देवगुरुप्रेषणम् (Himālaya Mission of the Gods’ Preceptor / The Gods Send Their Guru)
ਅਧਿਆਇ 31 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਹਿਮਾਲਯ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਤੀ ਅਵ੍ਯਭਿਚਾਰিণੀ ਪਰਾਭਕਤੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੈ। ਦੇਵ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਹਿਮਾਲਯ ਇਕਾਗ੍ਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਕਨਿਆ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਦਿਵ੍ਯ ਪਦ, ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੋਖਸ਼ ਪਾਏਗਾ; ਅਤੇ ‘ਰਤਨਗਰਭਾ’ ਧਰਤੀ ਲਈ ਅਨੰਤ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਹਿਮਾਲਯ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਲੋਕ-ਸੰਤੁਲਨ ਹਿਲਣ ਵਰਗਾ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਦਰਸਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਸਚੇ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਿਮਾਲਯ ਸਥਾਵਰਤਾ ਛੱਡ ਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਧਾਰੇਗਾ, ਕਨਿਆ ਨੂੰ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰੇਗਾ, ਮਹਾਦੇਵ ਨਾਲ ਸਾਰੂਪ੍ਯ, ਵਰ-ਭੋਗ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ। ਫਿਰ ਦੇਵ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਹਿਮਾਲਯ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਿਧ ਕਰੇ। ਯੋਜਨਾ ਬਾਣੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲ ਹੈ—ਗੁਰੂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਲਟ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਹਿਮਾਲਯ ਜਲਦੀ ਵਿਆਹ ਲਈ ਮੰਨ ਜਾਵੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਦੁਰਗਾ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । तयोर्भक्तिं शिवे ज्ञात्वा परामव्यभिचारिणीम् । सर्वे शक्रादयो देवाश्चिचिन्तुरिति नारद
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਨਾਰਦ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਤੀ ਪਰਮ ਤੇ ਅਡੋਲ ਭਗਤੀ ਜਾਣ ਕੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ।
Verse 2
देवा ऊचुः । एकान्तभक्त्या शैलश्चेत्कन्यां तस्मै प्रदास्यति । ध्रुवं निर्वाणता सद्यस्स प्राप्स्यति च भारते
ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਭਾਰਤ, ਜੇ ਪਰਬਤਰਾਜ (ਹਿਮਾਲਯ) ਇਕਾਂਤ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਧੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਨਿਰਵਾਣ ਅਵਸਥਾ (ਮੋਖ਼) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।
Verse 3
अनन्तरत्नाधारश्चेत्पृथ्वी त्यक्त्वा प्रयास्यति । रत्नगर्भाभिधा भूमिर्मिथ्यैव भविता ध्रुवम्
ਜੇ ਅਨੰਤ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਆਧਾਰ ਭੂਮੀ ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਉ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ‘ਰਤਨਗਰਭਾ’ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕੇਵਲ ਝੂਠਾ ਨਾਮ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗੀ।
Verse 4
स्थावरत्वं परित्यज्य दिव्यरूपं विधाय सः । कन्यां शूलभृते दत्त्वा शिवलोकं गमिष्यति
ਸਥਾਵਰਤਾ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਧਾਰੇਗਾ; ਅਤੇ ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਧੀ ਅਰਪਣ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਵੇਗਾ।
Verse 5
महादेवस्य सारूप्यं लप्स्यते नात्र संशयः । तत्र भुक्त्वा वरान्भोगांस्ततो मोक्षमवाप्स्यति
ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਸਾਰੂਪ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਵਰਦਾਨੀ ਦਿਵ੍ਯ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੋਖਸ਼ ਪਾਏਗਾ।
Verse 6
ब्रह्मोवाच । इत्यालोच्य सुरास्सर्वे कृत्वा चामन्त्रणं मिथः । प्रस्थापयितुमैच्छंस्ते गुरुं तत्र सुविस्मिताः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਦਾ ਲਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਬਹੁਤ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਗੁਰੂ ਨੂੰ (ਉਸ ਕਾਰਜ ਲਈ) ਰਵਾਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।
Verse 7
ततः शक्रादयो देवास्सर्वे गुरुनिकेतनम् । जग्मुः प्रीत्या सविनया नारद स्वार्थसाधकाः
ਤਦ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਮਨੋਰਥ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਗਏ।
Verse 8
गत्वा तत्र गुरुं नत्वा सर्वे देवास्सवासवाः । चक्रुर्निवेदनं तस्मै गुरवे वृत्तमादरात्
ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ ਉਹ ਸਾਰਾ ਵਰਤਾਂਤ ਉਸ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ।
Verse 9
देवा ऊचुः । गुरो हिमालयगृहं गच्छास्मत्कार्य्यसिद्धये । तत्र गत्वा प्रयत्नेन कुरु निन्दाञ्च शूलिनः
ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਗੁਰੂਦੇਵ, ਸਾਡੇ ਕੰਮ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਹਿਮਾਲਯ ਦੇ ਘਰ ਜਾਓ। ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸ਼ੂਲਿਨ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਕਹੋ।
Verse 10
पिनाकिना विना दुर्गा वरं नान्यं वरिष्यति । अनिच्छया सुतां दत्त्वा फलं तूर्णं लभिष्यति
ਪਿਨਾਕੀ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਦੁਰਗਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚੁਣੇਗੀ। ਅਣਇੱਛਾ ਨਾਲ ਧੀ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਜਲਦੀ ਹੀ ਭੋਗਣਾ ਪਵੇਗਾ।
Verse 11
कालेनैवाधुना शैल इदानीं भुवि तिष्ठतु । अनेकरत्नाधारं तं स्थापय त्वं क्षितौ गुरौ
ਕਾਲ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਪਹਾੜ ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ। ਹੇ ਗੁਰੂ, ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਇਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ।
Verse 12
ब्रह्मोवाच । इति देववचः श्रुत्वा प्रददौ कर्णयोः करम् । न स्वीचकार स गुरुस्स्मरन्नाम शिवेति च
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰ ‘ਸ਼ਿਵ’ ਨਾਮ ਦਾ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸਿਮਰਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
Verse 13
अथ स्मृत्वा महादेवं बृहस्पतिरुदारधीः । उवाच देववर्यांश्च धिक्कृत्वा च पुनः पुनः
ਤਦ ਉਦਾਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ। ਦੇਵਾਂ ਵਿਚਲੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਧਿਕਕਾਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਵੇਕ-ਭੁੱਲ ਲਈ ਜਵਾਬ ਮੰਗਦਿਆਂ ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਬੋਲਿਆ।
Verse 14
बृहस्पतिरुवाच । सर्वे देवास्स्वार्थपराः परार्थध्वंसकारकाः । कृत्वा शंकरनिंदा हि यास्यामि नरकं ध्रुवम्
ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਆਪਣੇ ਸਵਾਰਥ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਪਰਹਿਤ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ।”
Verse 15
कश्चिन्मध्ये च युष्माकं गच्छेच्छैलान्तिकं सुराः । संपादयेत्स्वाभिमतं शैलेन्द्रं प्रतिबोध्य च
ਹੇ ਦੇਵੋ! ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਵੇ; ਸ਼ੈਲੇਂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ (ਸੁਨੇਹਾ ਦੇ ਕੇ) ਤੁਹਾਡਾ ਮਨਚਾਹਾ ਕੰਮ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਾਵੇ।
Verse 16
अनिच्छया सुतां दत्त्वा सुखं तिष्ठतु भारते । तस्मै भक्त्या सुतां दत्त्वा मोक्षं प्राप्स्यति निश्चितम्
ਹੇ ਭਾਰਤ! ਜੇ ਕੋਈ ਅਨਿਚ্ছਾ ਨਾਲ ਵੀ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੇ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵੱਸੇ। ਪਰ ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਯੋਗ੍ਯ ਵਰ ਨੂੰ ਕਨਿਆਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੋਖਸ਼ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 17
पश्चात्सप्तर्षयस्सर्वे बोधयिष्यन्ति पर्वतम् । पिनाकिना विना दुर्गा वरं नान्यं वरिष्यति
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਸਪਤ ਰਿਸ਼ੀ ਪਰਵਤ (ਹਿਮਾਲਯ) ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣਗੇ। ਪਿਨਾਕੀ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਦੁਰਗਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚੁਣੇਗੀ; ਉਹ ਕੇਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਵਰੇਗੀ।
Verse 18
अथवा गच्छत सुरा ब्रह्मलोकं सवासवाः । वृत्तं कथयत स्वं तत्स वः कार्यं करिष्यति
ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ—ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ—ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਓ। ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ ਹੈ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ; ਉਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।
Verse 19
ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा ते समालोच्याजग्मुर्मम सभां सुराः । सर्वे निवेदयांचक्रुर्नत्वा तद्गतमादरात्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਸਭ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰਾ ਵਰਤਾਂਤ ਦੱਸਿਆ।
Verse 20
देवानां तद्वचः श्रुत्वा शिवनिन्दाकरं तदा । वेदवक्ता विलप्याहं तानवोचं सुरान्मुने
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ—ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ਿਵ-ਨਿੰਦਾ ਵਰਗੇ ਸਨ—ਮੈਂ, ਵੇਦ ਦਾ ਉਚਾਰਕ, ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹਨਾਂ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
Verse 21
ब्रह्मोवाच । नाहं कर्तुं क्षमो वत्साः शिवनिन्दां सुदुस्सहाम् । संपद्विनाश रूपाञ्च विपदां बीजरूपिणीम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਤਸੋ, ਮੈਂ ਉਸ ਅਤਿ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਸ਼ਿਵ-ਨਿੰਦਾ ਨੂੰ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਪਤਾਂ ਦਾ ਬੀਜ ਬਣਦੀ ਹੈ।
Verse 22
सुरा गच्छत कैलासं सन्तोषयत शंकरम् । प्रस्थापयत तं शीघ्रं हिमालयगृहं प्रति
ਹੇ ਦੇਵੋ, ਤੁਸੀਂ ਕੈਲਾਸ ਨੂੰ ਜਾਓ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਹਿਮਾਲਯ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰੋ।
Verse 23
स गच्छेदुपशैलेशमात्मनिन्दां करोतु वै । परनिन्दाविनाशाय स्वनिन्दा यशसे मता
ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਪਰ-ਨਿੰਦਾ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਸਵ-ਨਿੰਦਾ ਨੂੰ ਯਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਣ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 24
ब्रह्मोवाच । श्रुत्वेति मद्वचो देवा मां प्रणम्य मुदा च ते । कैलासं प्रययुः शीघ्रं शैलानामधिपं गिरिम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਕੈਲਾਸ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ—ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਉਸ ਗਿਰਿਰਾਜ ਵੱਲ।
Verse 25
तत्र गत्वा शिवं दृष्ट्वा प्रणम्य नतमस्तकाः । सुकृतांजलयस्सर्वे तुष्टुवुस्तं सुरा हरम्
ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਭ ਨੇ ਹਰ-ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਗਾਈ।
Verse 26
देवा ऊचुः । देवदेव महादेव करुणाकर शंकर । वयं त्वां शरणापन्नाः कृपां कुरु नमोऽस्तु ते
ਦੇਵ ਬੋਲੇ— ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ, ਕਰੁਣਾਕਰ ਸ਼ੰਕਰ! ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ; ਕਿਰਪਾ ਕਰ। ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 27
त्वं भक्तवत्सलः स्वामिन्भक्तकार्यकरस्सदा । दीनोद्धरः कृपासिन्धुर्भक्तापद्विनिमोचकः
ਹੇ ਸਵਾਮੀ! ਤੂੰ ਭਗਤ-ਵਤਸਲ ਹੈਂ; ਸਦਾ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਸਫਲ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਦੀਨਾਂ ਦਾ ਉੱਧਾਰਕ, ਕਿਰਪਾ-ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਤਾਂ ਤੋਂ ਛੁਡਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।
Verse 28
ब्रह्मोवाच । इति स्तुत्वा महेशानं सर्वे देवास्सवासवाः । सर्वं निवेदयांचक्रुस्तद्वृत्तं तत आदरात्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਕੇ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ ਉਹ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ।
Verse 29
तच्छ्रुत्वा देववचनं स्वीचकार महेश्वरः । देवान् सुयापयामास तानाश्वास्य विहस्य सः
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਮੰਨ ਲਈ। ਉਹ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
Verse 30
देवा मुमुदिरे सर्वे शीघ्रं गत्वा स्वमंदिरम् । सिद्धं मत्वा स्वकार्य्यं हि प्रशंसन्तस्सदाशिवम्
ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਮੰਨ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਰਵ-ਮੰਗਲ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 31
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे शिवमायावर्णनं नामैकत्रिंशोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪਾਰਵਤੀਖੰਡ ਵਿੱਚ “ਸ਼ਿਵਮਾਇਆ-ਵਰਨਨ” ਨਾਮਕ ਇਕੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 32
यदा शैलस्सभामध्ये समुवास मुदान्वितः । बन्धुवर्गैः परिवृतः पार्वतीसहितस्स्वयम्
ਜਦੋਂ ਸ਼ੈਲਰਾਜ ਹਿਮਾਲਯ ਸਭਾ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਬੈਠੇ, ਤਦ ਉਹ ਆਪ ਆਪਣੇ ਬੰਧੂ-ਵਰਗ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਵਿਹਾਜਮਾਨ ਸੀ।
Verse 33
एतस्मिन्नन्तरे तत्र ह्याजगाम सदाशिवः । दण्डी छत्री दिव्यवासा बिभ्रत्तिलकमुज्ज्वलम्
ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਆ ਪਹੁੰਚੇ—ਦੰਡ ਅਤੇ ਛਤਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਅਤੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦਾ ਤਿਲਕ ਧਾਰੇ ਹੋਏ।
Verse 34
करे स्फटिकमालाञ्च शालग्रामं गले दधत् । जपन्नाम हरेर्भक्त्या साधुवेषधरौ द्विजः
ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸਫਟਿਕ ਦੀ ਮਾਲਾ ਤੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਧਾਰ ਕੇ, ਸਾਧੂ-ਵੇਸ਼ ਵਾਲਾ ਉਹ ਦਵਿਜ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹਰਿ-ਨਾਮ ਜਪਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 35
तं च दृष्ट्वा समुत्तस्थौ सगणोऽपि हिमालयः । ननाम दण्डवद्भूमौ भक्त्यातिथिमपूर्वकम्
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਹਿਮਾਲਯ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸੰਗੀਆਂ ਸਮੇਤ ਤੁਰੰਤ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਅਤਿਥੀ ਨੂੰ ਅਪੂਰਵ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 36
ननाम पार्वती भक्त्या प्राणेशं विप्ररूपिणम् । ज्ञात्वा तं मनसा देवी तुष्टाव परया मुदा
ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ ਕੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਪਰਮ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 37
आशिषं युयुजे विप्रस्सर्वेषां प्रीतितश्शिवः । शिवाया अधिकं तात मनोभिलषितं हृदा
ਸਭ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤੇ; ਪਰ ਹੇ ਤਾਤ, ਸ਼ਿਵਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ—ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਮਨਚਾਹੀ ਦਾਤ—ਬਖ਼ਸ਼ੀ।
Verse 38
मधुपर्कादिकं सर्वं जग्राह ब्राह्मणो मुदा । दत्तं शैलाधिराजेन हिमांगेन महादरात्
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮਧੁਪਰਕ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਉਪਚਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਿਮਾਲਯ ਨੇ ਵੱਡੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਸਨ।
Verse 39
पप्रच्छ कुशलं चास्य हिमाद्रिः पर्वतोत्तमः । तं द्विजेन्द्रं महाप्रीत्या सम्पूज्य विधिवन्मुने
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਿਮਾਦ੍ਰੀ ਨੇ ਉਸ ਦਵਿਜੇਂਦ੍ਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਖੈਰ-ਖ਼ਬਰ ਪੁੱਛੀ।
Verse 40
पुनः पप्रच्छ शैलेशस्तं ततः को भवानिति । उवाच शीघ्रं विप्रेन्द्रो गिरीद्रं सादरं वचः
ਫਿਰ ਸ਼ੈਲੇਸ਼ ਨੇ ਮੁੜ ਪੁੱਛਿਆ—“ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ?” ਤਦੋਂ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ ਨੇ ਗਿਰੀਂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।
Verse 41
विप्रेन्द्र उवाच । ब्राह्मणोऽहं गिरिश्रेष्ठ वैष्णवो बुधसत्तमः । घटिकीं वृतिमाश्रित्य भ्रमामि धरणीतले
ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਗਿਰਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਾਂ, ਵੈਸ਼ਨਵ ਹਾਂ ਅਤੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਘਟਿਕਾ-ਭਰ ਦੀ ਜੀਵਿਕਾ ਦੇ ਆਸਰੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦਾ ਹਾਂ।
Verse 42
मनोयायी सर्व गामी सर्वज्ञोहं गुरोर्बलात् । परोपकारी शुद्धात्मा दयासिन्धुर्विकारहा
ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਮੈਂ ਮਨ ਵਰਗਾ ਤੇਜ਼, ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਰਵਜ੍ਞ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਪਰਉਪਕਾਰੀ, ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ, ਕਰੁਣਾ ਦਾ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਵਿਕਾਰ‑ਮਲ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।
Verse 43
मया ज्ञातं हराय त्वं स्वसुतां दातुमिच्छसि । इमां पद्मसमां दिव्यां वररूपां सुलक्षणाम्
ਮੈਂ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ। ਇਹ ਕੁੜੀ ਕਮਲ ਵਰਗੀ, ਦਿਵ੍ਯ, ਉੱਤਮ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ।
Verse 44
निराश्रयायासंगाय कुरूपायागुणाय च । श्मशानवासिने व्यालग्राहिरूपाय योगिने
ਨਿਰਾਸ਼੍ਰਯ ਤੇ ਆਸਕਤੀ-ਰਹਿਤ, ਭਿਆਨਕ ਰੂਪਧਾਰੀ ਅਤੇ ਗੁਣਾਤੀਤ; ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ-ਵਾਸੀ, ਸਰਪ-ਗ੍ਰਾਹੀ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਪਰਮ ਯੋਗੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 45
दिग्वाससे कुगात्राय व्यालभूषणधारिणे । अज्ञातकुलनाम्ने च कुशीलायाविहारिणे
ਦਿਗੰਬਰ, ਰੁੱਖੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਾਂਗ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੁਲ-ਨਾਮ ਅਗਿਆਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸੁਤੰਤਰ, ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤਪਸਵੀ ਵਾਂਗ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 46
विभूतिदिग्धदेहाय संक्रुद्धायाविवेकिने । अज्ञातवयसेऽतीव कुजटाधारिणे सदा
ਵਿਭੂਤੀ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਦੇਹ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧੀ ਤੇ ਅਵਿਵੇਕੀ ਜਿਹਾ ਦਿਸਣ ਵਾਲਾ; ਜਿਸ ਦੀ ਉਮਰ ਵੀ ਅਗਿਆਤ, ਅਤੇ ਜੋ ਸਦਾ ਜਟਾਂ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਉਸ ਅਸਾਧਾਰਣ ਵੇਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੀ।
Verse 47
सर्वाश्रयाय भ्रमिणे नागहाराय भिक्षवे । कुमार्गनिरतायाथ वेदाऽध्वत्यागिने हठात्
ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਸੁਤੰਤਰ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਿਖਾਰੀ-ਰੂਪ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਅਹੰਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਲਈ ਕੁਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਰਤ ਜਿਹਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵੇਦਿਕ ਕਰਮਕਾਂਡ ਦੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਹਠਾਤ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਹ।
Verse 48
इयं ते बुद्धिरचल न हि मंगलदा खलु । विबोध ज्ञानिनां श्रेष्ठ नारायणकुलोद्भव
ਹੇ ਅਚਲ! ਤੇਰੀ ਇਹ ਬੁੱਧੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੰਗਲਦਾਇਕ ਨਹੀਂ। ਸਮ੍ਯਕ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਜਾਗ, ਹੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਨਾਰਾਇਣ-ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ।
Verse 49
न ते पात्रानुरूपश्च पार्वतीदानकर्मणि । महाजनः स्मेरमुखः श्रुतमात्राद्भविष्यति
ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਦਾਨ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਵਰਤਾਵ ਪਾਤਰ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ। ਲੋਕ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਹੱਸਮੁਖ—ਤਾਨੇ ਨਾਲ—ਹੋ ਜਾਣਗੇ।
Verse 50
पश्य शैलाधिप त्वं च न तस्यैकोस्ति बान्धवः । महारत्नाकरस्त्वञ्च तस्य किञ्चिद्धनं न हि
ਵੇਖੋ, ਹੇ ਸ਼ੈਲਾਧਿਪ! ਉਸ ਦਾ ਇਕ ਵੀ ਬੰਧਵ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਤੂੰ ਮਹਾਰਤਨਾਕਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਕੋਲ ਰਤਾ ਭਰ ਧਨ ਨਹੀਂ।
Verse 51
बान्धवान्मेनकां कुध्रपते शीघ्रं सुतांस्तथा । सर्वान्पृच्छ प्रयत्नेन पण्डितान्पार्वती विना
ਫੌਰਨ ਆਪਣੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਨੂੰ, ਮੇਨਕਾ ਨੂੰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੁੱਛ। ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਭ ਪੰਡਿਤਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈ—ਪਰ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਾ ਕਰੀਂ।
Verse 52
रोगिणो नौषधं शश्वद्रोचते गिरिसत्तम । कुपथ्यं रोचतेऽभीक्ष्णं महादोषकरं सदा
ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਦਵਾਈ ਸਦਾ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ; ਪਰ ਕੁਪਥ੍ਯ ਵਾਰ ਵਾਰ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 53
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा ब्राह्मणः शीघ्रं स वै भुक्त्वा मुदान्वितः । जगाम स्वालयं शान्तो नानालीलाकर श्शिवः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਲਦੀ ਭੋਜਨ ਕਰ ਕੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਅਨੇਕ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਤੁਰ ਪਏ।
Frequently Asked Questions
The devas, realizing Himālaya and Pārvatī’s steadfast devotion to Śiva, decide to send their guru to Himālaya’s home to expedite the offering of Pārvatī to Śiva, even employing strategic criticism of Śiva as a persuasive tactic.
The chapter frames ekānta-bhakti as immediately transformative: devotion leads to divine proximity (Śiva-loka), sārūpya with Mahādeva, and culminates in mokṣa—showing a graded soteriology grounded in Śaiva theism.
Śiva is invoked as Śūlin and Pinākin, emphasizing his iconic martial-ascetic sovereignty; these names function as theological identifiers while the narrative insists that Durgā/Pārvatī will accept no other vara, reinforcing Śiva’s singular status.