पार्वत्याः पितृगृहगमनं तथा मङ्गलस्वागतम् | Pārvatī’s Return to Her Father’s House and the Auspicious Welcome
ਅਧਿਆਇ 30 ਨਾਰਦ–ਬ੍ਰਹਮਾ ਸੰਵਾਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਹਰੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਰਦ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ‘ਸਰਵ-ਮੰਗਲਾ’ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕੀ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਗਈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਗੀਤ-ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਨਾਲ (ਮੇਨਾ ਸਮੇਤ) ਸਭਾ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਕੇ, ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸੰਕਲਪ ਸਫਲ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਈ। ਉਸ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਨਾ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਹਨ ਵਿੱਚ ਸਵਾਗਤ ਲਈ ਨਿਕਲੇ; ਪੁਰੋਹਿਤ, ਨਗਰਵਾਸੀ, ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਮੈਨਾਕ ਆਦਿ ਭਰਾ ਜੈਕਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਰਾਜਮਾਰਗ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਮੰਗਲ-ਘਟ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਚੰਦਨ, ਅਗਰੂ, ਕਸਤੂਰੀ, ਫਲ-ਟਾਹਣੀਆਂ ਆਦਿ ਸੁਗੰਧਿਤ ਕੀਮਤੀ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੋਈ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੁਨੀ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਨਰਤਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਅਤੇ ਦੈਵੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗਮਨ ਵਿਧੀਬੱਧ ਮੰਗਲ ਸਵਾਗਤ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । विधे तात महाभाग धन्यस्त्वं परमार्थदृक् । अद्भुतेयं कथाश्रावि त्वदनुग्रहतो मया
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਵਿਧਾਤਾ, ਹੇ ਤਾਤ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਪਰਮ ਅਰਥ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਹੈ।
Verse 2
गते हरे स्वशैले हि पार्वती सर्वमंगला । किं चकार गता कुत्र तन्मे वद महामते
ਹਰੀ ਆਪਣੇ ਪਹਾੜੀ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਰਬ-ਮੰਗਲਮਈ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਗਈ? ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
Verse 3
श्रुत्वा सुगीतं तद्दृष्ट्वा सुनृत्यं च मनोहरम् । सहसा मुमुहुस्सर्वे मेनापि च तदा मुने
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਸੁਮਧੁਰ ਗੀਤ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਉਹ ਮਨੋਹਰ, ਸੁਲਲਿਤ ਨਾਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਭ ਲੋਕ ਅਚਾਨਕ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਕੇ ਮੂਰਛਿਤ ਹੋ ਗਏ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੇਨਾ ਵੀ।
Verse 4
पार्वत्यपि सखीयुक्ता रूपं कृत्वा तु सार्थकम् । जगाम स्वपितुर्गेहं महादेवेति वादिनी
ਪਾਰਵਤੀ ਵੀ ਸਖੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਯੋਗ੍ਯ ਤੇ ਸਾਰਥਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ‘ਮਹਾਦੇਵ’ ਆਖਦੀ ਆਖਦੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਗਈ।
Verse 5
पार्वत्यागमनं श्रुत्वा मेना च स हिमाचलः । दिव्यं यानं समारुह्य प्रययौ हर्षविह्वलः
ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੇਨਾ ਅਤੇ ਉਹ ਹਿਮਾਚਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਗਏ; ਦਿਵ੍ਯ ਯਾਨ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ।
Verse 6
पुरोहितश्च पौराश्च सख्यश्चैवाप्यनेकशः । सम्वन्धिनस्तथान्ये च सर्वे ते च समाययुः
ਪੁਰੋਹਿਤ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ, ਅਨੇਕ ਮਿੱਤਰ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ—ਸਾਰੇ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।
Verse 7
भ्रातरः सकला जग्मुर्मैनाकप्रमुखास्तदा । जयशब्दं प्रब्रुवन्तो महाहर्षसमन्विताः
ਤਦ ਮੈਨਾਕ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਾਰੇ ਭਰਾ ਇਕੱਠੇ ਤੁਰ ਪਏ; ‘ਜੈ’ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ।
Verse 8
संस्थाप्य मंगलघटं राजवर्त्मनि राजिते । चन्दनागरुकस्तूरीफलशाखासमन्विते
ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਰਾਜਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਮੰਗਲ-ਘਟ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਚੰਦਨ, ਅਗਰੂ, ਕਸਤੂਰੀ ਅਤੇ ਫਲਦਾਰ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ।
Verse 9
सपुरोधोब्राह्मणैश्च मुनिभिर्ब्रह्मवादिभिः । नारीभिर्नर्तकीभिश्च गजेन्द्राद्रिसुशोभितैः
ਕੁਲ-ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਸਮੇਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ; ਨਾਲ ਹੀ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਨਰਤਕੀਆਂ ਵੀ ਸਨ; ਸਾਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਗਜੇਂਦਰਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜ-ਸਮਾਨ ਠਾਠ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਦਾ ਸੀ।
Verse 10
परितः परितो रंभास्तम्भवृन्दसमन्विते । पतिपुत्रवतीयोषित्समूहैर्दीपहस्तकैः
ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਕੇਲੇ ਦੇ ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਥਾਂ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦੀਵੇ ਫੜੀਆਂ ਪਤੀ-ਪੁੱਤਰ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਨੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 11
द्विजवृन्दैश्च संयुक्ते कुर्वद्भिर्मङ्गलध्वनिम् । नानाप्रकारवाद्यैश्च शंखध्वनिभिरन्विते
ਉਹ ਥਾਂ ਦਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਮੰਗਲ ਧੁਨੀਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ; ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਦ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ-ਧੁਨੀ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਸਭ ਪਾਸੇ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ।
Verse 12
एतस्मिन्नन्तरे दुर्गा जगाम स्वपुरान्तिकम् । विशंती नगरं देवी ददर्श पितरौ पुनः
ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੁਰਗਾ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੀ। ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
Verse 13
सुप्रसन्नौ प्रधावन्तौ हर्षविह्वलमानसौ । दृष्ट्वा काली सुप्रहृष्टा स्वालिभिः प्रणनाम तौ
ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੌੜਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਆਏ; ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਹਵਲ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਾਲੀ ਵੀ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
Verse 14
तौ सम्पूर्णाशिषं दत्त्वा चक्रतुस्तौ स्ववक्षसि । हे वत्से त्वेवमुच्चार्य रुदन्तौ प्रेमविह्वलौ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੂਰਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੀਨੇ ਨਾਲ ਲਾ ਲਿਆ। “ਹੇ ਵਤਸੇ!” ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਰੋ ਪਏ।
Verse 15
ततस्स्वकीया अप्यस्या अन्या नार्यापि संमुदा । भ्रातृस्त्रियोपि सुप्रीत्या दृढालिंगनमादधुः
ਫਿਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮਗਨ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ।
Verse 16
साधितं हि त्वया सम्यक्सुकार्यं कुलतारणम् । त्वत्सदाचरणेनापि पाविताः स्माखिला वयम्
ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੂੰ ਕੁਲ-ਤਾਰਣ ਦਾ ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਾਰਜ ਭਲੀਭਾਂਤਿ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਸਦਾਚਾਰ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸਭ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ।
Verse 17
इति सर्वे सुप्रशंस्य प्रणेमुस्तां प्रहर्षिताः । चन्दनैः सुप्रसूनैश्च समानर्चुश्शिवां मुदा
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੇ ਉਸ ਸ਼ੁਭਾ ਦੇਵੀ ਸ਼ਿਵਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
Verse 18
तस्मिन्नवसरे देवा विमानस्था मुदाम्बरे । पुष्पवृष्टिं शुभां चक्रुर्नत्वा तां तुष्टुवुः स्तवैः
ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਆਨੰਦਮਈ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਮਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ੁਭ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਸਤੋਤਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ।
Verse 19
तदा तां च रथे स्थाप्य सर्वे शोभान्विते वरे । पुरं प्रवेशयामासुस्सर्वे विप्रादयो मुदा
ਫਿਰ ਸਭ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਉੱਤਮ ਰਥ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਵਾਇਆ।
Verse 20
अथ विप्राः पुरोधाश्च सख्योन्याश्च स्त्रियः शिवाम् । गृहं प्रवेशयामासुर्बहुमानपुरस्सरम्
ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪਰੋਹਿਤ ਅਤੇ ਸਖੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਇਸਤਰੀਆਂ—ਵੱਡੇ ਆਦਰ-ਸਤਿਕਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ—ਸ਼ਿਵਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਵਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ।
Verse 21
स्त्रियो निर्मच्छनं चक्रुर्विप्रा युयुजुराशिषः । हिमवान्मेनका माता मुमोदाति मुनीश्वर
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੇ ਮੰਗਲਮਈ ਸ਼ੁੱਧੀ-ਕਰਮ ਕੀਤੇ; ਵਿਪਰਾਂ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਉਚਾਰੇ। ਹਿਮਵਾਨ, ਮੇਨਕਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।
Verse 22
ततस्स हिमवान् तात सुप्रहृष्टाः प्रसन्नधीः । सम्मान्य सकलान्प्रीत्या स्नातुं गंगां जगाम ह
ਫਿਰ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ! ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਹਿਮਵਾਨ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਭ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਗੰਗਾ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
Verse 23
ब्राह्मणेभ्यश्च बंदिभ्यः पर्वतेन्द्रो धनं ददौ । मङ्गलं पाठयामास स द्विजेभ्यो महोत्सवम्
ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਿਮਾਲਯ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਬੰਦੀਆਂ (ਭਾਟਾਂ) ਨੂੰ ਧਨ ਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਦਵਿਜਾਂ ਤੋਂ ਮੰਗਲ-ਪਾਠ ਕਰਵਾ ਕੇ ਉਸ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਮਹੋਤਸਵ ਵਾਂਗ ਮਨਾਇਆ।
Verse 24
एवं स्वकन्यया हृष्टौ पितरौ भ्रातरस्तथा । जामयश्च महाप्रीत्या समूषुः प्रांगणे मुने
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਭਰਾ ਅਤੇ ਭਾਬੀਆਂ—ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆੰਗਣ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠ ਗਏ।
Verse 26
एतस्मिन्नंतरे शंभुस्सुलीलो भक्तवत्सलः । सुनर्तकनटो भूत्वा मेनकासंनिधिं ययौ
ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਭਕਤਵਤਸਲ, ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਰਤਕ-ਨਟ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮੇਨਕਾ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
Verse 27
शृंगं वामे करे धृत्वा दक्षिणे डमरु तथा । पृष्ठे कंथां रक्तवासा नृत्यगानविशारदः
ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਿੰਗ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਡਮਰੂ ਧਾਰ ਕੇ, ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਕੰਥਾ ਰੱਖੀ, ਲਾਲ ਬਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਉਹ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਤੇ ਗਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ।
Verse 28
ततस्सुनटरूपोसौ मेनकाया गणे मुदा । चक्रे सुनृत्यं विविधं गानं चातिमनोहरम्
ਤਦ ਉਹ ਨਟ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮੇਨਕਾ ਦੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਦੇ ਗਣ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਨਾਚ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਨਮੋਹਕ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਉਣ ਲੱਗਾ।
Verse 29
शृंगं च डमरुं तत्र वादयामास सुध्वनिम् । महतीं विविधां तत्र स चकार मनोहराम्
ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗ ਅਤੇ ਡਮਰੂ ਵਜਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ, ਮਿੱਠੀ ਗੂੰਜਦਾਰ ਧੁਨ ਨਿਕਲੀ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਥਾਂ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ, ਵਿਭਿੰਨ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਕ ਸੰਗੀਤ ਰਚਿਆ।
Verse 30
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखंडे पार्वतीप्रत्यागमनमहोत्सववर्णनं नाम त्रिंशोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪਾਰਵਤੀਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਪਾਰਵਤੀ-ਪ੍ਰਤਿਆਗਮਨ-ਮਹੋਤਸਵ-ਵਰਨਨ’ ਨਾਮਕ ਤੀਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 32
मूर्च्छां संप्राप्य सा दुर्गा सुदृष्ट्वा हृदि शंकरम् । त्रिशूलादिकचिह्नानि बिभ्रतं चातिसुन्दरम्
ਮੂਰਛਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ—ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਆਦਿ ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।
Verse 33
विभूतिविभूषितं रम्यमस्थिमालासमन्वितम् । त्रिलोचनोज्ज्वलद्वक्त्रं नागायज्ञोपवीतकम्
ਵਿਭੂਤੀ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ, ਮਨੋਹਰ, ਅਸਥਿਮਾਲਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ; ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ, ਚਮਕਦੇ ਮੁਖ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਨਾਗ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ ਵਜੋਂ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ (ਸ਼ਿਵ) ਸਨ।
Verse 34
वरं वृण्वित्युक्तवन्तं गौरवर्णं महेश्वरम् । दीनबन्धु दयासिन्धुं सर्वथा सुमनोहरम्
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਗੌਰ ਵਰਣ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, “ਵਰ ਚੁਣੋ।” ਉਹ ਦੀਨਾਂ ਦੇ ਬੰਧੂ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਿੰਧੂ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੋਹਰ ਸਨ।
Verse 35
हृदयस्थं हरं दृष्ट्वेदृशं सा प्रणनाम तम् । वरं वव्रे मानसं हि पतिर्मे त्वं भवेति च
ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਰੇ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਰ ਚੁਣਿਆ—“ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਬਣੋ।”
Verse 36
वरं दत्त्वा शिवं चाथ तादृशं प्रीतितो हृदा । अन्तर्धाय पुनस्तत्र सुननर्त्त स भिक्षुकः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਭਿਖਾਰੀ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ ਉਹ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਮੁੜ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਨਾਚ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
Verse 37
ततो मेना सुरत्नानि स्वर्णपात्रस्थितानि च । तस्मै दातुं ययौ प्रीत्या तद्भूति प्रीतमानसः
ਫਿਰ ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਭਾਗ ਨਾਲ ਮਨੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੇਨਾ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਉੱਤਮ ਰਤਨ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਣ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲ ਪਈ।
Verse 38
तानि न स्वीचकारासौ भिक्षां याचे शिवां च ताम् । पुनस्सुनृत्यं गानश्च कौतुकात्कर्तुमुद्यतः
ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਭੇਟਾਂ ਕਬੂਲ ਨਾ ਕੀਤੀਆਂ; ਸਗੋਂ ਉਸ ਮੰਗਲਮਈ ਸ਼ਿਵਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਕੋਲੋਂ ਭਿੱਖ ਮੰਗੀ। ਫਿਰ ਕੌਤਕ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁੜ ਨਾਚ ਤੇ ਗਾਇਨ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 39
मेना तद्वचनं श्रुत्वा चुकोपाति सुविस्मिता । भिक्षुकं भर्त्सयामास बहिष्कर्तुमियेष सा
ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਨਾ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਉਠੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਭਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ।
Verse 40
एतस्मिन्नन्तरे तत्र गंगातो गिरिराययौ । ददर्श पुरतो भिक्षुं प्रांगणस्थं नराकृतिम्
ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਗੰਗਾ ਵੱਲੋਂ ਪਰਬਤ-ਰਾਜ ਹਿਮਾਲਯ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਅੰਗਣ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਮਨੁੱਖ-ਰੂਪ ਭਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
Verse 41
श्रुत्वा मेनामुखाद्वृत्तं तत्सर्वं सुचुकोप सः । आज्ञां चकारानुचरान्बहिष्कर्तुञ्च तं नटम्
ਮੇਨਾ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸਾਰਾ ਵਾਕਿਆ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸ ਨਟ ਨੂੰ ਸਭਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿਓ।
Verse 42
महाग्निमिव दुःस्पर्शं प्रज्वलन्तं सुतेजसम् । न शशाक बहिष्कर्तुं कोपि तं मुनिसत्तम
ਹੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਕੱਢ ਸਕਿਆ; ਉਹ ਮਹਾਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਅਸਪਰਸ਼, ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਹਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।
Verse 43
ततस्स भिक्षुकस्तात नानालीलाविशारदः । दर्शयामास शैलाय स्वप्रभावमनन्तकम्
ਫਿਰ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਅਨੇਕ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਉਸ ਭਿਖਾਰੀ ਨੇ ਪਰਬਤ-ਰਾਜ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਨੰਤ, ਜਨਮਜਾਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਕੇ ਵਿਖਾਇਆ।
Verse 44
शैलो ददर्श तं तत्र विष्णुरूपधरं द्रुतम् । किरीटिनं कुण्डलिनं पीतवस्त्रं चतुर्भुजम्
ਉੱਥੇ ਸ਼ੈਲ (ਹਿਮਾਲਯ) ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ—ਮੁਕੁਟਧਾਰੀ, ਕੁੰਡਲਧਾਰੀ, ਪੀਤ ਵਸਤ੍ਰਧਾਰੀ ਅਤੇ ਚਤੁਰਭੁਜ।
Verse 45
यद्यत्पुष्पादिकं दत्तं पूजाकाले गदाभृते । गात्रे शिरसि तत्सर्वं भिक्षुकस्य ददर्श ह
ਪੂਜਾ ਵੇਲੇ ਗਦਾ-ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਜੋ ਜੋ ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਭਿਖਾਰੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਵੇਖੇ।
Verse 46
ततो ददर्श जगतां स्रष्टारं स चतुर्मुखम् । रक्तवर्णं पठन्तञ्च श्रुतिसूक्तं गिरीश्वरः
ਫਿਰ ਗਿਰੀਸ਼ਵਰ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਲਾਲ ਵਰਣ ਦਾ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦੇ ਸੂਕਤ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।
Verse 47
ततस्सूर्य्यस्वरूपञ्च जगच्चक्षुस्स्वरूपकम् । ददर्श गिरिराजस्स क्षणं कौतुककारिणाम्
ਫਿਰ ਗਿਰਿਰਾਜ (ਹਿਮਾਲਿਆ) ਨੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰਕਟਾਵਾ ਵੇਖਿਆ—ਸੂਰਜ-ਸਰੂਪ, ‘ਜਗਤ ਦੀ ਅੱਖ’ ਵਾਲਾ ਰੂਪ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈਰਾਨੀ ਜਾਗ ਉਠੀ।
Verse 48
ततो ददर्श तं तात रुद्ररूपं महाद्भुतम् । पार्वती सहितं रम्यं विहसन्तं सुतेजसम्
ਫਿਰ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਰੁਦ੍ਰ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ—ਪਾਰਵਤੀ ਸਮੇਤ, ਮਨੋਹਰ, ਪਰਮ ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ।
Verse 49
ततस्तेजस्स्वरूपञ्च निराकारं निरंजनम् । निरुपाधिं निरीहञ्च महाद्भुतमरूपकम्
ਤਦ ਉਹ ਤੱਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇਜ-ਸਰੂਪ ਹੈ—ਨਿਰਾਕਾਰ, ਨਿਰੰਜਨ, ਉਪਾਧੀ-ਰਹਿਤ, ਨਿਰੀਹ, ਮਹਾ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਭੌਤਿਕ ਰੂਪ ਤੋਂ ਅਰੂਪ।
Verse 50
एवं बहूनि रूपाणि तस्य तत्र ददर्श सः । सुविस्मितो बभूवाशु परमानन्दसंयुतः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸੇ ਥਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ; ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਅਤਿ ਵਿਸਮਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।
Verse 51
अथासौ भिक्षुवर्य्यो हि तस्मात्तस्याश्च सूतिकृत् । भिक्षां ययाचे दुर्गान्तां नान्यज्जग्राह किञ्चन
ਫਿਰ ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਭਿਖਸ਼ੂ—ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਸੂਤਿਕਰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ—ਦੁਰਗਾ ਤੋਂ ਹੀ ਭਿਖਿਆ ਮੰਗਣ ਲੱਗਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਿਆ।
Verse 52
न स्वीचकार शैलैन्द्रो मोहितश्शिवमायया । भिक्षुः किंचिन्न जग्राह तत्रैवान्तर्दधे ततः
ਸ਼ਿਵ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਭਿਖਾਰੀ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 53
तदा बभूव सुज्ञानं मेनाशैलेशयोरिति । आवां शिवो वञ्चयित्वा स्वस्थानं गतवान्प्रभुः
ਤਦ ਮੇਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਬੋਧ ਹੋਇਆ—“ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਲੀਲਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਛਲਿਆ ਅਤੇ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ।”
Verse 54
तयोर्विचिन्त्य तत्रैव शिवे भक्तिरभूत्परा । महामोक्षकरी दिव्या सर्वानन्दप्रदायिनी
ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਓਥੇ ਹੀ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ—ਦਿਵ੍ਯ, ਮਹਾਮੋਖ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸਰਬ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ।
Frequently Asked Questions
The chapter narrates Pārvatī’s departure to her father Himācala’s house after Hari returns to his own abode, and the elaborate, auspicious public welcome organized by Menā, Himācala, relatives, priests, and townspeople.
Pārvatī’s movement is framed as maṅgala in action: the goddess as sarva-maṅgalā sacralizes space (royal road, maṅgala-ghaṭa) and community, while continuous Śiva-remembrance signals the non-duality of devotion and worldly transition.
Pārvatī is highlighted as sarva-maṅgalā and as one who ‘fulfills’ her form/intention; the narrative also emphasizes collective manifestations of dharma—ritual specialists, kin networks, and celebratory arts (song/dance) as expressions of sacred order.