Adhyaya 36
Rudra SamhitaParvati KhandaAdhyaya 3635 Verses

हिमालयस्य निर्णयः — शिवाय पार्वत्याः प्रदाने (Himālaya’s Resolution to Give Pārvatī to Śiva)

ਅਧਿਆਇ 36 ਵਿੱਚ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਿਮਾਲਯ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ-ਸਭਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਿਮਾਲਯ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੂ, ਸਹ੍ਯ, ਗੰਧਮਾਦਨ, ਮੰਦਰ, ਮੈਨਾਕ, ਵਿਂਧ੍ਯ ਆਦਿ ਪਰਬਤ-ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਸਿਸ਼ਠ-ਵਚਨ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰਬਤਗਣ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਹੋਰ ਹਿਚਕਚਾਹਟ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਉੱਚੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਪਾਰਵਤੀ ਦੇਵਕਾਰਜ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਹੀ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਸ਼ਿਵ-ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਾਹਕ, ਅਵਤਾਰ-ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ। ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕੇਵਲ ਘਰੇਲੂ ਨਹੀਂ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਕ ਵਿਵਸਥਾ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹਿਮਾਲਯ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਿਰਿਜਾ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅੰਤਰ ਆਨੰਦ ਜਾਗਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਰੁੰਧਤੀ ਤਰਕਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਨਾਲ ਮੇਨਾ ਦਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੇਨਾ ਸਪਸ਼ਟ ਮਨ ਨਾਲ ਅਰੁੰਧਤੀ ਅਤੇ ਅਤਿਥੀਆਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇਣ ਦਾ ਮਾਰਗ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਆਹ ਦੇ ਅਗਲੇ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਘਰ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

ब्रह्मोवाच । वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा सगणोपि हिमालयः । विस्मितो भार्य्यया शैलानुवाच स गिरीश्वरः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਹਿਮਾਲਯ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਗਿਰਿਰਾਜ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਮੇਨਾ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।

Verse 2

हिमालय उवाच । हे मेरो गिरिराट् सह्य गन्धमादन मन्दर । मैनाक विन्ध्य शैलेन्द्रास्सर्वे शृणुत मद्वचः

ਹਿਮਾਲਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੇਰੂ, ਹੇ ਗਿਰਿਰਾਜ; ਹੇ ਸਹ੍ਯ, ਗੰਧਮਾਦਨ, ਮੰਦਰ; ਹੇ ਮੈਨਾਕ, ਵਿਂਧ੍ਯ—ਹੇ ਸ਼ੈਲੇਂਦ੍ਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ।

Verse 3

वसिष्ठो हि वदत्येवं किं मे कार्य्यं विचार्य्यते । यथा तथा च शंसध्वं निर्णीय मनसाखिलम्

ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੇਰੇ ਕਰਤੱਬ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਿਉਂ? ਤੁਸੀਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਣੈ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਠੀਕ ਸਮਝੋ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 4

ब्रह्मोवाच । तच्छुत्वा वचनं तस्य सुमेरुप्रमुखाश्च ते । प्रोचुर्हिमालयं प्रीत्या सुनिर्णीय महीधराः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਮੇਰੂ ਆਦਿ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਣੈ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹਿਮਾਲਯ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।

Verse 5

शैला ऊचुः । अधुना किं विमर्शेन कृतं कार्य्यं तथैव हि । उत्पन्नेयं महाभाग देवकार्यार्थमेव हि

ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੁਣ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਕੰਮ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗਵਤੀ, ਇਹ ਧੀ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਦੇਵ-ਕਾਰਜ ਲਈ ਹੀ ਜੰਮੀ ਹੈ।

Verse 6

प्रदातव्या शिवायेति शिवस्यार्थेवतारिणी । अनयाराधितो रुद्रो रुद्रेण यदि भाषिता

‘(ਓਂ) ਸ਼ਿਵਾਯ’ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਜੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮਾਨੋ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ ਹੋਵੇ।

Verse 7

ब्रह्मोवाच । एतच्छ्रुत्वा वचस्तेषाम्मेर्वादीनां हिमाचलः । सुप्रसन्नतरोभूद्वै जहास गिरिजा हृदि

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੇਰੂ ਆਦਿ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਹਿਮਾਚਲ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਗਿਰਿਜਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਮੰਦ ਹਾਸਾ ਕੀਤਾ।

Verse 8

अरुन्धती च तां मेनां बोधयामास कारणात् । नानावाक्यसमूहेनेतिहासैर्विविधैरपि

ਉਚਿਤ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੇ ਤਦ ਮੈਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਮਝ ਜਗਾਈ—ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 9

अथ सा मेनका शैलपत्नी बुद्ध्वा प्रसन्नधीः । मुनीनरुन्धतीं शैलं भोजयित्वा बुभोज च

ਫਿਰ ਹਿਮਾਲੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮੈਨਕਾ ਨੇ ਗੱਲ ਸਮਝ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ—ਅਰੁੰਧਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲ (ਹਿਮਾਲੇ) ਸਮੇਤ—ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ, ਫਿਰ ਆਪ ਵੀ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ।

Verse 10

अथ शैलवरो ज्ञानी सुसंसेव्य मुनींश्च ताम् । उवाच साञ्जलिः प्रीत्या प्रसन्नात्मागतभ्रमः

ਤਦੋਂ ਗਿਆਨੀ ਸ਼ੈਲਵਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਮੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਆਨੰਦ ਨਾਲ—ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਭਰਮ ਦੂਰ ਹੋ ਕੇ—ਕਿਹਾ।

Verse 11

हिमाचल उवाच । सप्तर्षयो महाभागा वचः शृणुत मामकम् । विस्मयो मे गतस्सर्वश्शिवयोश्चरितं श्रुतम्

ਹਿਮਾਚਲ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ ਸਪਤ੍ਰਿਸ਼ੀਓ, ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣੋ। ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਧਰਮਣੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਵਿਸਮਯ ਜਾਗ ਉਠਿਆ ਹੈ।

Verse 12

मदीयं च शरीरम्वै पत्नी मेना सुतास्सुता । ऋद्धिस्सिद्धिश्च चान्यद्वै शिवस्यैव न चान्यथा

ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੇਰਾ ਇਹ ਸਰੀਰ ਵੀ ਮਾਨੋ ਉਸੇ ਦਾ ਹੈ; ਪਤਨੀ ਮੇਨਾ ਅਤੇ ਧੀ ਦੀ ਧੀ ਵੀ। ਰਿੱਧੀ, ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਹੀ ਹੈ—ਹੋਰ ਨਹੀਂ।

Verse 13

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा स तदा पुत्रीं दृष्ट्वा तत्सादरं च ताम् । भूषयित्वा तदङ्गानि ऋष्युत्संगे न्यवेशयेत्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤਦ ਆਪਣੀ ਧੀ ਵੱਲ ਸਨੇਹ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਸਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 14

उवाच च पुनः प्रीत्या शैलराज ऋषींस्तदा । अयं भागो मया तस्मै दातव्य इति निश्चितम्

ਤਦੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੈਲਰਾਜ ਹਿਮਾਲਯ ਨੇ ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ— “ਇਹ ਹਿੱਸਾ ਮੈਂ ਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।”

Verse 15

ऋषय ऊचुः । शंकरो भिक्षुकस्तेथ स्वयं दाता भवान् गिरे । भैक्ष्यञ्च पार्वती देवी किमतः परमुत्तमम्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਗਿਰਿਰਾਜ, ਉੱਥੇ ਸ਼ੰਕਰ ਆਪ ਭਿਖਾਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਦਾਤਾ ਹੋ। ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਵੀ ਭਿਖਿਆ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਪਰਮ ਮੰਗਲ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 16

हिमवन् शिखराणान्ते यद्धेतोस्सदृशी गतिः । धन्यस्त्वं सर्वशैलानामधिपस्सर्वतो वरः

ਹੇ ਹਿਮਵਾਨ! ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹੇਤੂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ—ਸਭ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਹਰ ਥਾਂ ਸਰਵੋਤਮ।

Verse 17

ब्रह्मोवाच । एवमुक्त्वा तु कन्यायै मुनयो विमलाशयाः । आशिषं दत्तवन्तस्ते शिवाय सुखदा भव

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਨਿਰਮਲ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀਓਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ: “ਸ਼ਿਵ ਲਈ ਸੁਖਦਾਇਨੀ ਬਣ।”

Verse 18

स्पृष्ट्वा करेण तां तत्र कल्याणं ते भविष्यति । शुक्लपक्षे यथा चन्द्रो वर्द्धन्तां त्वद्गुणास्तथा

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਗੁਣ ਵੀ ਵਧਣ।

Verse 19

इत्युक्त्वा मुनयस्सर्वे दत्त्वा ते गिरये मुदा । पुष्पाणि फलयुक्तानि प्रत्ययं चक्रिरे तदा

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਫਲਾਂ ਸਮੇਤ ਫੁੱਲ ਭੇਟ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਲਈ ਭਰੋਸੇ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ।

Verse 20

अरुन्धती तदा तत्र मेनां सा सुसुखी मुदा । गुणैश्च लोभयामास शिवस्य परमा सती

ਤਦ ਉੱਥੇ ਅਰੁੰਧਤੀ ਆਪ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਮੇਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀ; ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਮਧੁਰ ਵਰਣਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੇਨਾ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਰੁੰਧਤੀ ਪਰਮ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਤੇ ਭਗਤ ਸੀ।

Verse 21

हरिद्राकुंकुमैश्शैलश्मश्रूणि प्रत्यमार्जयत् । लौकिकाचारमाधाय मंगलायनमुत्तमम्

ਉਸ ਨੇ ਹਲਦੀ ਅਤੇ ਕੁੰਕੁਮ ਨਾਲ ਪਹਾੜੀ ਪੱਥਰ ਦੀ ਧੂੜ-ਧੁੰਦਲੀ ਸਤਹ ਨੂੰ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਪੂੰਝ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਲੋਕਾਚਾਰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਪਰਮ ਮੰਗਲਦਾਇਕ, ਕਲਿਆਣ-ਪ੍ਰਦ ਉੱਤਮ ਕਰਮ ਕੀਤਾ।

Verse 22

ततश्च ते चतुर्थेह्नि संधार्य्य लग्नमुत्तमम् । परस्परं च सन्तुष्य संजग्मुश्शिवसन्निधिम्

ਫਿਰ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਮ ਸ਼ੁਭ ਲਗਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਇਕ ਮਨ ਨਾਲ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਗਏ।

Verse 23

तत्र गत्वा शिवं नत्वा स्तुत्वा विवि धसूक्तिभिः । ऊचुः सर्वे वसिष्ठाद्या मुनयः परमेश्वरम्

ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਸੁੰਦਰ ਸੂਕਤਾਂ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਵਸਿਸ਼ਠ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 24

ऋषय ऊचुः । देवदेव महादेव परमेश महाप्रभो । शृण्वस्मद्वचनं प्रीत्या यत्कृतं सेवकैस्तव

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼, ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ! ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਬਚਨ ਸੁਣੋ; ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸੀਂ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

Verse 25

बोधितो गिरिराजश्च मेना विविधसूक्तिभिः । सेतिहासं महेशान प्रबुद्धोसौ न संशयः

ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ! ਗਿਰਿਰਾਜ ਅਤੇ ਮੇਨਾ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਸੁਚੱਜੇ ਬਚਨਾਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮੇਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 26

वाक्यदत्ता गिरीन्द्रेण पार्वती ते हि नान्यथा । उद्वाहाय प्रगच्छ त्वं गणैर्देवैश्च संयुतः

ਗਿਰੀਂਦ੍ਰ (ਹਿਮਾਲੇ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ-ਬਚਨ ਨਾਲ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ—ਇਹ ਹੋਰਥਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਵਿਆਹ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ।

Verse 27

गच्छ शीघ्रं महादेव हिमाचलगृहं प्रभो । विवाहय यथा रीतिः पार्वतीमात्मजन्मने

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਛੇਤੀ ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਘਰ ਜਾਓ। ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਾਕਟ੍ਯ (ਅਵਤਾਰ) ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਰਵਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਸੰਪੰਨ ਕਰੋ।

Verse 28

ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां लौकिकाचारतत्परः । प्रहृष्टात्मा महेशानः प्रहस्येदमुवाच सः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਲੋਕਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠ ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 29

महेश उवाच । विवाहो हि महाभागा न दृष्टो न श्रुतो मया । यथा पुरा भवद्भिस्तद्विधिः प्रोच्यो विशेषतः

ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ! ਐਸਾ ਵਿਆਹ ਨਾ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਧੀ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

Verse 30

ब्रह्मोवाच । तदाकर्ण्य महेशस्य लौकिकं वचनं शुभम् । प्रत्यूचुः प्रहसन्तस्ते देवदेवं सदाशिवम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ੁਭ, ਲੋਕਿਕ (ਮਨੁੱਖ-ਸਮਾਨ) ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗੇ।

Verse 31

ऋषय ऊचुः । विष्णुमाहूय वै शीघ्रं ससमाजं विशेषतः । ब्रह्माणं ससुतं प्रीत्या तथा देवं शतक्रतुम्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਭਾ ਸਮੇਤ, ਬੁਲਾਇਆ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਦੇਵ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਦਿਆ।

Verse 32

तथा ऋषिगणान्सर्वान् यक्षगन्धर्वकिन्नरान् । सिद्धान् विद्याधरांश्चैव तथा चैवाप्सरोगणान्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਗਣਾਂ ਨੂੰ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਨੂੰ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਕੱਠਾ ਹੋਣ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ।

Verse 33

एतांश्चान्यान्प्रभो सर्वानानय स्वेह सादरम् । सर्वं संसाधयिष्यन्ति त्वत्कार्य्यं ते न संशयः

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਸਨਮੁਖ ਆਦਰ ਨਾਲ ਲਿਆਓ। ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਰਾ ਕਾਰਜ ਸਿਧ ਕਰ ਦੇਣਗੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 34

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा सप्त ऋषयस्तदाज्ञां प्राप्य ते मुदा । स्वधाम प्रययुस्सर्वे शंसन्तः शङ्करीं गतिम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰੀ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਮੰਗਲਮਈ ਗਤੀ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 36

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखंडे सप्तऋषिवचनं नाम षट्त्रिंशोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪਾਰਵਤੀਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਸਪਤ਋ਸ਼ਿਵਚਨ’ ਨਾਮਕ ਛੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Frequently Asked Questions

A council and resolution: Himālaya, after hearing Vasiṣṭha, consults the mountain-kings and receives a firm directive that Pārvatī should be given to Śiva as part of devakārya; Menā’s hesitation is then resolved by Arundhatī’s instruction.

The episode encodes Śiva–Śakti teleology: Pārvatī’s life is read as purposeful manifestation for cosmic restoration, and the family’s consent becomes a dharmic ratification of a metaphysical necessity.

Rudra/Śiva is invoked as the cosmic beneficiary and telos of the event, while Girijā/Pārvatī is presented as the divinely purposed embodiment of śakti; sage-authority (Vasiṣṭha, Arundhatī) functions as the manifest channel of dharma.