हिमवतः सुमङ्गलोत्सव-नगररचना (Himavān’s Auspicious Festival Preparations and City Adornment)
ਅਧਿਆਇ 38 ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਲੇਸ਼ਵਰ ਹਿਮਵਾਨ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੇ ਨਿਮਿੱਤ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਮੰਗਲਮਈ ਮਹੋਤਸਵ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਨੰਦੀ ਰਖਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਵਰਗਾ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਪ੍ਰਤਿਰੂਪ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੋਵੇਂ ਸਫਟਿਕ-ਸਮ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਹਲੀਜ਼ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮਮਿਤੀ ਤੇ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਜਲ-ਛਿੜਕਾਅ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਰੰਭਾ ਆਦਿ ਸਜਾਵਟ ਅਤੇ ਮੰਗਲ-ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਗਣ ਵਿੱਚ ਰੰਭਾ-ਸਤੰਭ, ਵਸਤ੍ਰ-ਸੂਤਰ ਬੰਧਨ, ਨਵੇਂ ਪੱਲਵ, ਮਾਲਤੀ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚਮਕਦੇ ਤੋਰਣ ਲਗਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਚਾਰੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲ ਵਸਤੂਆਂ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਹਿਮਵਾਨ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੰਡਪ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵੇਦਿਕਾਵਾਂ ਬਣਵਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਸਥਾਵਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜੰਗਮ ਵਰਗੀਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਮ ਤੱਤ ਸਥਾਵਰ ਵਰਗੇ ਲੱਗ ਕੇ ਅਦਭੁਤਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਸ਼ੁੱਧ ਮਾਰਗ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਦਵਾਰ, ਦਿਸ਼ਾ-ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਗਲ-ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਡਪ ਸਮੇਤ ਕਰਮ-ਸਥਲ ਦੀ ਰੂਪਰੇਖਾ ਗਰਗ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਹੇਠ ਪ੍ਰਸਤਾਵ-ਯੋਗ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । अथ शैलेश्वरः प्रीतो हिमवान्मुनि सत्तम । स्वपुरं रचयामास विचित्रं परमोत्सवम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਠ! ਤਦ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨਾਥ ਹਿਮਵਾਨ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਪਰਮ ਮੰਗਲਮਈ ਮਹੋਤਸਵ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
Verse 2
सिक्तमार्गं संस्कृतं च शोभितं परमर्द्धिभिः । द्वारि द्वारि च रम्भादि मङ्गलं द्रव्यसंयुतम्
ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਚੱਜਾ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਪਰਮ ਐਸ਼ਵਰਯ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਹਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਰੰਭਾ ਆਦਿ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ, ਸਵਾਗਤ-ਉਤਸਵ ਦੀ ਮੰਗਲ ਸਮੱਗਰੀ ਰੱਖੀ ਸੀ।
Verse 3
प्रांगणं रचयामास रम्भास्तंभसमन्वितम् । पट्टसूत्रैस्संनिबद्धरसालपल्लवान्वितम्
ਉਸ ਨੇ ਕੇਲੇ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ ਦੇ ਸਤੰਭਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਂਗਣ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਕਪੜੇ ਦੇ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਆਮ ਦੇ ਪੱਲਵਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ।
Verse 4
मालतीमाल्यसंयुक्तं लसत्तोरणसुप्रभम् । शोभितम्मंगलद्रव्यैश्चतुर्दिक्षु स्थितैश्शुभैः
ਉਹ ਮਾਲਤੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਚਮਕਦੇ ਤੋਰਣ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਦਿਪਦਿਪ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਚਾਰੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਮੰਗਲ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਰੱਖੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪੂਜਨਯੋਗ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।
Verse 5
तथैव सर्वं परया मुदान्वितश्चक्रे गिरीन्द्रस्स्वसुतार्थमेव । गर्गम्पुरस्कृत्य महाप्रभावं प्रस्तावयोग्यं च सुमंगलं हि
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਰਿਰਾਜ ਹਿਮਾਲਯ ਪਰਮ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਹੀ ਸਾਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਮਹਾਪ੍ਰਭਾਵੀ ਰਿਸ਼ੀ ਗਰਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਯੋਗ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਵੀ ਚਲਾਇਆ।
Verse 6
आहूय विश्वकर्माणं कारयामास सादरम् । मण्डपं च सुविस्तीर्णं वेदिकादिमनोहरम्
ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬੁਲਾ ਕੇ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੰਡਪ ਬਣਵਾਇਆ, ਜੋ ਵੇਦਿਕਾ ਆਦਿ ਸ਼ੁਭ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਨਮੋਹਕ ਸੀ।
Verse 7
अयुतेन सुरर्षे तद्योजनानां च विस्तृतम् । अनेकलक्षणोपेतं नानाश्चर्य्यसमन्वितम्
ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ, ਉਹ ਮੰਡਪ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਅਨੇਕ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਚੰਭਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।
Verse 8
स्थावरं जंगमं सर्वं सदृशन्तैर्मनोहरम् । सर्वतोऽद्भुतसर्वत्वं नानावस्तुचमत्कृतम्
ਸਥਾਵਰ ਤੇ ਜੰਗਮ—ਸਭ ਕੁਝ—ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਰੂਪ-ਸਾਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਾਲ ਮਨੋਹਰ ਲੱਗਿਆ। ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਅਦਭੁਤ ਪੂਰਨਤਾ ਸੀ; ਨਾਨਾ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਚਮਤਕਾਰ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 9
जंगमं विजितन्तत्र स्थावरेण विशेषतः । जंगमेन च तत्रासीज्जितं स्थावरमेव हि
ਉੱਥੇ ਜੰਗਮ ਜੀਵ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਥਾਵਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਿੱਤੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਜੰਗਮਾਂ ਨੇ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਥਾਵਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।
Verse 10
पयसा च जिता तत्र स्थलभूमिर्न चान्यथा । जलं किं हि स्थलं किं हि न विदुः केऽपि कोविदाः
ਉੱਥੇ ਸੁੱਕੀ ਧਰਤੀ ਵੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਜਿੱਤੀ ਗਈ—ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ। ਕੁਝ ਲੋਕ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨ ਸਮਝਦੇ ਸਨ, ਪਾਣੀ ਕੀ ਹੈ ਤੇ ਧਰਤੀ ਕੀ—ਇਹ ਵੀ ਨਾ ਜਾਣ ਸਕੇ।
Verse 11
क्वचित्सिंहाः कृत्रिमाश्च क्वचित्सारसपंक्तयः । क्वचिच्छिखण्डिनस्तत्र कृत्रिमाश्च मनोहराः
ਕਿਤੇ ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਸਿੰਘ ਸਨ, ਕਿਤੇ ਸਾਰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ; ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਕਲਗੀ ਵਾਲੇ ਮਨੋਹਰ ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਮੋਰ ਦਿਸਦੇ ਸਨ।
Verse 12
क्वचित्स्त्रियः कृत्रिमाश्च नृत्यन्त्यः पुरुषैस्सह । मोहयन्त्यो जनान्सर्वान्पश्यन्त्यः कृत्रिमास्तथा
ਕਿਤੇ ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨੱਚਦੀਆਂ ਸਨ; ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਕੇ ਭਰਮਾਉਂਦੀਆਂ, ਉਹ ਛਲਮਈਆਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾਵਟੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਤੱਕਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ।
Verse 13
तथा तेनैव विधिना द्वारपाला मनोहराः । हस्तैर्धनूंषि चोद्धृत्य स्थावरा जंगमोपमाः
ਉਸੇ ਹੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੋਹਰ ਦਰਵਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ; ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਹ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਚਲਦੇ ਜੀਵਾਂ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।
Verse 14
द्वारि स्थिता महालक्ष्मीः कृत्रिमा रचिताद्भुता । सर्वलक्षणसंयुक्ता गताः साक्षत्पयोर्णवात
ਦੁਆਰ ਉੱਤੇ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਖੜੀ ਸੀ—ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਤੌਰ ਤੇ ਰਚਿਆ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ—ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਹੀ ਆਈ ਹੋਵੇ।
Verse 15
गजाश्चालङ्कृता ह्यासन्कृत्रिमा अकृतोपमाः । तथाश्वाः न सादिभिश्चैव गजाश्च गजसादिभिः
ਹਾਥੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਜੇ-ਧਜੇ ਸਨ—ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬਣੇ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੋੜੇ ਵੀ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨ; ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਮਹਾਵਤ ਤੇ ਗਜ-ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਲੋਕ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।
Verse 16
रथा रथिभिराकृष्टा महाश्चर्यसमन्विताः । वाहनानि तथान्यानि पत्तयः कृत्रिमास्तथा
ਰਥ—ਸਾਰਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਅਚੰਭਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ—ਉੱਥੇ ਦਿੱਸੇ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਵਾਹਨ ਵੀ, ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀ ਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਸਨ।
Verse 17
एवं विमोहनार्थन्तु कृतं वै विश्वकर्मणा । देवानां च मुनीनां च तेन प्रीतात्मना मुने
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ—ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ—ਇਹ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਵੀ ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਮਿਤ ਹੋ ਜਾਣ।
Verse 19
तस्योपरि महादिव्यम्पुष्पकं रत्नभूषितम् । राजितं पल्लवैश्शुभ्रश्चामरैश्च सुशोभितम्
ਉਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਪਰਮ ਦਿਵ੍ਯ ਪੁਸ਼ਪ-ਛਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਚਮਕਦਾ ਸੀ; ਨਰਮ ਸੁਫ਼ੈਦ ਪੱਲਵਾਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕਦਾਰ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਚਾਮਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।
Verse 20
वामपार्श्वे गजौ द्वौ च शुद्धकाश्मीरसन्निभौ । चतुर्दन्तो षष्टिवर्षौ भेदमानौ महाप्रभौ
ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਦੋ ਹਾਥੀ ਸਨ, ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਕੇਸਰ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਦੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ; ਉਹ ਚਾਰ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ, ਸੱਠ ਸਾਲ ਦੇ, ਮਸਤ, ਮਹਾਬਲੀ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਸਨ।
Verse 21
तथैवार्कनिभौ तेन कृतौ चाश्वौ महाप्रभौ । चामरालंकृतौ दिव्यौ दिव्यालङ्कारभूषितौ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਘੋੜੇ ਬਣਾਏ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਸਨ, ਚਾਮਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਭੂਸ਼ਿਤ ਸਨ।
Verse 22
दंशिता वररत्नाढ्या लोकपालास्तथैव च । सर्वे देवा यथार्थं वै कृता वै विश्वकर्मणा
ਉੱਤਮ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਅਤੇ ਧਨਾਢ ਲੋਕਪਾਲ ਵੀ, ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ—ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਥੋਚਿਤ ਪੂਰਨਤਾ ਨਾਲ ਘੜਿਆ।
Verse 23
तथा हि ऋषयस्सर्वे भृग्वाद्याश्च तपोधनाः । अन्ये ह्युपसुरास्तद्वत्सिद्धाश्चान्येऽपि वै कृताः
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਦਿ ਤਪ-ਧਨ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਸਨ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਪਸੁਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਧ ਜਨ ਵੀ ਉਸੇ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ।
Verse 24
विष्णुश्च पार्षदैस्सर्वैर्गरुडाख्यैस्समन्वितः । कृत्रिमो निर्मितस्तद्वत्परमाश्चर्यरूपवान्
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਰੂਪ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜੋ ‘ਗਰੁੜ’ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਰਸ਼ਦਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਪਰਮ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਸੀ।
Verse 25
तथैवाहं सुतैवेदैस्सिद्धैश्च परिवारितः । कृत्रिमो निर्मितस्तद्वत्पठन्सूक्तानि नारद
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਸੂਤ, ਮੈਂ ਵੀ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਹੇ ਨਾਰਦ, ਮੈਂ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸੂਕਤਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਸੀ।
Verse 26
ऐरावतगजारूढश्शक्रस्स्वदलसंयुतः । कृत्रिमो निर्मितस्तद्वत्परिपूर्णेन्दुसंनिभः
ਐਰਾਵਤ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਆਪਣੇ ਦਲ ਸਮੇਤ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਵੀ ਉੱਥੇ ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ—ਸਭ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ, ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ।
Verse 27
किं बहूक्तेन देवर्षे सर्वो वै विश्वकर्मणा । हिमागप्रेरितेनाशु क्लृप्तस्सुरसमाजकः
ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ, ਬਹੁਤ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਸਭ ਕੁਝ ਸਜਾ ਦਿੱਤਾ—ਸਾਰੇ ਦੇਵ-ਸਮਾਜ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
Verse 28
एवंभूतः कृतस्तेन मण्डपो दिव्यरूपवान् । अनेकाश्चर्यसम्भूतो महान्देवविमोहनः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਮੰਡਪ ਬਣਾਇਆ—ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਅਨੇਕ ਅਚੰਭਿਆਂ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ, ਮਹਾਨ ਵੈਭਵਸ਼ਾਲੀ, ਅਤੇ ਐਸਾ ਮਨਮੋਹਕ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੋਹ ਲਵੇ।
Verse 29
अथाज्ञप्तो गिरीशेन विश्वकर्मा महामतिः । निवासार्थं सुरादीनां तत्तल्लोकाम् हि यत्नतः
ਫਿਰ ਗਿਰੀਸ਼ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮਹਾਮਤੀ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ-ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।
Verse 30
तत्रैव च महामञ्चाः सुप्रभाः परमाद्भुताः । रचितास्सुखदा दिव्या स्तेषां वै विश्वकर्मणा
ਉੱਥੇ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅਦਭੁਤ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਮਹਾਮੰਚ (ਸ਼ੈਯਾ-ਆਸਨ) ਬਣਾਏ।
Verse 31
तथाप्तसप्तलोकं वै विरेचे क्षणतोऽद्भुतम् । दीप्त्या परमया युक्तं निवासार्थं स्वयम्भुवः
ਤਦੋਂ ਸਵਯੰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਕ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਅਦਭੁਤ ਰੀਤ ਨਾਲ ਸਮੂਹ ਸੱਤ ਲੋਕ ਰਚੇ; ਪਰਮ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਇਹ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਲਈ ਬਣੇ।
Verse 32
तथैव विष्णोस्त्वपरं वैकुण्ठाख्यं महोज्ज्वलम् । विरेचे क्षणतो दिव्यं नानाश्चर्यसमन्वितम्
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਲਈ ਵੈਕੁੰਠ ਨਾਮ ਦਾ ਹੋਰ ਪਰਮ ਉਜਲਾ ਲੋਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਇਕ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਅਚੰਭਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।
Verse 33
अमरेशगृहन्दिव्यं तथैवाद्भुतमुत्तमम् । विरेचे विश्वकर्मासौ सर्वैश्वर्यसमन्वितम्
ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਅਮਰੇਸ਼ ਦਾ ਦਿਵ੍ਯ ਮਹਲ ਬਣਾਇਆ—ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਸਰਵੋਤਮ—ਜੋ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਐਸ਼ਵਰਯ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੁਤਾ-ਵੈਭਵ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।
Verse 34
गृहाणि लोकपालानां विरेचे सुन्दराणि च । तद्वत्स प्रीतितो दिव्यान्यद्भुतानि महान्ति च
ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਵਤਸ, ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਏ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ, ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਆਵਾਸ ਤੇ ਵਿਸ਼ਮਯ ਵੀ ਰਚੇ।
Verse 35
अन्येषाममराणां च सर्वेषां क्रमशस्तथा । सदनानि विचित्राणि रचितानि च तेन वै
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਸਭ ਅਮਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅਦਭੁਤ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਉਸ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਬਣਾਏ।
Verse 36
विश्वकर्मा महाबुद्धिः प्राप्तशम्भुमहावरः । विरेचे क्षणतः सर्वं शिवतुष्ट्यर्थमेव च
ਮਹਾਬੁੱਧੀ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਤੋਂ ਪਰਮ ਵਰ ਪਾ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ ਹੀ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਰਚ ਦਿੱਤਾ।
Verse 37
तथैव चित्रं परमं महोज्ज्वलं महाप्रभन्देववरैस्सुपूजितम् । गिरीशचिह्नं शिवलोकसंस्थितं सुशोभितं शम्भुगृहं चकार
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਅਦਭੁਤ, ਅਤਿ ਉਜਲਾ ਤੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲਾ—ਦੇਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੁਪੂਜਿਤ—ਗਿਰੀਸ਼ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸ਼ੰਭੂ-ਗ੍ਰਿਹ ਰਚਿਆ।
Verse 38
एवम्भूता कृता तेन रचना विश्वकर्मणा । विचित्रा शिवतुष्ट्यर्थं पराश्चर्या महोज्ज्वला
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਐਸੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ—ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਲੱਖਣ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ ਬਣਾਈ ਹੋਈ, ਪਰਮ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਮਹਾ ਉਜਲੀ।
Verse 39
एवं कृत्वाखिलं चेदं व्यवहारं च लौकिकम् । पर्य्यैक्षिष्ट मुदा शम्भ्वागमनं स हिमाचलः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਲੋਕਿਕ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਹਿਮਾਚਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ੰਭੂ—ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ—ਦੇ ਆਗਮਨ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
Verse 40
इति प्रोक्तमशेषेण वृत्तान्तम्प्रमुदावहम् । हिमालयस्य देवर्षे किम्भूयः श्रोतुमिच्छसि
ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ! ਹਿਮਾਲਯ ਬਾਰੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਖੁਸ਼ੀਦਾਇਕ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?
Frequently Asked Questions
It describes Himavān’s elaborate, auspicious preparation of his city and ceremonial venue—gate, roads, courtyard, toranas, and a vast maṇḍapa—undertaken for his daughter’s purpose, framed as a grand festival arrangement.
The chapter encodes a ritual grammar: purified approaches, protected thresholds, directional maṅgala placements, and a consecration-ready pavilion together create a ‘fit’ space for divine-human rite, mirroring temple/marriage liturgical design principles.
Key motifs include Nandī as threshold guardian, symmetry through a crafted counterpart, the four-direction deployment of auspicious substances, and Viśvakarmā’s wondrous architecture where the ‘immobile’ and ‘mobile’ appear to outdo each other, intensifying sacred marvel.