ट्वा चकिताक्ष्यासीन्महाहर्षेण साब्रवीत् । सोऽयं शिवापतिः साक्षाच्छिवो वै नात्र संशयः

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਫਾੜ ਬੈਠੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਬੋਲੀ—“ਇਹ ਤਾਂ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸ਼ਿਵਾਪਤੀ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਆਪ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।”

Verse 37

अथ त्वं मेनकावाक्यमाकर्ण्योवाच ऊतिकृत् । नायं शिवापतिरयं किन्त्वयं केशवो हरिः

ਫਿਰ ਮੇਨਕਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੂਤ ਬੋਲਿਆ—“ਇਹ ਸ਼ਿਵਾਪਤੀ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਤਾਂ ਕੇਸ਼ਵ, ਆਪ ਹੀ ਹਰਿ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਹੈ।”

Verse 38

शंकरोखिलकार्य्यस्य ह्यधिकारी च तत्प्रियः । अतोऽधिको वरो ज्ञेयस्स शिवः पार्वतीपतिः

ਸ਼ੰਕਰ ਸਭ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਪਰਮ ਤੱਤ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯਤਮ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਜਾਣੋ—ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਵਰ ਇਹੀ ਹੈ: ਪਾਰਵਤੀਪਤੀ ਸ਼ਿਵ।

Verse 39

तच्छोभां वर्णितुं मेने मया नैव हि शक्यते । स एवाखिलब्रह्माण्डपतिस्सर्वेश्वरः स्वराट्

ਮੈਂ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਉਸ ਤੇਜ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਉਹੀ ਇਕੱਲਾ ਸਭ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਾਂ ਦਾ ਪਤੀ—ਸਵਰਾਟ, ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ, ਸੁਤੰਤਰ ਪਰਮ ਸ਼ਾਸਕ ਹੈ।

Verse 40

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य मेना मेने च तां शुभाम् । महाधनां भाग्यवती कुलत्रयसुखावहाम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਨਾ ਨੇ ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਯੋਗ ਮੰਨਿਆ—ਵੱਡੇ ਧਨ ਵਾਲੀ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਕੁਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ।

Verse 41

उवाच च प्रसन्नास्या प्रीतियुक्तेन चेतसा । स्वभाग्यमधिकं चापि वर्णयन्ती मुहुर्मुहुः

ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਵਧੇਰੇ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੀ ਹੋਈ।

Verse 42

मेनोवाच । धन्याहं सर्वथा जाता पार्वत्या जन्मनाधुना । धन्यो गिरीश्वरोप्यद्य सर्वं धन्यतमं मम

ਮੇਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਅੱਜ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੰਨ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਗਿਰੀਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਵੀ ਧੰਨ ਹਨ; ਮੇਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਅਤਿ ਧੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 43

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे शिवाद्भुतलीलावर्णनं नाम त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪਾਰਵਤੀਖੰਡ ਵਿੱਚ “ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਤੈਂਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 44

अस्याः किं वर्ण्यते भाग्यमपि वर्षशतैरपि । वर्णितुं शक्यते नैव तत्प्रभुप्राप्तिदर्शनात

ਉਸ ਦੇ ਸੁਭਾਗ ਦਾ ਕੀ ਵਰਣਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਸੈਂਕੜੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ? ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਭਾਗ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਵਰਨਨੀਯ ਹੈ।

Verse 45

ब्रह्मोवाच । इत्यवादीच्च सा मेना प्रेमनिर्भरमानसा । तावत्समागतो रुद्रोऽद्भुतोतिकारकः प्रभुः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਮੇਨਾ ਅੱਗੇ ਬੋਲਦੀ ਰਹੀ; ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਅਦਭੁਤ ਅਤਿਸ਼ਯ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਰੁਦ੍ਰ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 47

तमागतमभिप्रेत्य नारद त्वं मुने तदा । मेनामवोचः सुप्रीत्या दर्शयंस्तं शिवापतिम्

ਹੇ ਮੁਨੀ ਨਾਰਦ, ਤੇਰੇ ਆਉਣ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸਮਝ ਕੇ ਤੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੇਨਾ ਨੂੰ ਬੜੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸ਼ਿਵਾਪਤੀ ਨੂੰ—ਸ਼ਿਵਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਦੇ ਪਰਮ ਪਤੀ ਤੇ ਰੱਖਿਅਕ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ—ਉਸਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ।

Verse 48

नारद उवाच । अयं स शंकरस्साक्षाद्दृश्यतां सुन्दरि त्वया । यदर्थे शिवया तप्तं तपोऽति विपिने महत्

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਇਹ ਸਾਖਾਤ ਸ਼ੰਕਰ ਹੀ ਹਨ; ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸ਼ਿਵਾ ਨੇ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Verse 49

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा हर्षिता मेना तं ददर्श मुदा प्रभुम् । अद्भुताकृतिमीशानमद्भुतानुगमद्भुतम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਹರ್ಷਿਤ ਮੇਨਾ ਨੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਈਸ਼ਾਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ; ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਅਦਭੁਤ ਸੰਗਤ-ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸਰਬਥਾ ਵਿਸਮਯਮਈ।

Verse 50

तावदेव समायाता रुद्रसेना महाद्भुता । भूतप्रेतादिसंयुक्ता नानागणसमन्विता

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਮਹਾ-ਅਦਭੁਤ ਰੁਦ੍ਰਸੇਨਾ ਆ ਪਹੁੰਚੀ—ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ ਆਦਿ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ।

Verse 51

वात्यारूपधराः केचित्पताकामर्मरस्वना । वक्रतुंडास्तत्र केचिद्विरूपाश्चापरे तथा

ਕੁਝ ਨੇ ਬਵੰਡਰ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਕੁਝ ਝੰਡੇ ਚੁੱਕੇ ਮਰਮਰ ਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਵੰਕੀਆਂ ਚੋਚਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਗੜੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ।

Verse 52

करालाः श्मश्रुलाः केचित्केचित्खञ्जा ह्यलोचनाः । दण्डपाशधराः केचित्केचिन्मुद्गरपाणयः

ਕੁਝ ਕਰਾਲ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਕੁਝ ਦਾਢੀ ਵਾਲੇ; ਕੁਝ ਲੰਗੜੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਕੁਝ ਦੰਡ ਅਤੇ ਪਾਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਦਗਰ (ਗਦਾ) ਸੀ।

Verse 53

विरुद्धवाहनाः केचिच्छृंगनादविवादिनः । डमरोर्वादिनः केचित्केचिद्गोमुखवादिनः

ਕੁਝ ਲੋਕ ਅਜੀਬ ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਵਾਹਨ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਕੁਝ ਸਿੰਗਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਝਗੜਾਲੂ ਵਾਦ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਡਮਰੂ ਵਜਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਗੋਮੁਖ ਵਾਜਾ ਫੂਕਦੇ ਸਨ।

Verse 54

अमुखा विमुखाः केचित्केचिद्बहुमुखा गणाः । अकरा विकराः केचित्केचिद्बहुकरा गणाः

ਕੁਝ ਗਣ ਬਿਨਾ ਮੁਖ ਦੇ ਸਨ, ਕੁਝ ਵਿਮੁਖ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਬਹੁ-ਮੁਖੀ ਸਨ। ਕੁਝ ਦੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਕੁਝ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਕ੍ਰਿਤ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੱਥ ਸਨ।

Verse 55

अनेत्रा बहुनेत्राश्च विशिराः कुशिरास्तथा । अकर्णा बहुकर्णाश्च नानावेषधरा गणाः

ਗਣ ਅਨੇਕਾਂ ਅਜੀਬ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ—ਕੁਝ ਨੇਤਰਹੀਨ, ਕੁਝ ਬਹੁ-ਨੇਤਰ; ਕੁਝ ਵਿਗੜੇ ਸਿਰ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਸੁਗਠਿਤ ਸਿਰ ਵਾਲੇ। ਕੁਝ ਕਾਨਹੀਨ, ਕੁਝ ਬਹੁ-ਕਾਨ; ਅਤੇ ਸਭ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੇਸ਼ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 56

इत्यादिविकृताकारा अनेके प्रबला गणाः । असंख्यातास्तथा तात महावीरा भयंकराः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕ੍ਰਿਤ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਅਨੇਕ ਬਲਵਾਨ ਗਣ ਸਨ। ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਉਹ ਅਸੰਖ—ਮਹਾਵੀਰ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਡਰਾਉਣੇ ਸਨ।

Verse 57

अंगुल्या दर्शयंस्त्वं तां मुने रुद्रगणांस्ततः । हरस्य सेवकान्पश्य हरं चापि वरानने

ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਦਿਖਾ ਕੇ ਉਸ ਸੁੰਦਰਮੁਖੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉੱਥੇ ਰੁਦ੍ਰ-ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖੋ। ਹਰ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਅਤੇ ਸਵੈੰ ਹਰ ਦਾ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੋ।”

Verse 58

असंख्यातान् गणान् दृष्ट्वा भूतप्रेतादिकान् मुने । तत्क्षणादभवत्सा वै मेनका त्राससंकुला

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਅਸੰਖ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸੇ ਪਲ ਮੇਨਕਾ ਡਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ।

Verse 59

तन्मध्ये शंकरं चैव निर्गुणं गुणवत्तरम् । वृषभस्थं पञ्चवक्त्रं त्रिनेत्रं भूतिभूषितम्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਨਿਰਗੁਣ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਗੁਣਾਤੀਤ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ—ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ, ਪੰਚਵਕਤ੍ਰ, ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ ਅਤੇ ਭਸਮ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ।

Verse 60

कपर्दिनं चन्द्रमौलिं दशहस्तं कपालि नम् । व्याघ्रचर्मोत्तरीयञ्च पिनाकवरपाणिनम्

ਮੈਂ ਜਟਾਧਾਰੀ, ਚੰਦਰਮੌਲੀ, ਕਪਾਲਧਾਰੀ, ਦਸ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੇ, ਬਾਘ-ਚਮੜੇ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਿਨਾਕ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 61

शूलयुक्तं विरूपाक्षं विकृताकारमाकुलम् । गजचर्म वसानं हि वीक्ष्य त्रेसे शिवाप्रसूः

ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ, ਅਜੀਬ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਵਿਗੜੇ ਤੇ ਘਬਰਾਏ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਹਾਥੀ-ਚਮੜਾ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ਿਵਾ ਦੀ ਮਾਤਾ ਮੇਨਾ ਡਰ ਗਈ।

Verse 62

चकितां कम्पसंयुक्तां विह्वलां विभ्रमद्धियम् । शिवोऽयमिति चांगुल्या दर्शयंस्तां त्वमब्रवीः

ਉਸ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ, ਕੰਬਦੀ, ਘਬਰਾਈ ਅਤੇ ਭਟਕੀ ਹੋਈ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੀ ਵੇਖ ਕੇ ਤੂੰ ਉਂਗਲੀ ਨਾਲ ਦਿਖਾ ਕੇ ਕਿਹਾ—“ਇਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹਨ,” ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।

Verse 63

त्वदीयं तद्वचः श्रुत्वा वाताहतलता इव । सा पपात द्रुतम्भूमौ मेना दुःखभरा सती

ਤੇਰੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਨਾ—ਸਤਿ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀ—ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਨਾਲ ਟੁੱਟੀ ਬੇਲ ਵਾਂਗ ਜਲਦੀ ਹੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।

Verse 64

किमिदं विकृतं दृष्ट्वा वञ्चिताहं दुराग्रहे । इत्युक्त्वा मूर्च्छिता तत्र मेनका साऽभवत्क्षणात्

ਇਹ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ ਘਟਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬੋਲੀ, “ਇਹ ਕੀ ਹੈ! ਆਪਣੇ ਦੁਰਾਗ੍ਰਹ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਠੱਗੀ ਗਈ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮੇਨਕਾ ਉਸੇ ਪਲ ਓਥੇ ਹੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ।

Verse 65

अथ प्रयत्नैर्विविधैस्सखीभिरुपसेविता । लेभे संज्ञां शनै मेना गिरीश्वरप्रिया तदा

ਫਿਰ ਸਖੀਆਂ ਨੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਤਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ; ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨਾਥ ਦੀ ਪ੍ਰਿਆ ਮੇਨਾ ਤਦ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ।

Verse 446

अद्भुतात्मागणास्तात मेनागर्वापहारकाः । आत्मानं दर्शयन् मायानिर्लिप्तं निर्विकारकम्

ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਮੇਨਾ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਆਤਮ-ਗਣਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੱਚਾ ਸਰੂਪ ਵਿਖਾਇਆ—ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਅਲਿਪਤ ਅਤੇ ਸਰਬਥਾ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਆਤਮ-ਤੱਤ।