हिमालयगृहे नारदस्य आगमनम् तथा विश्वकर्मनिर्मितवैभववर्णनम् — Nārada’s Arrival at Himālaya’s Palace and the Description of Viśvakarman’s Marvels

Verse 1

ब्रह्मोवाच । ततस्सम्मन्त्र्य च मिथः प्राप्याज्ञां शांकरीं हरिः । मुने त्वाम्प्रेषयामास प्रथमं कुधरालयम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਫਿਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਕਰੀ (ਪਾਰਵਤੀ) ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਹਰੀ ਨੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਧਰਾਲਯ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ।

Verse 2

अथ प्रणम्य सर्वेशं गतस्त्वं नारदाग्रतः । हरिणा नोदितः प्रीत्या हिमाचलगृहम्प्रति

ਫਿਰ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਨਾਰਦ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਤੁਰ ਪਿਆ; ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਭਰੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਚਲਿਆ।

Verse 3

त्वं मुनेऽपश्य आत्मानं गत्वा तद्व्रीडयान्वितम् । कृत्रिमं रचितं तत्र विस्मितो विश्वकर्मणा

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸੇ ਲੱਜਾ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਆਪਣਾ ਹੀ ਰੂਪ ਵੇਖੋ; ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਰੂਪ ਦੇਖ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਜਾਵੋਗੇ।

Verse 4

श्रान्तस्त्वमात्मना तेन कृत्रिमेण महामुने । अवलोकपरस्सोऽभूच्चरितं विश्वकर्मणः

ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਉਸ ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਕੰਮ ਨਾਲ ਤੂੰ ਥੱਕ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਤੂੰ ਕੇਵਲ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੀ ਕਲਾ ਤੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗ ਗਿਆ।

Verse 5

प्रविष्टो मण्डपस्तस्य हिमाद्रे रत्नचित्रितम् । सुवर्णकलशैर्जुष्टं रम्भादिबहुशोभितम्

ਉਹ ਹਿਮਾਲੇ ਉੱਤੇ ਉਸ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ; ਉਹ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ, ਸੁਵਰਨ ਕਲਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਅਤੇ ਰੰਭਾ ਆਦਿ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।

Verse 6

सहस्रस्तम्भसंयुक्तं विचित्रम्परमाद्भुतम् । वेदिकां च तथा दृष्ट्वा विस्मयं त्वं मुने ह्ययाः

ਹਜ਼ਾਰ ਸਤੰਭਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ, ਵਿਲੱਖਣ ਅਤੇ ਪਰਮ ਅਦਭੁਤ ਉਸ ਵੇਦਿਕਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ।

Verse 7

तदावोचश्च स मुने नारद त्वं नगेश्वरम् । विस्मितोऽतीव मनसि नष्टज्ञानो विमूढधीः

ਤਦ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਨਾਰਦ—ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਵਿਸਮਿਤ, ਗਿਆਨ ਮੰਦ ਪੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਭਟਕ ਗਈ—ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਬੋਲਿਆ।

Verse 8

आगतास्ते किमधुना देवा विष्णुपुरोगमाः । तथा महर्षयस्सर्वे सिद्धा उपसुरास्तथा

ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹਨ? ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਉਪਦੇਵ ਵੀ ਕਿਉਂ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ?

Verse 9

महादेवो वृषारूढो गणैश्च परिवारितः । आगतः किं विवाहार्थं वद तथ्यं नगेश्वर

ਮਹਾਦੇਵ ਬਲਦ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਆਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਨਗੇਸ਼ਵਰ, ਸੱਚ ਦੱਸੋ—ਕੀ ਉਹ ਵਿਆਹ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹੈ?

Verse 10

ब्रह्मोवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा तव विस्मित चेतसः । उवाच त्वां मुने तथ्यं वाक्यं स हिमवान् गिरिः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਜਦੋਂ ਤੇਰਾ ਮਨ ਵਿਸਮਯ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਦੋਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਿਮਵਾਨ ਨੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤੈਨੂੰ ਸੱਚਾ ਅਤੇ ਯੋਗ ਉੱਤਰ ਆਖਿਆ।

Verse 11

हिमवानुवाच । हे नारद महाप्राज्ञागतो नैवाधुना शिवः । विवाहार्थं च पार्वत्यास्सगणस्सवरातकः

ਹਿਮਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ ਨਾਰਦ, ਸ਼ਿਵ ਅਜੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਆਏ। ਉਹ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਬਰਾਤ ਨਾਲ ਆਉਣਗੇ।

Verse 12

विश्वकर्मकृतं चित्रं विद्धि नारद सद्धिया । विस्मयन्त्यज देवर्षे स्वस्थो भव शिवं स्मर

ਹੇ ਨਾਰਦ, ਸੱਚੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਜਾਣ ਕਿ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਰਚਨਾ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ, ਵਿਸਮਯ ਛੱਡ; ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰ।

Verse 13

भुक्त्वा विश्रम्य सुप्रीतः कृपां कृत्वा ममोपरि । मैनाकादिधरैस्सार्द्धं गच्छ त्वं शंकरान्तिकम्

ਭੋਜਨ ਕਰ ਕੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ; ਫਿਰ ਮੈਨਾਕ ਆਦਿ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਜਾ।

Verse 14

एभिस्समेतो गिरिभिर्महामत संप्रार्थ्य शीघ्रं शिवमत्र चानय । देवैस्समेतं च महर्षिसंघैस्सुरासुरैरर्चितपादपल्लवम्

ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਅੱਗੇ ਭਾਵ-ਭਰੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਆ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਨ ਦੇਵਗਣ, ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਅਸੁਰ ਸਭ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।

Verse 15

ब्रह्मोवाच । तथेति चोक्त्वागम आशु हि त्वं सदैव तैश्शैलसुतादिभिश्च । तत्रत्यकृत्यं सुविधाय भुक्त्वा महामनास्त्वं शिवस न्निधानम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—‘ਤਥਾਸਤੁ’ ਕਹਿ ਕੇ ਤੂੰ ਛੇਤੀ ਆ, ਸਦਾ ਸ਼ੈਲਸੁਤਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਲ। ਉੱਥੇ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਭਾ ਕੇ ਅਤੇ ਆਤਿਥ੍ਯ-ਭੋਜਨ ਸੁਖ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਮਨਾ, ਫਿਰ ਤੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਨ੍ਨਿਧਾਨ ਵੱਲ ਜਾ।

Verse 16

तत्र दृष्टो महादेवो देवादिपरिवारितः । नमस्कृतस्त्वया दीप्तश्शैलैस्तैर्भक्तितश्च वै

ਉੱਥੇ ਤੂੰ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਗੇਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਤੂੰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਹ ਚਮਕਦੇ ਪਹਾੜ ਵੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਨਤ ਹੋਏ।

Verse 17

तदा मया विष्णुना च सर्वे देवास्सवासवाः । पप्रच्छुस्त्वां मुने सर्वे रुद्रस्यानुचरास्तथा

ਤਦ ਮੈਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤੈਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕੀਤੇ; ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਨੁਚਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 18

विस्मिताः पर्वतान्दृष्ट्वा सन्देहाकुलमानसाः । मैनाकसह्यमेर्वाद्यान्नानालंकारसंयुतान्

ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ, ਅਤੇ ਸ਼ੱਕ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਘਬਰਾਏ—ਮੈਨਾਕ, ਸਹ੍ਯ, ਮੇਰੂ ਆਦਿ ਨੂੰ, ਜੋ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਵੇਖ ਕੇ।

Verse 19

देवा ऊचुः । हे नारद महाप्राज्ञ विस्मितस्त्वं हि दृश्यसे । सत्कृतोऽसि हिमागेन किं न वा वद विस्तरात्

ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ ਨਾਰਦ! ਤੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਹੈਰਾਨ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈਂ। ਹਿਮਵਾਨ ਨੇ ਤੇਰਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ।

Verse 20

एते कस्मात्समायाताः पर्वता इह सत्तमाः । मैनाकसह्यमेर्वाद्यास्सुप्रतापास्स्वलंकृताः

ਇਹ ਉੱਤਮ ਪਹਾੜ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਏ ਹਨ—ਮੈਨਾਕ, ਸਹ੍ਯ, ਮੇਰੂ ਆਦਿ—ਜੋ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਤਾਪ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ?

Verse 21

कन्यां दास्यति शैलोऽसौ स भवे वा न नारद । हिमालयगृहे तात किं भवत्यद्य तद्वद

ਹੇ ਨਾਰਦ, ਉਹ ਸ਼ੈਲਰਾਜ ਹਿਮਾਲਿਆ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦਾ ਵਿਵਾਹ ਕਰੇਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਪਿਆਰੇ, ਅੱਜ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਦੱਸ।

Verse 22

इति सन्दिग्धमनसामस्माकं च दिवौकसाम् । वद् त्वं पृच्छमानानां सन्देहं हर सुव्रत

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡੇ ਅਤੇ ਸਵਰਗਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਸੰਦੇਹ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਹਨ। ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਅਸੀਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹਾਂ—ਬੋਲ ਕੇ ਸਾਡਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ।

Verse 23

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां विष्ण्वादीनान्दिवौकसाम् । अवोचस्तान्मुने त्वं हि विस्मितस्त्वाष्ट्रमायया

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਵਿਸ਼ਣੂ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤੂੰ ਤ੍ਵਸ਼ਟ੍ਰ-ਜਨਿਤ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 24

एकान्तमाश्रित्य च मां हि विष्णुमभाषथा वाक्यमिदं मुने त्वम् । शचीपतिं सर्वसुरेश्वरं वै पक्षाच्छिदं पूर्वरिपुन्धराणाम्

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮੈਨੂੰ—ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ—ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਤੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ: ‘ਸ਼ਚੀਪਤੀ, ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ ਇੰਦਰ ਕੋਲ ਜਾ—ਉਹੀ ਪੁਰਾਤਨ ਵੈਰੀ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪਰ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।’

Verse 25

नारद उवाच । त्वष्ट्रा कृतन्तद्विकृतं विचित्रं विमोहनं सर्वदिवौकसां हि । येनैव सर्वान्स विमोहितुं सुरान्समिच्छति प्रेमत एव युक्त्या

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤਵਸ਼ਟਾ ਨੇ ਕ੍ਰਿਤਾਂਤ (ਮੌਤ) ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇਕ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਮੋਹ-ਜਾਲ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸਵਰਗਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਏਗਾ। ਉਸੇ ਉਪਾਏ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ-ਜਨਿਤ ਯੁਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭਰਮਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 26

पुरा कृतन्तस्य विमोहनन्त्वया सुविस्मृतन्तत् सकलं शचीपते । तस्मादसौ त्वां विजिगीषुरेव गृहे धुवन्तस्य गिरेर्महात्मन

ਹੇ ਸ਼ਚੀਪਤੀ (ਇੰਦਰ), ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਰਿਤਾਂਤ ਦੇ ਮੋਹ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਹੀ ਤੈਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਮਹਾਤਮਾ ਹਿਮਾਲਯ ਦੇ ਘਰ—ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੈ—ਹੁਣ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ।

Verse 27

अहं विमोहितस्तेन प्रतिरूपेण भास्वता । तथा विष्णुः कृतस्तेन ब्रह्मा शक्रोऽपि तादृशः

ਮੈਂ ਉਸ ਚਮਕਦਾਰ ਪ੍ਰਤਿਰੂਪ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸੇ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਵੀ ਓਹੋ ਜਿਹਾ (ਭਰਮਿਤ) ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਵੀ ਉਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਏ।

Verse 28

किम्बहूक्तेन देवेश सर्वदेवगणाः कृताः । कृत्रिमाश्चित्ररूपेण न किंचिदवशेषितम्

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਵਧੇਰੇ ਕਹਿਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਸਾਰੇ ਦੇਵ-ਗਣ ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ; ਕੁਝ ਵੀ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ।

Verse 29

विमोहनार्थं सर्वेषां देवानां च विशेषतः । कृता माया चित्रमयी परिहासविकारिणी

ਸਭ ਨੂੰ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ—ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਚਿੱਤਰਮਈ, ਬਹੁ-ਰੰਗੀ, ਖੇਡ-ਭਾਵ ਵਾਲੇ ਵਿਕਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਾਇਆ ਰਚੀ।

Verse 30

ब्रह्मोवाच । तच्छुत्वा वचनस्तस्य देवेन्द्रो वाक्यमब्रवीत् । विष्णुम्प्रति तदा शीघ्रं भयाकुलतनुर्हरिम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਬੋਲਿਆ।

Verse 31

देवेन्द्र उवाच । देवदेव रमानाथ त्वष्टा मां निहनिष्यति । पुत्रशोकेन तप्तोऽसौ व्याजेनानेन नान्यथा

ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੇਵਦੇਵ, ਹੇ ਰਮਾਨਾਥ! ਤ੍ਵਸ਼ਟਾ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਸੜਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਇਸੀ ਬਹਾਨੇ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ।

Verse 32

ब्रह्मोवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा देवदेवो जनार्दनः । उवाच प्रहसन् वाक्यं शक्रमाश्वासयंस्तदा

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਤਦ ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਕੋਮਲ ਬਾਣੀ ਬੋਲ ਕੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 33

विष्णुरुवाच । निवातकवचैः पूर्वं मोहितोऽसि शचीपते । महाविद्यावलेनैव दानवैः पूर्ववैरिभिः

ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਸ਼ਚੀਪਤੇ (ਇੰਦਰ), ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਵਾਤਕਵਚ ਦਾਨਵ—ਪੁਰਾਤਨ ਵੈਰੀ—ਆਪਣੀ ਮਹਾਵਿਦਿਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਗਏ ਸਨ।

Verse 34

पर्वतो हिमवानेष तथान्यऽखिलपर्वताः । विपक्षा हि कृतास्सर्वे मम वाक्याच्च वासव

ਹੇ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ), ਇਹ ਹਿਮਵਾਨ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਵਿਰੋਧੀ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ।

Verse 35

तेनुस्मृत्या तु वै दृष्ट्वा मायया गिरयो ह्यमी । जेतुमिच्छन्तु ये मूढा न भेतव्यमरावपि

ਉਸ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਮਾਇਆ ਦੁਆਰਾ ਬਣੇ ਇਹ ਪਹਾੜ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਮੂਰਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਨਾਸਕ—ਤਾਂ ਵੀ ਰਤਾ ਭਰ ਡਰਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 36

ईश्वरो नो हि सर्वेषां शंकरो भक्तवत्सलः । सर्वथा कुशलं शक्र करिष्यति न संशयः

ਸ਼ੰਕਰ ਹੀ ਸਾਡੇ ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਹਨ, ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਸਦਾ ਵਤਸਲ। ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਲਿਆਣ ਤੇ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਕਰੇਗਾ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 37

ब्रह्मोवाच । एवं संवदमानन्तं शक्रं विकृतमानसम् । हरिणोक्तश्च गिरिशो लौकिकीं गतिमाश्रितः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਰੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਗਿਰੀਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਲੋਕਿਕ ਰੀਤ ਵਰਗੀ ਚਾਲ ਅਪਣਾਈ।

Verse 38

ईश्वर उवाच । हे हरे हे सुरेशान किम्ब्रूथोऽद्य परस्परम् । इत्युक्त्वा तौ महेशानो मुने त्वाम्प्रत्युवाच सः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਹਰੇ, ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਅੱਜ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ? ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਨੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤੈਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।

Verse 39

किंनु वक्ति महाशैलो यथार्थं वद नारद । वृत्तान्तं सकलम्ब्रूहि न गोप्यं कर्तुमर्हसि

ਮਹਾਸ਼ੈਲ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ? ਸੱਚ ਦੱਸ, ਹੇ ਨਾਰਦ। ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਬਿਆਨ ਕਰ; ਇਸ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਣਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।

Verse 40

ददाति वा नैव ददाति शैलस्सुतां स्वकीयां वद तच्च शीघ्रम् । किन्ते दृष्टं किं कृतन्तत्र गत्वा प्रीत्या सर्वं तद्वदाश्वद्य तात

ਮੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਦੱਸ—ਕੀ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਤੂੰ ਕੀ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੱਠੇ ਦੱਸ।

Verse 41

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे मण्डपरचनावर्णनं नामैकचत्वारिंशोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਦੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪਾਰਵਤੀਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਮੰਡਪ-ਰਚਨਾ-ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਇਕਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 42

नारद उवाच । देवदेव महादेव शृणु मद्वचनं शुभम् । नास्ति विघ्नभयं नाथ विवाहे किंचिदेव हि

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ, ਮੇਰੀ ਸ਼ੁਭ ਬਾਤ ਸੁਣੋ। ਹੇ ਨਾਥ, ਇਸ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਘਨ ਦਾ ਡਰ ਰਤਾ ਭਰ ਨਹੀਂ।

Verse 43

अवश्यमेव शैलेशस्तुभ्यं दास्यति कन्यकाम् । त्वामानयितुमायाता इमे शैला न संशयः

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੁਆਰੀ ਧੀ ਦੇਵੇਗਾ। ਤੈਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਇਹ ਪਹਾੜ-ਰਾਜੇ ਆਏ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

Verse 44

किन्तु ह्यमरमोहार्थं माया विरचिताद्भुता । कुतूहलार्थं सर्वज्ञ न कश्चिद्विघ्नसम्भवः

ਪਰ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਮਾਇਆ ਕੇਵਲ ਅਮਰਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਰਚੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੇ ਸਰਬਜ੍ਞ, ਇਹ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਕੌਤੂਹਲ-ਲੀਲਾ ਲਈ ਹੈ; ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਘਨ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।

Verse 45

विचित्रम्मण्डपं गेहेऽकार्षीत्तस्य तदाज्ञया । विश्वकर्मा महामायी नानाश्चर्यमयं विभो

ਹੇ ਵਿਭੋ! ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮਹਾਮਾਯੀ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਨੇਕ ਅਚੰਭਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਇਕ ਵਿਲੱਖਣ ਤੇ ਭਵਿਆ ਮੰਡਪ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।

Verse 46

सर्वदेवसमाजश्च कृतस्तत्र विमोहनः । तन्दृष्ट्वा विस्मयं प्राप्तोहं तन्मायाविमोहितः

ਉੱਥੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮੋਹਣ ਵਾਲੀ ਸਭਾ ਰਚੀ ਗਈ। ਉਹ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਉਸੇ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 47

ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा तद्वचस्तात लोकाचारकरः प्रभुः । हर्षादीन्प्रहसञ्छम्भुरुवाच सकलान्सुरान्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਤਾਤ! ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਲੋਕ-ਆਚਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਭੂ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਮੁਸਕਰਾਂਦੇ ਹੋਏ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।

Verse 48

ईश्वर उवाच । कन्यां दास्यति चेन्मह्यं पर्वतो हि हिमाचलः । मायया मम किं कार्यं वद विष्णो यथातथम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪਰਬਤ ਸੱਚਮੁੱਚ ਆਪਣੀ ਧੀ ਮੈਨੂੰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਚ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਦੱਸ।

Verse 49

हे ब्रह्मञ्छक्र मुनयस्तुरा ब्रूत यथार्थतः । मायया मम किं कार्यं कन्यां दास्यति चेद्गिरिः

ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਅਤੇ ਹੇ ਮੁਨੀਓ—ਝੱਟ ਯਥਾਰਥ ਸੱਚ ਦੱਸੋ। ਮੈਨੂੰ ਮਾਇਆ ਦੀ ਕਿਸੇ ਚਾਲ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਜੇ ਗਿਰਿਰਾਜ (ਹਿਮਾਲਿਆ) ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਧੀ (ਪਾਰਵਤੀ) ਦਾ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।

Verse 50

केनाप्युपायेन फलं हि साध्यमित्युच्यते पण्डितैर्न्यायविद्भिः । तस्मात्सर्वैर्गम्यतां शीघ्रमेव कार्यार्थिभिर्विष्णुपुरोगमैश्च

ਨਿਆਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਪੰਡਿਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਉਚਿਤ ਉਪਾਏ ਨਾਲ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਸਿੱਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਾਰਜ-ਸਿੱਧੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਲੋਕ ਤੁਰੰਤ ਅੱਗੇ ਵਧੋ—ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਆਪ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ।

Verse 51

ब्रह्मोवाच । एवं संवदमानोऽसौ देवैश्शम्भुरभूत्तदा । कृतः स्मरेणैव वशी वशं वा प्राकृतो नरः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਕਾਮਦੇਵ ਨੇ ਹੀ ਜਿਵੇਂ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਮ ਸੰਸਾਰੀ ਮਨੁੱਖ ਪਰਾਧੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 52

अथ शम्भ्वाज्ञया सर्वे विष्ण्वाद्या निर्जरास्तदा । ऋषयश्च महात्मानो ययुर्मोहभ्रमापहम्

ਤਦੋਂ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਅਮਰ ਦੇਵਗਣ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀ—ਮੋਹ ਤੇ ਭਰਮ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ।

Verse 53

पुरस्कृत्य मुने त्वां च पर्वतांस्तान्सविस्मयाः । हिमाद्रेश्च तदा जग्मुर्मन्दिरम्परमाद्भुतम्

ਹੇ ਮੁਨੀ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਅੱਗੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਤਦੋਂ ਹਿਮਾਲੇ ਦੇ ਪਰਮ ਅਦਭੁਤ ਧਾਮ ਵੱਲ ਗਏ।

Verse 54

अथ विष्ण्वादिसंयुक्तो मुदितैस्स्वबलैर्युतः । आजगामोपहैमागपुरं प्रमुदितो हरः

ਤਦ ਹਰ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਮੇਤ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਪਹੈਮਾਗ ਨਾਮਕ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।