मेना-हिमालयसंवादः (Menā’s Counsel to Himālaya; Response to Slander of Śiva)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੈਸ਼ਣਵ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਨਾ ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਹਿਮਾਲਯ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੈਵ ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣ ਲੈ ਕੇ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੋ; ਪਰ ਨਿੰਦਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਧੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵ੍ਰਤ ਵਰਗੀ ਕਠੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਵਿਸ਼ ਪੀਣਾ, ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਣਾ, ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਜਾਂ ਵਨ ਗਮਨ ਤੱਕ ਦੀ ਆਤਮ-ਹਾਨੀ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਵਿਯੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸ਼ੰਭੂ ਸਪਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਕਲਪਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਸਮ ਤੁਰੰਤ ਆ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਰੁੰਧਤੀ ਵੀ ਸਿੱਧੀ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇਜਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹਰ ਆਪਣਾ ਜਪ ਰੋਕ ਕੇ ਸਭਾ-ਪਰਾਮਰਸ਼ ਵੱਲ ਮੁੜਦੇ ਹਨ; ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਸੰਕਟ, ਰਿਸ਼ੀ-ਪ੍ਰਮਾਣ, ਗ੍ਰਿਹਧਰਮ ਤੇ ਪਰਮ ਸਤ੍ਯ ਦਾ ਟਕਰਾਅ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਰਿਸ਼ੀ ਮੱਧਸਥਤਾ ਇੱਥੇ ਦਰਸਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । ब्राह्मणस्य वचः श्रुत्वा मेनोवाच हिमालयम् । शोकेनासाधुनयना हृदयेन विदूयता
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਨਾ ਨੇ ਹਿਮਾਲਯ ਨੂੰ ਆਖਿਆ; ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਡੋਲ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹਿਰਦਾ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ।
Verse 2
मेनोवाच । शृणु शैलेन्द्र मद्वाक्यं परिणामे सुखावहम् । पृच्छ शैववरान्सर्वान्किमुक्तं ब्राह्मणेन ह
ਮੇਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਮੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੋ ਜੋ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਦੇਣਗੀਆਂ। ਸਾਰੇ ਉੱਤਮ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ ਹੈ।
Verse 3
निन्दानेन कृता शम्भोर्वैष्णवेन द्विजन्मना । श्रुत्वा तां मे मनोऽतीव निर्विण्णं हि नगेश्वर
ਹੇ ਨਗੇਸ਼ਵਰ, ਉਸ ਵੈਸ਼ਨਵ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 4
तस्मै रुद्राय शैलेश न दास्यामि सुतामहम् । कुरूपशीलनम्मे हि सुलक्षणयुतां निजाम्
ਹੇ ਸ਼ੈਲੇਸ਼, ਮੈਂ ਉਸ ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਰੂਪ ਅਤੇ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੇਰੀ ਧੀ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ।
Verse 5
न मन्यसे वचो चेन्मे मरिष्यामि न संशयः । त्यक्ष्यामि च गृहं सद्यो भक्षयिष्यामि वा विषम्
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਾ ਮੰਨੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਇਹ ਘਰ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗੀ ਜਾਂ ਜ਼ਹਿਰ ਖਾ ਲਵਾਂਗੀ।
Verse 6
गले बद्ध्वांबिकां रज्ज्वा यास्यामि गहनं वनम् । महाम्बुधौ मज्जयिष्ये तस्मै दास्यामि नो सुताम्
ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਰੱਸਾ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮੈਂ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਮਹਾਂਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਡੁਬੋ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਉਸਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗਾ।
Verse 7
इत्युक्त्वाशु तथा गत्वा मेना कोपालयं शुचा । त्यक्त्वा हारं रुदन्ती सा चकार शयनं भुवि
ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਮੇਨਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ। ਹਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੇਟ ਗਈ।
Verse 8
एतस्मिन्नन्तरे तात शम्भुना सप्त एव ते । संस्मृता ऋषयस्सद्यो विरहव्याकुलात्मना
ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।
Verse 9
ऋषयश्चैव ते सर्वे शम्भुना संस्मृता यदा । तदाऽऽजग्मुः स्वयं सद्यः कल्पवृक्षा इवापरे
ਜਦੋਂ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਤਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਆ ਪਹੁੰਚੇ—ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਕਲਪਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਇਕਦਮ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਣ।
Verse 10
अरुन्धती तथाऽऽयाता साक्षात्सिद्धिरिवापरा । तान्द्रष्ट्वा सूर्यसंकाशान्विजहौ स्वजपं हरः
ਤਦ ਅਰੁੰਧਤੀ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਦੂਜੀ ਸਿੱਧੀ ਹੋਵੇ। ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤੇਜਸਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹਰ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੰਤਰ-ਜਪ ਰੋਕ ਕੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
Verse 11
स्थित्वाग्रे ऋषयः श्रेष्ठं नत्वा स्तुत्वा शिवं मुने । मेनिरे च तदात्मानं कृतार्थं ते तपस्विनः
ਹੇ ਮੁਨੀ! ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਤੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਫਲ ਮੰਨਣ ਲੱਗੇ।
Verse 12
ततो विस्मयमापन्ना नम स्कृत्य स्थिताः पुनः । प्रोचुः प्राञ्जलयस्ते वै शिवं लोकनमस्कृतम्
ਫਿਰ ਉਹ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ; ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 13
ऋषय ऊचुः । सर्वोत्कृष्टं महाराज सार्वभौम दिवौकसाम् । स्वभाग्यं वर्ण्यतेऽस्माभिः किं पुनस्सकलोत्तमम्
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਦੇਵਲੋਕ ਦੇ ਸਾਰਵਭੌਮ! ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਰਮ ਸੌਭਾਗ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਕਹਿ ਕੇ ਵਰਣਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ; ਤਾਂ ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਿੰਨਾ ਵਧੇਰੇ ਹੋਵੇਗਾ!
Verse 14
तपस्तप्तं त्रिधा पूर्वं वेदाध्ययनमुत्तमम् । अग्नयश्च हुताः पूर्वं तीर्थानि विविधानि च
ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਤਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਉੱਤਮ ਅਧਿਐਨ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੈਂ ਯਜ੍ਞ ਅਗਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।
Verse 15
वाङ्मनःकायजं किंचित्पुण्यं स्मरणसम्भवम् । तत्सर्वं संगतं चाद्य स्मरणानुग्रहात्तव
ਬਾਣੀ, ਮਨ ਅਤੇ ਦੇਹ ਰਾਹੀਂ ਸਿਮਰਨ ਤੋਂ ਜੋ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਪੁੰਨ ਉਪਜਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਸਿਮਰਨ-ਜਨਿਤ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 16
यो वै भजति नित्यं त्वां कृतकृत्यो भवेन्नरः । किं पुण्यं वर्ण्यते तेषां येषां च स्मरणं तव
ਜੋ ਨਿੱਤ ਤੇਰਾ ਭਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇਰਾ ਸਿਮਰਨ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ?
Verse 17
सर्वोत्कृष्टा वयं जाताः स्मरणात्ते सदाशिव । मनोरथपथं नैव गच्छसि त्वं कथंचन
ਹੇ ਸਦਾਸ਼ਿਵ, ਤੇਰੇ ਸਿਮਰਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸਰਵੋਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ; ਪਰ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਮਨੋਰਥਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਨਹੀਂ ਤੁਰਦਾ—ਸੰਸਾਰੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
Verse 18
वामनस्य फलं यद्वज्जन्मान्धस्य दृशौ यथा । वाचालत्वञ्च मूकस्य रंकस्य निधिदर्शनम्
ਇਹ ਫਲ ਐਸਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਬੌਨੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੱਦ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਜਨਮਾਂਧ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਆ ਜਾਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਗੂੰਗਾ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕੰਗਾਲ ਨੂੰ ਖਜ਼ਾਨਾ ਦਿਸ ਪਵੇ।
Verse 19
पङ्गोर्गिरिवराक्रान्तिर्वन्ध्यायः प्रसवस्तथा । दर्शनं भवतस्तद्वज्जातं नो दुर्लभं प्रभो
ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ! ਜਿਵੇਂ ਲੰਗੜੇ ਲਈ ਮਹਾਂ ਪਹਾੜ ਲੰਘਣਾ ਅਤੇ ਬਾਂਝ ਇਸਤਰੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸਵ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਵ੍ਯ ਦਰਸ਼ਨ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦੁਰਲਭ ਹੈ; ਪਰ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਸਵਾਮੀ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਦੁਰਲਭ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।
Verse 20
अद्य प्रभृति लोकेषु मान्याः पूज्या मुनीश्वराः । जातास्ते दर्शनादेव स्वमुच्चैः पदमाश्रिताः
ਅੱਜ ਤੋਂ ਉਹ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਨਯੋਗ ਅਤੇ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੋ ਗਏ। ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਉੱਚ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਪਰਮ ਥਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ।
Verse 21
अत्र किं बहुनोक्तेन सर्व था मान्यतां गताः । दर्शनात्तव देवेश सर्वदेवेश्वरस्य हि
ਇੱਥੇ ਵਧੇਰੇ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਸਰਬਦੇਵੇਸ਼ਵਰ, ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਨਯ ਅਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 22
पूर्णानां किञ्च कर्तव्यमस्ति चेत्परमा कृपा । सदृशं सेवकानां तु देयं कार्यं त्वया शुभम्
ਜੇ ਪੂਰਨ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਪਰਮ ਕਿਰਪਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸੇਵਕਾਂ ਲਈ ਜੋ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦਾਨ ਤੁਸੀਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।
Verse 23
ब्रह्मोवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा तेषां शम्भुर्महेश्वरः । लौकिकाचारमाश्रित्य रम्यं वाक्यमुपाददे
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਲੋਕਿਕ ਆਚਾਰ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਅਪਣਾ ਕੇ ਮਿੱਠੀ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 24
शिव उवाच । ऋषयश्च सदा पूज्या भवन्तश्च विशेषतः । युष्माकं कारणाद्विप्राः स्मरणं च मया कृतम्
ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਿਸ਼ੀ ਸਦਾ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪੂਜਯ ਹੋ। ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਮੈਂ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ।
Verse 25
ममावस्था भवद्भिश्च ज्ञायते ह्युपकारिका । साधनीया विशेषेण लोकानां सिद्धिहेतवे
ਮੇਰੀ ਅਵਸਥਾ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹੋ; ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਪਕਾਰਕ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਸਾਧਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 26
देवानां दुःखमुत्पन्नं ता रकात्सुदुरात्मनः । ब्रह्मणा च वरौ दत्तः किं करोमि दुरासदः
ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਤਾਰਕ ਤੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਹਾਂ ਦੁੱਖ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ; ਐਸੇ ਅਜੈਯ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?
Verse 27
मूर्तयोऽष्टौ च याः प्रोक्ता मदीयाः परमर्षयः । तास्सर्वा उपकाराय न तु स्वार्थाय तत्स्फुटम्
ਹੇ ਪਰਮ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਮੇਰੀਆਂ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅੱਠ ਮੂਰਤੀਆਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਹਨ; ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਵਾਰਥ ਲਈ ਨਹੀਂ।
Verse 28
तथा च कर्तुकामोहं विवाहं शिवया सह । तया वै सुतपस्तप्तं दुष्करं परमर्षिभिः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਵਿਵਾਹ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਵ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਘੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ—ਜੋ ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਸ਼ਕਰ ਹੈ।
Verse 29
तस्यै परं फलं देयमभीष्टं तद्धितावहम् । एतादृशः पणो मे हि भक्तानन्दप्रदः स्फुटम्
ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਰਮ ਫਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ—ਉਹ ਅਭੀਸ਼ਟ ਵਰ ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਸੱਚਾ ਹਿਤ ਕਰੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਣ ਹੈ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਆਨੰਦ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹਾਂ।
Verse 30
पार्वतीवचनाद्भिक्षुरूपो यातो गिरेर्गृहम् । अहं पावितवान्कालीं यतो लीलाविशारदः
ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਭਿਖਾਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਗਿਰਿ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ। ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਕਾਲੀ ਨੂੰ ਪਾਵਨ ਕੀਤਾ।
Verse 31
मां ज्ञात्वा तौ परं ब्रह्म दम्पती परभक्तितः । दातुकामावभूतां च स्वसुतां वेदरीतितः
ਮੈਨੂੰ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੰਪਤੀ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਵੇਦਿਕ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦਾ ਦਾਨ (ਵਿਆਹ ਲਈ) ਕਰਨ ਨੂੰ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਗਏ।
Verse 32
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायान्तृतीये पार्वतीखण्डे सप्तर्ष्यागमनवर्णनं नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਤੀਜੇ ਵਿਭਾਗ ਪਾਰਵਤੀਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਸਪਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਬੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 33
तच्छ्रुत्वा तौ सुनिर्विण्णो तद्धीनौ संबभूवतुः । स्वकन्यां नेच्छतो दातुं मह्यं हि मुनयोऽधुना
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਬੇਬਸ ਹੋ ਪਏ। ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ—“ਹੁਣ ਮੁਨੀ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ।”
Verse 34
तस्माद्भवन्तो गच्छन्तु हिमाचलगृहं ध्रुवम् । तत्र गत्वा गिरिवरं तत्पत्नीञ्च प्रबोधय
ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਘਰ ਜਾਓ। ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਗਿਰਿਰਾਜ ਹਿਮਾਚਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ (ਸੂਚਿਤ ਕਰ ਕੇ) ਪ੍ਰਬੋਧ ਕਰੋ।
Verse 35
कथनीयं प्रयत्नेन वचनं वेदसम्मितम् । सर्वथा करणीयन्तद्यथा स्यात्कार्य्यमुत्तमम्
ਯਤਨ ਨਾਲ ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਬਚਨ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਵੇ। ਅਤੇ ਉਸੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਾਰਜ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਬਣੇ।
Verse 36
उद्वाहं कर्तुमिच्छामि तत्पुत्र्या सह सत्तमाः । स्वीकृतस्त द्विवाहो मे वरो दत्तश्च तादृशः
ਹੇ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੋਹਰਾ ਵਿਆਹ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 37
अत्र किं बहुनोक्तेन बोधनीयो हिमालयः । तथा मेना च बोद्धव्या देवानां स्याद्धितं यथा
ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਹਿਮਾਲਯ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਬੋਧ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਹਿਤ ਹੋਵੇ।
Verse 38
भवद्भिः कल्पितो यो वै विधिस्स्यादधिकस्ततः । भवताञ्चैव कार्य्यं तु भवन्तः कार्य्यभागिनः
ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਵਿਧੀ ਬਣਾਈ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੋਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਤੇ ਇਹ ਕੰਮ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਕਰਮ ਦੇ ਯੋਗ ਭਾਗੀਦਾਰ ਹੋ।
Verse 39
ब्रह्मोवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा मुनयस्तेऽमलाशयाः । आनन्दं लेभिरे सर्वे प्रभुणानुग्रहीकृताः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਨਿਰਮਲ-ਹਿਰਦੇ ਮੁਨੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਨੁਗ੍ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਭੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।
Verse 40
वयं धन्या अभूवंश्च कृतकृत्याश्च सर्वथा । वंद्या याताश्च सर्वेषां पूजनीया विशेषतः
ਅਸੀਂ ਧੰਨ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਸਭ ਲਈ ਵੰਦਨੀਯ ਬਣ ਗਏ ਹਾਂ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੂਜਨੀਯ ਵੀ।
Verse 41
ब्रह्मणा विष्णुना यो वै वन्द्यस्सर्वार्थसाधकः । सोस्मान्प्रेषयते प्रेष्यान्कार्ये लोकसुखावहे
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਵੰਦਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਅਰਥ ਸਾਧਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕ ਜਾਣ ਕੇ ਲੋਕ-ਸੁਖ ਤੇ ਕਲਿਆਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਭੇਜਦਾ ਹੈ।
Verse 42
अयं वै जगतां स्वामी पिता सा जननी मता । अयं युक्तश्च सम्बन्धो वर्द्धतां चन्द्रवत्सदा
ਇਹੀ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ—ਪਿਤਾ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ (ਦੇਵੀ) ਮਾਤਾ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਯੁਕਤ ਤੇ ਧਰਮੀ ਸੰਬੰਧ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਸਦਾ ਵਧਦਾ ਰਹੇ।
Verse 43
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा ह्यृषयो दिव्या नमस्कृत्य शिवं तदा । गता आकाशमार्गेण यत्रास्ति हिमवत्पुरम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਤਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਕਾਸ਼-ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਉੱਥੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਹਿਮਵਾਨ ਦਾ ਨਗਰ ਸਥਿਤ ਸੀ।
Verse 44
दृष्ट्वा तां च पुरं दिव्या मृषयस्तेऽतिविस्मिताः । वर्णयन्तश्च स्वं पुण्यमब्रुवन्वै परस्परम्
ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਨਗਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 45
ऋषय ऊचुः । पुण्यवन्तो वयं धन्या दृष्ट्वैतद्धिमव त्पुरम् । यस्मादेवंविधे कार्य्ये शिवेनैव नियोजिताः
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਅਸੀਂ ਪੁੰਨਵਾਨ ਅਤੇ ਧੰਨ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਹਿਮਵਤ ਦੀ ਇਸ ਪੁਰੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਐਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਆਪ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਹੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
Verse 46
अलकायाश्च स्वर्गाच्च भोगवत्यास्तथा पुनः । विशेषेणामरावत्या दृश्य ते पुरमुत्तमम्
ਅਲਕਾ, ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਭੋਗਵਤੀ ਨਾਲੋਂ ਵੀ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਮਰਾਵਤੀ ਨਾਲੋਂ ਵੀ—ਤੇਰਾ ਇਹ ਉੱਤਮ ਨਗਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।
Verse 47
सुगृहाणि सुरम्याणि स्फटिकैर्विविधैर्वरैः । मणिभिर्वा विचित्राणि रचितान्यङ्गणानि च
ਉੱਥੇ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਮਨਮੋਹਕ ਘਰ ਸਨ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਫਟਿਕਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਅਦਭੁਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰਚੇ ਹੋਏ ਆੰਗਣ ਵੀ ਸਨ।
Verse 48
सूर्यकान्ताश्च मणयश्चन्द्रकान्तास्तथैव च । गृहे गृहे विचित्राश्च वृक्षात्स्वर्गसमुद्भवाः
ਉੱਥੇ ਸੂਰਯਕਾਂਤ ਮਣੀਆਂ ਅਤੇ ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਮਣੀਆਂ ਵੀ ਸਨ; ਅਤੇ ਉਸ ਸਵਰਗ-ਜਨਮੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਅਦਭੁਤ, ਬਹੁ-ਰੰਗੀ ਦਿਵ੍ਯ ਖਜ਼ਾਨੇ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਨ।
Verse 49
तोरणानां तथा लक्ष्मीर्दृश्यते च गृहेगृहे । विविधानि विचित्राणि शुकहंसैर्विमानकैः
ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤੋਰਣਾਂ ਸਮੇਤ ਮੰਗਲਮਈ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਦਿੱਸਦੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਤੋਤੇ ਤੇ ਹੰਸ ਦੀਆਂ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਵਿਮਾਨ ਵੀ ਸਨ।
Verse 50
वितानानि विचित्राणि चैलवत्तोरणैस्सह । जलाशयान्यनेकानि दीर्घिका विविधाः स्थिताः
ਉੱਥੇ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਤਾਨ ਸਨ, ਕਪੜੇ ਵਰਗੀਆਂ ਤੋਰਣਾਂ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ; ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਜਲਾਸ਼ੇ ਸਨ—ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਡਿੱਗੀਆਂ ਤੇ ਤਲਾਬ ਹਰ ਥਾਂ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ।
Verse 51
उद्यानानि विचित्राणि प्रसन्नैः पूजितान्यथ । नराश्च देवतास्सर्वे स्त्रियश्चाप्सरसस्तथा
ਉੱਥੇ ਅਨੇਕ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਅਦਭੁਤ ਬਾਗ ਸਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਤੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ—ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਤੱਕ—ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ।
Verse 52
कर्मभूमौ याज्ञिकाश्च पौराणास्स्वर्गकाम्यया । कुर्वन्ति ते वृथा सर्वे विहाय हिमवत्पुरम्
ਇਸ ਕਰਮ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਯਜ्ञ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸਵਰਗ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਜੇ ਹਿਮਵਤ-ਪੁਰ (ਸ਼ਿਵ-ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ) ਛੱਡ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 53
यावन्न दृष्टमेतच्च तावत्स्वर्गपरा नराः । दृष्ट्रमेतद्यदा विप्राः किं स्वर्गेण प्रयोजनम्
ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ (ਸ਼ਿਵ-ਤੱਤ) ਪ੍ਰਤੱਖ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਜਦ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦਿਖ ਪਏ, ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
Verse 54
ब्रह्मोवाच । इत्येवमृषिवर्य्यास्ते वर्णयन्तः पुरश्च तत् । गता हैमालयं सर्वे गृहं सर्वसमृद्धिमत्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ ਹਿਮਾਲੇ ਵੱਲ ਗਏ, ਉਸ ਘਰ ਨੂੰ ਜੋ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।
Verse 55
तान्द्रष्ट्वा सूर्यसंकाशान् हिमवान्विस्मितोऽब्रवीत् । दूरादाकाशमार्गस्थान्मुनीन्सप्त सुतेजसः
ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤੇਜਸਵੀ ਉਹ ਮੁਨੀ ਵੇਖ ਕੇ ਹਿਮਵਾਨ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ। ਦੂਰੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਕਾਸ਼-ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਸੱਤ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
Verse 56
हिमवानुवाच । सप्तैते सूर्य्यसंकाशाः समायांति मदन्तिके । पूजा कार्य्या प्रयत्नेन मुनीनां च मयाधुना
ਹਿਮਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤੇਜਸਵੀ ਇਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਨੀਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 57
वयं धन्या गृहस्थाश्च सर्वेषां सुखदायिनः । येषां गृहे समायान्ति महात्मानो यदीदृशाः
ਅਸੀਂ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਧੰਨ ਹਾਂ, ਸਭ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਣਦੇ ਹਾਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੇ ਘਰ ਐਸੇ ਮਹਾਤਮਾ ਸੰਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
Verse 58
ब्रह्मोवाच । एतस्मिन्नन्तरे चैवाकाशादेत्य भुवि स्थितान् । सन्मुखे हिमवान्दृष्ट्वा ययौ मानपुरस्सरम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੜਿਆਂ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਸਾਹਮਣੇ ਹਿਮਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਣ ਦੇ ਕੇ ਅੱਗੇਲੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
Verse 59
कृतांजलिर्नतस्कन्धः सप्तर्षीन्सुप्रणम्य सः । पूजां चकार तेषां वै बहुमानपुरस्सरम्
ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਤੇ ਮੋਢੇ ਨਿਵਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਪਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਭਲੀਭਾਂਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਵੱਡੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
Verse 60
हितास्सप्तर्षयस्ते च हिमवन्तन्नगेश्वरम् । गृहीत्वोचुः प्रसन्नास्या वचनं मङ्गलालयम्
ਤਦੋਂ ਹਿਤਚਿੰਤਕ ਉਹ ਸਪਤ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਖਾਂ ਨਾਲ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਿਮਵਾਨ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਕੇ ਮੰਗਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣੇ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
Verse 61
यथाग्रतश्च तान्कृत्वा धन्या मम गृहाश्रमः । इत्युक्त्वासनमानीय ददौ भक्तिपुरस्सरम्
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਥੋਚਿਤ ਅੱਗੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਧੰਨ ਹੈ ਮੇਰਾ ਗ੍ਰਿਹਾਸ਼ਰਮ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਆਸਨ ਲਿਆਈ ਅਤੇ ਭਗਤੀ-ਪੂਰਵਕ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ।
Verse 62
आसनेषूपविष्टेषु तदाज्ञप्तस्स्वयं स्थितः । उवाच हिमवांस्तत्र मुनीञ्ज्योतिर्मयास्तदा
ਜਦੋਂ ਮੁਨੀ ਆਸਨਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਏ, ਤਦ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿ ਕੇ ਹਿਮਵਾਨ ਨੇ ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਜੋਤਿਮਯ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ।
Verse 63
हिमालय उवाच । धन्यो हि कृतकृत्योहं सफलं जीवित मम । लोकेषु दर्शनीयोहं बहुतीर्थसमो मतः
ਹਿਮਾਲਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋਇਆ, ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਦਰਸ਼ਨੀਯ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”
Verse 64
यस्माद्भवन्तो मद्गेहमागता विष्णुरूपिणः । पूर्णानां भवतां कार्य्यं कृपणानां गृहेषु किम्
ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਏ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਆਪ ਹੀ ਪੂਰਨ ਹੋ—ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਦੀਨਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਕੰਮ?
Verse 65
तथापि किञ्चित्कार्यं च सदृशं सेवकस्य मे । कथनीयं सुदयया सफलं स्याज्जनुर्मम
ਤਾਂ ਵੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਸੇਵਕ ਵਜੋਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਯੋਗ ਕਾਰਜ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਵੇ।
Frequently Asked Questions
Menā reacts to a brāhmaṇa’s sectarian slander of Śiva and refuses the match; meanwhile Śiva, in separation, summons seven ṛṣis and Arundhatī arrives—setting up a sage-mediated resolution.
The episode encodes a Śaiva ethic: truth about Śiva is not determined by social rumor; reliable knowledge is sought via realized authorities (ṛṣis), while separation (viraha) becomes a transformative force moving the plot toward divine union.
Śiva appears as Śambhu/Hara/Rudra (the ascetic-lord engaged in japa yet responsive to sage counsel), and Arundhatī is presented as siddhi-like—an emblem of auspicious spiritual attainment accompanying the sages.