देवसान्त्वनम् (Devasāntvana) — “Consolation/Reassurance of the Gods”

Verse 1

ब्रह्मोवाच । इत्थं देवैः स्तुता देवी दुर्गा दुर्गार्तिनाशिनी । आविर्बभूव देवानां पुरतो जगदंबिका

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਦੁৰ্গਾ ਜੋ ਸੰਕਟ-ਜਨਿਤ ਪੀੜਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਗਦੰਬਿਕਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।

Verse 2

रथे रत्नमये दिव्ये संस्थिता परमाद्भुते । किंकिणीजालसंयुक्ते मृदुसंस्तरणे वरे

ਉਹ ਪਰਮ ਅਦਭੁਤ, ਰਤਨਮਈ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਉੱਤੇ ਵਿਹਾਜਮਾਨ ਸੀ; ਝੰਕਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਕਿੰਕਣੀਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਉੱਤਮ, ਕੋਮਲ ਸ਼ਯਿਆ-ਆਸਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਿਪਤ ਸੀ।

Verse 3

कोटिसूर्याधिकाभास रम्यावयवभासिनी । स्वतेजोराशिमध्यस्था वररूपा समच्छवि

ਉਹ ਕਰੋੜਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸਨ; ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਦੇ ਪੁੰਜ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਟਿਕ ਕੇ ਉਹ ਉੱਤਮ, ਮੰਗਲਮਈ ਰੂਪ ਵਿੱਚ—ਸਮ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ—ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।

Verse 4

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखंडे देवसान्त्वनं नाम चतुर्थोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਤੀਜੇ ਵਿਭਾਗ ਪਾਰਵਤੀਖੰਡ ਵਿੱਚ “ਦੇਵਸਾਂਤਵਨ” ਨਾਮਕ ਚੌਥਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 5

त्रिदेवजननी चण्डी शिवा सर्वार्तिनाशिनी । सर्वमाता महानिद्रा सर्वस्वजनतारिणी

ਉਹ ਤ੍ਰਿਦੇਵਾਂ ਦੀ ਜਨਨੀ ਚੰਡੀ ਹੈ; ਉਹੀ ਸ਼ਿਵਾ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਆਰਤੀ-ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਰਵਮਾਤਾ, ਮਹਾਨਿਦਰਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲੀ ਤਾਰিণੀ ਹੈ।

Verse 6

तेजोराशेः प्रभावात्तु सा तु दृष्ट्वा सुरैश्शिवा । तुष्टुवुस्तां पुनस्ते वै सुरा दर्शनकांक्षिणः

ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ-ਰਾਸ਼ੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ਿਵਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਦੇਵਗਣਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਸਤੋਤਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 7

अथ देवगणास्सर्वे विष्ण्वाद्या दर्शनेप्सवः । ददृशुर्जगदम्बां तां तत्कृपां प्राप्य तत्र हि

ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਜਗਦੰਬਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਬੈਠੇ।

Verse 8

बभूवानन्दसन्दोहस्सर्वेषां त्रिदिवौकसाम् । पुनः पुनः प्रणेमुस्तां तुष्टुवुश्च विशेषतः

ਤਿੰਨਾਂ ਦੇਵਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਭ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਦੀ ਮਹਾ ਲਹਿਰ ਉਠੀ। ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 9

देवा ऊचुः । शिवे शर्वाणि कल्याणि जगदम्ब महेश्वरि । त्वां नतास्सर्वथा देवा वयं सर्वार्तिनाशिनीम्

ਦੇਵ ਬੋਲੇ— ਹੇ ਸ਼ਿਵੇ, ਹੇ ਸ਼ਰਵਾਣੀ, ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਹੇ ਜਗਦੰਬਾ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ! ਅਸੀਂ ਦੇਵਗਣ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਸਭ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈਂ।

Verse 10

न हि जानन्ति देवेशि वेदश्शास्त्राणि कृत्स्नशः । अतीतो महिमा ध्यानं तव वाङ्मनसोश्शिवे

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਹੇ ਸ਼ਿਵੇ! ਵੇਦ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵੀ ਤੇਰੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ। ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਹੈ; ਤੂੰ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈਂ।

Verse 11

अतद्व्यावृत्तितस्तां वै चकितं चकितं सदा । अभिधत्ते श्रुतिरपि परेषां का कथा मता

ਜੋ ਪਰਮ ਤੱਤ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਤੋਂ ਉਹ ਸਦਾ ਵਿਰਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਚਕਿਤ-ਚਕਿਤ ਵਰਗੀ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ—ਉਹ ਕੀ ਸਮਝ ਸਕਣਗੇ?

Verse 12

जानन्ति बहवो भक्तास्त्वत्कृपां प्राप्य भक्तितः । शरणागतभक्तानां न कुत्रापि भयादिकम्

ਬਹੁਤੇ ਭਗਤ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਭਗਤ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆ ਗਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਿਤੇ ਵੀ ਡਰ ਆਦਿ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 13

विज्ञप्तिं शृणु सुप्रीता यस्या दासास्सदाम्बिके । तव देवि महादेवि हीनतो वर्णयामहे

ਹੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨ ਅੰਬਿਕੇ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਡੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣੋ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਅਸੀਂ ਨੀਵੇਂ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਿੱਤ ਦਾਸ ਬਣ ਕੇ ਆਪਣੀ ਅਰਜ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

Verse 14

पुरा दक्षसुता भूत्वा संजाता हरवल्लभा । ब्रह्मणश्च परेषां वा नाशयत्वमकंमहत्

ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਅਤੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪ੍ਰਿਆ ਬਣੀ। ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਕਟਾਵੇ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵੱਡਾ ਅਹੰਕਾਰ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ।

Verse 15

पितृतोऽनादरं प्राप्यात्यजः पणवशात्तनुम् । स्वलोकमगमस्त्वं वालभद्दुःखं हरोऽपि हि

ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਅਦਰ ਨਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਵਿਧੀ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਕੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਬਾਲਸੁਭਾਵ ਅਤੇ ਪੀੜਤ ਜਨਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵੀ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 16

न हि जातम्प्रपूर्णं तद्देवकार्यं महेश्वरि । व्याकुला मुनयो देवाश्शरणन्त्वां गता वयम्

ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ, ਉਹ ਦੇਵ-ਕਾਰਜ ਹਾਲੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ, ਮੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ।

Verse 17

पूर्णं कुरु महेशानि निर्जराणां मनोरथम् । सनत्कुमारवचनं सफलं स्याद्यथा शिवे

ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨੀ, ਅਮਰਾਂ ਦੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਦਾ ਬਚਨ ਫਲਵੰਤ ਹੋਵੇ—ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 18

अवतीर्य क्षितौ देवि रुद्रपत्नी पुनर्भव । लीलां कुरु यथायोग्यं प्राप्नुयुर्निर्जरास्सुखम्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰ ਕੇ ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੋ। ਯਥਾਯੋਗ੍ਯ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਮਰ ਦੇਵ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ।

Verse 19

सुखी स्याद्देवि रुद्रोऽपि कैलासाचलसंस्थितः । सर्वे भवन्तु सुखिनो दुःखं नश्यतु कृत्स्नशः

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਕੈਲਾਸ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਰੁਦ੍ਰ ਵੀ ਸਦਾ ਸੁਖੀ ਰਹੇ। ਸਭ ਜੀਵ ਸੁਖੀ ਹੋਣ; ਦੁੱਖ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 20

ब्रह्मोवाच । इति प्रोच्यामरास्सर्वे विष्ण्वाद्याः प्रेमसंकुलाः । मौनमास्थाय संतस्थुर्भक्तिनम्रा त्ममूर्तयः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਉਹ ਮੌਨ ਧਾਰ ਕੇ ਠਹਿਰੇ ਰਹੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤਹਕਰਣ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨਿਮਰ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 21

शिवापि सुप्रसन्नाभूदाकर्ण्यामरसंस्तुतिम् । आकलय्याथ तद्धेतुं संस्मृत्य स्वप्रभुं शिवम्

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਿਵਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਮਝ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 22

उवाचोमा तदा देवी सम्बोध्य विबुधांश्च तान् । विहस्य मापतिमुखान्सदया भक्तवत्सला

ਤਦੋਂ ਭਕਤਵਤਸਲਾ, ਕਰੁਣਾਮਈ ਦੇਵੀ ਉਮਾ ਨੇ ਮੁਸਕੁਰਾਂਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ—ਮਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਨੂੰ—ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ।

Verse 23

उमोवाच । हे हरे हे विधे देवा मुनयश्च गतव्यथाः । सर्वे शृणुत मद्वाक्यं प्रसन्नाहं न संशयः

ਉਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਹਰੀ, ਹੇ ਵਿਧਾਤਾ! ਹੇ ਦੇਵੋ ਅਤੇ ਮੁਨਿਓ, ਜੋ ਹੁਣ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ—ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣੋ। ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 24

चरितं मम सर्वत्र त्रैलोक्यस्य सुखावहम् । कृतं मयैवं सकलं दक्षमोहादिकं च तत्

ਮੇਰੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਹਰ ਥਾਂ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਲਈ ਕਲਿਆਣ ਤੇ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਦਕਸ਼ ਦੇ ਮੋਹ ਆਦਿ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਹੀ ਕਰਵਾਇਆ।

Verse 25

अवतारं करिष्यामि क्षितौ पूर्णं न संशयः । बहवो हेतवोऽप्यत्र तद्वदामि महादरात्

ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੂਰਨ ਅਵਤਾਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਧਾਰਨ ਕਰਾਂਗੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਕਾਰਨ ਹਨ; ਮੈਂ ਉਹ ਇੱਥੇ ਵੱਡੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਦੱਸਦੀ ਹਾਂ।

Verse 26

पुरा हिमाचलो देवा मेना चातिसुभक्तितः । सेवां मे चक्रतुस्तात जननीवत्सतीतनोः

ਪਹਿਲਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਦਿਵ੍ਯ ਹਿਮਾਚਲ ਅਤੇ ਮੇਨਾ—ਅਤਿ ਸ਼ੁੱਧ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 27

इदानीं कुरुतस्सेवां सुभक्त्या मम नित्यशः । मेना विशेषतस्तत्र सुतात्वेनात्र संशयः

ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੁੱਧ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਦਾ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰੋ। ਅਤੇ ਹੇ ਮੇਨਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਧੀ ਬਣਾਂਗੀ।

Verse 28

रुद्रो गच्छतु यूयं चावतारं हिमवद्गृहे । अतश्चावतरिष्यामि दुःखनाशो भविष्यति

ਰੁਦ੍ਰ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਵੀ ਹਿਮਵਾਨ ਦੇ ਘਰ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਓ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਵੀ ਅਵਤਾਰ ਲਵਾਂਗੀ; ਤਦ ਦੁੱਖ ਦਾ ਨਾਸ ਨਿਸਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 29

सर्वे गच्छत धाम स्वं स्वं सुखं लभतां चिरम् । अवतीर्य सुता भूत्वा मेनाया दास्य उत्सुखम्

ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਓ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਅਵਤਾਰ ਲੈ ਕੇ ਧੀ ਬਣਾਂਗੀ ਅਤੇ ਮੇਨਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਰਹਾਂਗੀ।

Verse 30

हरपत्नी भविष्यामि सुगुप्तं मतमात्मनः । अद्भुता शिवलीला हि ज्ञानिनामपि मोहिनी

ਮੈਂ ਹਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਂਗੀ—ਇਹ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਦਾ ਅਤਿ ਗੁਪਤ ਸੰਕਲਪ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਦਿਵਯ ਲੀਲਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਦਭੁਤ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 31

यावत्प्रभृति मे त्यक्ता स्वतनुर्दक्षजा सुराः । पितृतोऽनादरं दृष्ट्वा स्वामिनस्तत्क्रतौ गता

ਹੇ ਦੇਵਤਿਓ! ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਸੁਆਮੀ ਪ੍ਰਤੀ ਅਨਾਦਰ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 32

तदाप्रभृति स स्वामी रुद्रः कालाग्निसंज्ञकः । दिगम्बरो बभूवाशु मच्चिन्तनपरायणः

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਸੁਆਮੀ ਰੁਦਰ 'ਕਾਲਾਗਨੀ' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦਿਗੰਬਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਮੇਰੇ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ।

Verse 33

मम रोषं क्रतौ दृष्ट्वा पितुस्तत्र गता सती । अत्यजत्स्वतनुं प्रीत्या धर्मज्ञेति विचारतः

ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਰੋਸ ਵੇਖ ਕੇ ਸਤੀ ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਗਈ। ਧਰਮ ਦਾ ਮਰਮ ਜਾਣ ਕੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।

Verse 34

योग्यभूत्सदनं त्यक्त्वा कृत्वा वेषमलौकिकम् । न सेहे विरहं सत्या मद्रूपाया महेश्वरः

ਯੋਗ੍ਯ ਨਿਵਾਸ ਛੱਡ ਕੇ ਅਤੇ ਅਲੌਕਿਕ ਵੇਸ ਧਾਰ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸਤੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੇ—ਉਹ ਸਤੀ ਜੋ ਮੇਰੇ ਹੀ ਰੂਪ (ਪਾਰਵਤੀ ਰੂਪ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।

Verse 35

मम हेतोर्महादुःखी स बभूव कुवेषभृत् । अत्यजत्स तदारभ्य कामजं सुखमुत्तमम्

ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਤਪਸਵੀ ਵੇਸ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਕਾਮ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੁਖ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ।

Verse 36

अन्यच्छृणुत हे विष्णो हे विधे मुनयः सुराः । महाप्रभोर्महेशस्य लीलां भुवनपालिनीम्

ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਹੇ ਵਿਧਾਤਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ), ਹੇ ਮੁਨਿਓ ਤੇ ਦੇਵੋ—ਹੁਣ ਹੋਰ ਇਕ ਵਾਰਤਾ ਸੁਣੋ: ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਮਹੇਸ਼ ਦੀ ਉਹ ਲੀਲਾ ਜੋ ਭੁਵਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 37

विधाय मालां सुप्रीत्या ममास्थ्नां विरहाकुलः । न शान्तिं प्राप कुत्रापि प्रबुद्धो ऽप्येक एव सः

ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਮੇਰੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਬਣਾਈ; ਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾ ਮਿਲੀ—ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਰਿਹਾ।

Verse 38

इतस्ततो रुरोदोच्चैरनीश इव स प्रभुः । योग्यायोग्यं न बुबुधे भ्रमन्सर्वत्र सर्वदा

ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਬੇਬਸ ਜਿਹਾ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਭਟਕਦਾ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਰੋਇਆ। ਹਰ ਥਾਂ ਹਰ ਵੇਲੇ ਘੁੰਮਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਯੋਗ-ਅਯੋਗ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਾ ਰਹੀ।

Verse 39

इत्थं लीलां हरोऽकार्षीद्दर्शयन्कामिनां प्रभुः । ऊचे कामुकवद्वाणीं विरहव्याकुलामिव

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ-ਲੀਲਾ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿਖਾਉਂਦਿਆਂ ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਕੀਤੀ। ਅਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਕਾਮੁਕ ਵਾਂਗ ਬੋਲ ਬੋਲੇ।

Verse 40

वस्तुतोऽविकृतोऽदीनोऽस्त्यजितः परमेश्वरः । परिपूर्णः शिवः स्वामी मायाधीशोऽखिलेश्वरः

ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਅਵਿਕਾਰੀ, ਅਦੀਨ ਅਤੇ ਅਜਿਤ ਹਨ। ਉਹੀ ਪਰਿਪੂਰਨ ਸ਼ਿਵ-ਸਵਾਮੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ ਅਤੇ ਅਖਿਲੇਸ਼ਵਰ ਹਨ।

Verse 41

अन्यथा मोहतस्तस्य किं कामाच्च प्रयोजनम् । विकारेणापि केनाशु मायालिप्तो न स प्रभुः

ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਜੋ ਮੋਹ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕਾਮਨਾ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਕਿਹੜੇ ਵਿਕਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਕਦੇ ਛੇਤੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 42

रुद्रोऽतीवेच्छति विभुस्स मे कर्तुं करग्रहम् । अवतारं क्षितौ मेनाहिमाचलगृहे सुराः

ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਵਿਭੂ ਰੁਦ੍ਰ ਮੇਰਾ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣ ਕਰਨ ਦੀ ਬਹੁਤ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵੋ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਵਤਾਰ ਲੈ ਕੇ ਮੇਨਾ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲਵਾਂਗੀ।

Verse 43

अतश्चावतरिष्यामि रुद्रसन्तोषहेतवे । हिमागपत्न्यां मेनाया लौकिकीं गतिमाश्रिता

ਇਸ ਲਈ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੇ ਹੇਤੂ ਮੈਂ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਾਂਗੀ। ਹਿਮਾਲਯ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮੇਨਾ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ, ਲੋਕਿਕ ਅਵਸਥਾ ਅਪਣਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗੀ।

Verse 44

भक्ता रुद्रप्रिया भूत्वा तपः कृत्वा सुदुस्सहम् । देवकार्यं करिष्यामि सत्यं सत्यं न संशयः

ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਪ੍ਰਿਆ ਭਗਤਣ ਬਣ ਕੇ ਮੈਂ ਅਤਿ ਦੁੱਸਹ ਤਪ ਕਰਾਂਗੀ ਅਤੇ ਦੇਵਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗੀ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਸੱਚ ਹੀ ਹੈ—ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 45

गच्छत स्वगृहं सर्वे भव भजत नित्यशः । तत्कृपातोऽखिलं दुःखं विनश्यति न संशयः

ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਓ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਭਵ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਭਜਨ ਕਰੋ। ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਦੁੱਖ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

Verse 46

भविष्यति कृपालोस्तु कृपया मंगलं सदा । वन्द्या पूज्या त्रिलोकेऽहं तज्जायेति च हेतुतः

ਕਿਰਪਾਲੂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਦਾ ਮੰਗਲ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਾਰਨ—ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਸਹਧਰਮਣੀ ਬਣਾਂਗੀ—ਮੈਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਦਨੀਯ ਤੇ ਪੂਜਨੀਯ ਹੋਵਾਂਗੀ।

Verse 47

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा जगदम्बा सा देवानां पश्यतान्तदा । अन्तर्दधे शिवा तात स्वं लोकम्प्राप वै द्रुतम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਜਗਦੰਬਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੇਖਦੇ ਵੇਖਦੇ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਈ। ਸ਼ਿਵਾ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।

Verse 48

विष्ण्वादयस्सुरास्सर्वे मुनयश्च मुदान्विताः । कृत्वा तद्दिशि संनामं स्वस्वधामानि संययुः

ਤਦੋਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਉਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 49

इत्थं दुर्गासुचरितं वर्णितं ते मुनीश्वर । सर्वदा सुखदं नॄणां भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्

ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੁਰਗਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਚਰਿਤ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਦਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੋਗ ਤੇ ਮੋਖ—ਦੋਵੇਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 50

य इदं शृणुयान्नित्यं श्रावयेद्वा समाहितः । पठेद्वा पाठयेद्वापि सर्वान्कामान वाप्नुयात्

ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪਾਠ ਕਰਵਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।