Adhyaya 42
Rudra SamhitaParvati KhandaAdhyaya 4232 Verses

ईश्वरागमनं हिमवदादि-समागमश्च / The Arrival of Īśvara and the Assembly of Himālaya, Devas, and Mountains

ਅਧਿਆਇ 42 ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਹਿਮਾਲਯ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਗਮਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਭਵਿਆ ਸਮਾਗਮ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਹਿਮਾਲਯ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਨੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਲਈ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਅਤੇ ਆਪ ਵੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਦੇਵਗਣ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਸਮੂਹ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸੁਚੱਜੀ, ਫੌਜ-ਸਮਾਨ ਕਤਾਰਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ; ਆਪਸੀ ਅਚੰਭਾ ਤੇ ਆਨੰਦ ਛਾ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਬ-ਪੱਛਮ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ। ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖ ਕੇ ਹਿਮਾਲਯ ਨੇ ਵੰਦਨਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ; ਸਾਰੇ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਉੱਤੇ ਵਿਹਾਜਮਾਨ, ਸ਼ਾਂਤ ਮੁਖ, ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਦਿਵ੍ਯ ਅੰਗਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਸੁਕਸ਼ਮ ਵਸਤ੍ਰਧਾਰੀ, ਰਤਨ-ਮੁਕੁਟਧਾਰੀ, ਮ੍ਰਿਦੁ ਹਾਸ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸੰਘਣਾਂ ਰੂਪ-ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਰਸ਼ਨ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਭਕਤੀ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਸਮਰਸਤਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अथाकर्ण्य गिरीशश्च निजपुर्य्युपकण्ठतः । प्राप्तमीशं सर्वगं वै मुमुदेति हिमालयः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਭਗਵਾਨ ਗਿਰੀਸ਼ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਹਿਮਾਲਯ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ; ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਤੇ ਸਰਬਤ੍ਰ ਵੱਸਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਹರ್ಷਿਤ ਹੋ ਉਠਿਆ।

Verse 2

अथ सम्भृतसम्भार स्सम्भाषां कर्तुमीश्वरम् । शैलान्प्रस्थापयामास ब्राह्मणानपि सर्वशः

ਫਿਰ ਸਾਰੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਈਸ਼ਵਰ ਨਾਲ ਬਾਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 3

स्वयं जगाम सद्भक्त्या प्राणेप्सुन्द्रष्टुऽमीश्वरम् । भक्त्युद्रुतमनाश्शैलः प्रशंसन् स्वविधिम्मुदा

ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੈਲ ਆਪ—ਜਾਨ ਦੀ ਵੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ—ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਚਲ ਪਿਆ। ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਿਘਲੇ ਮਨ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 4

देवसेनां तदा दृष्ट्वा हिमवान्वि स्मयं गतः । जगाम सम्मुखस्तत्र धन्योऽहमिति चिन्तयन्

ਤਦੋਂ ਦੇਵਸੇਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹਿਮਵਾਨ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ। “ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ” ਇਹ ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਉੱਥੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਧ ਕੇ ਮਿਲਣ ਲਈ ਗਿਆ।

Verse 5

देवा हि तद्बलं दृष्ट्वा विस्मयम्परमं गताः । आनन्दम्परमम्प्रापुर्देवाश्च गिरयस्तथा

ਉਹ ਬਲ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵਗਣ ਪਰਮ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਵੀ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

Verse 6

पर्वतानां महासेना देवानां च तथा मुने । मिलित्वा विरराजेव पूर्वपश्चिमसागरौ

ਹੇ ਮੁਨੀ! ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਮਹਾਸੈਨਾ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰਬ-ਪੱਛਮ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਚਮਕੀ।

Verse 7

परस्परं मिलित्वा ते देवाश्च पर्वतास्तथा । कृतकृत्यन्तथात्मानम्मेनिरे परया मुदा

ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਪਰਸਪਰ ਮਿਲ ਕੇ ਇਕਮਤ ਹੋ ਗਏ। ਪਰਮ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਸਮਝਣ ਲੱਗੇ।

Verse 8

अथेश्वरम्पुरो दृष्ट्वा प्रणनाम हिमालयः । सर्वे प्रणेमुर्गिरयो ब्राह्मणाश्च सदाशिवम्

ਫਿਰ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਨੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਸਾਰੇ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 9

वृषभस्थम्प्रसन्नास्यन्नानाभरणभूषितम् । दिव्यावयवलावण्यप्रकाशितदिगन्तरम्

ਉਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਸਨ, ਮੁਖ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸੀ, ਅਨੇਕ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਲਾਵਣ੍ਯ-ਕਾਂਤੀ ਨੇ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 10

सुसूक्ष्माहतसत्पट्टवस्त्रशोभितविग्रहम् । सद्रत्नविलसन्मौलिं विहसन्तं शुचिप्रभम्

ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੱਖਮ, ਸੁੰਦਰ ਬੁਣੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਮੌਲੀ; ਮ੍ਰਿਦੁ ਹਾਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਦਿੱਖ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 11

भूषाभूताहियुक्तांगमद्भुतावयवप्रभम् । दिव्यद्युतिं सुरेशैश्च सेवितं करचामरैः

ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਭੂਸ਼ਣ ਵਾਂਗ ਸੱਪ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਹਰ ਅੰਗ ਦੀ ਛਟਾ ਅਦਭੁਤ ਸੀ। ਦਿਵ੍ਯ ਜੋਤਿ ਨਾਲ ਦਿੱਪਤ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਹੱਥ-ਚਾਮਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 12

वामस्थिताच्युतन्दक्षभागस्थितविभुम्प्रभुम् । पृष्ठस्थितहरिं पृष्ठपार्श्वस्थितसुरादिकम्

ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ—ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਅਚ੍ਯੁਤ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਖੜਾ ਸੀ, ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਵਿਭੂ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਸਨ; ਪਿੱਛੇ ਹਰੀ, ਅਤੇ ਪਿੱਛਲੇ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦੇਵਗਣ ਆਦਿ ਖੜੇ ਸਨ।

Verse 13

नानाविधिसुराद्यैश्च संस्तुतं लोकशंकरम् । स्वहेत्वात्ततनुम्ब्रह्मसर्वेशं वरदायकम्

ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਿਵ੍ਯ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਤੁਤ ਹੈ—ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਸ਼ੰਕਰ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦੇਹ ਧਾਰਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮ, ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਵਰਦਾਤਾ ਹੈ।

Verse 14

सगुणं निर्गुणं चापि भक्ताधीनं कृपाकरम् । प्रकृतेः पुरुषस्यापि परं सच्चित्सुखात्मकम्

ਉਹ ਸਗੁਣ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਵੀ; ਕਿਰਪਾਲੂ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਜਿਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰਮ, ਸਤ-ਚਿਤ-ਸੁਖ ਸਰੂਪ ਹੈ।

Verse 15

प्रभोर्दक्षिणभागे तु ददर्श हरिमच्युतम् । विनतातनयारूढं नानाभूषणभूषितम्

ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਉਸ ਨੇ ਹਰਿ—ਅਚ੍ਯੁਤ ਵਿਸ਼ਨੂ—ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਜੋ ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸਨ।

Verse 16

प्रभोश्च वामभागे तु मुने मां सन्ददर्श ह । चतुर्मुखं महाशोभं स्वपरीवारसंयुतम्

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਮੈਂ ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਵੱਡੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ—ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ-ਪਰਿਕਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 17

एतौ सुरेश्वरौ दृष्ट्वा शिवस्याति प्रियौ सदा । प्रणनाम गिरीशश्च सपरीवार आदरात्

ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਦਾ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਗਿਰੀਸ਼ (ਹਿਮਾਲਯ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 18

तथा शिवस्य पृष्ठे च पार्श्वयोस्तु विराजितान् । देवादीन्प्रणनामासौ दृष्ट्वा गिरिवरेश्वरः

ਤਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਦੇਵਾਂ ਆਦਿ ਦਿਵ੍ਯ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਗਿਰਿਵਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਿਮਵਾਨ ਨੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 19

शिवाज्ञया पुरो भूत्वा जगाम स्वपुरं गिरिः । शेषहर्यात्मभूश्शीघ्रं मुनिभिः निर्जरादिभिः

ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਪਹਾੜ-ਰਾਜ ਹਿਮਵਾਨ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ੇਸ਼, ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਣੂ), ਆਤਮਭੂ (ਬ੍ਰਹਮਾ), ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਤੇ ਅਮਰ ਦੇਵਗਣ ਵੀ ਚਲੇ।

Verse 20

सर्वे मुनिसुराद्याश्च गच्छन्तः प्रभुणा सह । गिरेः पुरं समुदिताः शशंसुर्बहु नारद

ਹੇ ਨਾਰਦ, ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ, ਦੇਵਗਣ ਆਦਿ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਪਹਾੜ ਦੇ ਨਗਰ (ਹਿਮਾਲਯ) ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 21

रचिते शिखरे रम्ये संस्थाप्य देवतादिकम् । जगाम हिमवांस्तत्र यत्रास्ति विधिवेदिका

ਸੁੰਦਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਹਿਮਵਾਨ ਉਸ ਥਾਂ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣੀ ਵੇਦਿਕਾ (ਯਜ੍ਞ-ਵੇਦੀ) ਸਥਿਤ ਸੀ।

Verse 22

कारयित्वा विशेषेण चतुष्कन्तो रणैर्युतम् । स्नानदानादिकं कृत्वा परीक्षामकरोत्तदा

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਚੌਕੋਣਾ ਰਣ-ਮੰਡਪ ਜੰਗੀ ਸਾਮਾਨ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਰਖ (ਪਰੀਖਿਆ) ਕਰਵਾਈ।

Verse 23

स्वपुत्रान्प्रेषयामास शिवस्य निकटे तथा । हिमो विष्ण्वादिसम्पूर्णवर्गयुक्तस्य शैलराट्

ਫਿਰ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹਿਮਵਾਨ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਭੇਜਣ ਲੱਗਾ।

Verse 24

कर्तुमेच्छद्वराचारं महोत्सवपुरस्सरम् । महाहर्षयुतस्सर्वबन्धुयुग्घिमशैलराट्

ਵੱਡੇ ਮਹੋਤਸਵ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹਿਮਾਲਯ ਪਹਾੜ-ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸਭ ਬੰਧੂਆਂ ਸਮੇਤ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਨੂੰ ਤਤਪਰ ਹੋਇਆ।

Verse 25

अथ ते गिरिपु त्राश्च तत्र गत्वा प्रणम्य तम् । सस्ववर्गं प्रार्थनान्तामूचुश्शैलेश्वरस्य वै

ਤਦੋਂ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਉੱਥੇ ਗਈਆਂ; ਉਸ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਸ਼ੈਲੇਸ਼ਵਰ (ਪਹਾੜ-ਨਾਥ) ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਭਰੀ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ।

Verse 26

ततस्ते स्वालयं जग्मुश्शैलपुत्रास्तदाज्ञया । शैलराजाय संचख्युस्ते चायान्तीति हर्षिताः

ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਗਈਆਂ। ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ੈਲਰਾਜ ਹਿਮਾਲਿਆ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ—“ਉਹ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।”

Verse 27

अथ देवाः प्रार्थनान्तां गिरेः श्रुत्वातिहर्षिताः । मुने विष्ण्वादयस्सर्वे सेश्वरा मुमुदुर्भृशम्

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਐਸ਼ਵਰਿਆਂ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 28

कृत्वा सुवेषं सर्वेपि निर्जरा मुनयो गणाः । गमनं चक्रुरन्येपि प्रभुणा गिरिराड्गृहम्

ਸਾਰੇ ਅਮਰ—ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਗਣ—ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਲ ਗਿਰਿਰਾਜ (ਹਿਮਾਲਿਆ) ਦੇ ਰਾਜ-ਮਹਿਲ ਵੱਲ ਚਲੇ।

Verse 29

तस्मिन्नवसरे मेना द्रष्टुकामाभवच्छिवम् । प्रभोराह्वाययामास मुने त्वां मुनिसत्तमम्

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਮੇਨਾ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਬੁਲਵਾ ਲਿਆ।

Verse 30

अगमस्त्वं मुने तत्र प्रभुणा प्रेरितस्तदा । मनसा शिवहृद्धेतुं पूर्णं कर्तुं तमिच्छता

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਗਿਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।

Verse 31

त्वाम्प्रणम्य मुने मेना प्राह विस्मितमानसा । द्रष्टुकामा प्रभो रूपं शंकरस्य मदापहम्

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਹੈਰਾਨ ਮਨ ਨਾਲ ਮੇਨਾ ਬੋਲੀ—“ਪ੍ਰਭੋ, ਮੈਂ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਉਹ ਰੂਪ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਜੋ ਮਦ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।”

Verse 42

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायान्तृतीये पार्वतीखण्डे देवगिरिमेलवर्णनं नाम द्विचत्वारिंशोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪਾਰਵਤੀਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਦੇਵਗਿਰੀ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮੇਲੇ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਬਿਆਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Frequently Asked Questions

Śiva/Īśvara arrives near Himālaya’s city; Himālaya, along with devas, brāhmaṇas, and mountain hosts, assembles to welcome him and offers collective praṇāma, culminating in Śiva’s darśana description.

The episode models darśana as a soteriological trigger: divine presence (sarvagata yet manifest) evokes bhakti, humility, and alignment of cosmic communities, implying that order and grace arise from right recognition and reverent reception.

Anthropomorphic Śiva as Sadāśiva seated on Vṛṣabha, adorned with ornaments and jewels, radiating purity and beauty—an iconographic template for contemplation and devotional visualization.