देवस्तुतिः (Deva-stuti) — “Hymn of the Devas / Divine Praise”
ਅਧਿਆਇ 3 ਨਾਰਦ–ਬ੍ਰਹਮਾ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਮੇਨਾ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਪੂਰਵ-ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਰਦ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਗਦੰਬਿਕਾ ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਹਰ/ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਮੰਗਲਮਈ ਕੀਰਤੀ ਸੁਣਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ—ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਵਰਗੇ ਭਾਰੀ ਪਾਪ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਕਥਾ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਵੱਲ ਮੁੜਦੀ ਹੈ: ਮੇਨਾ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਿਰਿਰਾਜ/ਹਿਮਾਚਲ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੋਤਸਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਿਮਾਚਲ ਦਵਿਜਾਂ ਅਤੇ ਸੱਜਣਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਲੌਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਮਾਲਯ-ਗ੍ਰਿਹ ਧਰਮ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਕੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਟਯ ਅਤੇ ਆਗਾਮੀ ਦੇਵ-ਸਤੁਤੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਰਚਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । विधे प्राज्ञ महाधीमन्वद मे वदतां वर । ततः परं किमभवच्चरितं विष्णुसद्गुरो
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਵਿਧਾਤਾ! ਹੇ ਪ੍ਰਾਜ্ঞ, ਮਹਾਧੀਮਾਨ, ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ—ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਦਗੁਰੂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਹੇਠ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਿਤ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋਇਆ?
Verse 2
अद्भुतेयं कथा प्रोक्ता मेना पूर्वगतिः शुभा । विवाहश्च श्रुतस्सम्यक्परमं चरितं वद
ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ ਕਹੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਨਾ ਦੀ ਪੂਰਵਲੀ ਸ਼ੁਭ ਗਤੀ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੀ ਗਈ। ਵਿਆਹ ਦਾ ਵਰਤਾਂਤ ਵੀ ਮੈਂ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਲਿਆ; ਹੁਣ ਉਹ ਪਰਮ ਪਾਵਨ ਮਹਾਚਰਿਤ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।
Verse 3
इति श्रीशिवमहापुराणे दितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखंडे देवस्तुतिर्नाम तृतीयोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਪਾਰਵਤੀਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਦੇਵਸਤੁਤੀ’ ਨਾਮਕ ਤੀਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 4
तपस्सुदुस्सहं कृत्वा कथं प्राप पतिं हरम् । एतत्सर्वं समाचक्ष्व विस्तराच्छांकरं यशः
ਇੰਨੀ ਅਸਹਿ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਪਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ? ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸ਼ੈਵ ਯਸ਼ ਵੀ ਕਹੋ।
Verse 5
ब्रह्मोवाच । मुने त्वं शृणु सुप्रीत्या शांकरं सुयशः शुभम् । यच्छ्रुत्वा ब्रह्महा शुद्ध्येत्सर्वान्कामानवाप्नुयात्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੁਨੀ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਯਸ਼ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੰਤਾ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 6
यदा मेनाविवाहन्तु कृत्वागच्छद्गिरिर्गृहम् । तदा समुत्सवो जातस्त्रिषु लोकेषु नारद
ਹੇ ਨਾਰਦ, ਜਦੋਂ ਗਿਰਿਰਾਜ (ਹਿਮਾਲਯ) ਮੇਨਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਤਦ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾ-ਉਤਸਵ ਦਾ ਉਲਾਸ ਛਾ ਗਿਆ।
Verse 7
हिमाचलोऽपि सुप्रीतश्चकार परमोत्सवम् । भूसुरान्बंधुवर्गांश्च परानानर्च सद्धिया
ਹਿਮਾਚਲ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਮਹਾ-ਉਤਸਵ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੁੱਧ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਭੂਸੁਰਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ), ਆਪਣੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦਾ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 8
सर्वे द्विजाश्च सन्तुष्टा दत्त्वाशीर्वचनं वरम् । ययुस्तस्मै स्वस्वधाम बंधुवर्गास्तथापरे
ਸਾਰੇ ਦਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਗਏ।
Verse 9
हिमाचलोऽपि सुप्रीतो मेनया सुखदे गृहे । रेमेऽन्यत्र च सुस्थाने नन्दनादिवनेष्वपि
ਹਿਮਾਚਲ ਵੀ ਮੇਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਰਿਹਾ। ਹੋਰ ਵੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨੰਦਨ ਆਦਿ ਦਿਵ੍ਯ ਵਨਾਂ ਵਰਗੇ ਸ਼ੁਭ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਤੋਖ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 10
तस्मिन्नवसरे देवा मुने विष्ण्वादयोऽखिलाः । मुनयश्च महात्मानः प्रजग्मुर्भूधरान्तिके
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀ ਜਥੇ ਸਮੇਤ ਚੱਲ ਕੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।
Verse 11
दृष्ट्वा तानागतान्देवान्प्रणनाम मुदा गिरिः । संमानं कृतवान्भक्त्या प्रशंसन्स्व विधिं महान्
ਆਏ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਨ ਗਿਰਿਰਾਜ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਤਿਥੀ-ਸੇਵਾ ਰੂਪ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।
Verse 12
साञ्जलिर्नतशीर्षो हि स तुष्टाव सुभक्तितः । रोमोद्गमो महानासीद्गिरेः प्रेमाश्रवोऽपतन्
ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਤੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਤਦ ਗਿਰਿਰਾਜ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਰੋਮਾਂਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਅੰਸੂ ਵਹਿ ਪਏ।
Verse 13
ततः प्रणम्य सुप्रीतो हिमशैलः प्रसन्नधीः । उवाच प्रणतो भूत्वा मुने विष्ण्वादिकान्सुरान्
ਫਿਰ ਹਿਮਸ਼ੈਲ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਿਰਦੇ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਨਿਵਾਂ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।
Verse 14
हिमाचल उवाच । अद्य मे सफलं जन्म सफलं सुमहत्तपः । अद्य मे सफलं ज्ञानमद्य मे सफलाः क्रियाः
ਹਿਮਾਚਲ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋਇਆ, ਮੇਰਾ ਮਹਾਨ ਤਪ ਵੀ ਸਫਲ ਹੋਇਆ। ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਗਿਆਨ ਫਲਿਆ ਅਤੇ ਅੱਜ ਮੇਰੀਆਂ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਸਫਲ ਹੋਈਆਂ।
Verse 15
धन्योऽहमद्य संजातो धन्या मे सकला क्षितिः । धन्यं कुलं तथा दारास्सर्वं धन्यं न संशयः
ਅੱਜ ਮੈਂ ਧੰਨ ਹੋਇਆ—ਅੱਜ ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋਇਆ। ਮੇਰੀ ਇਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਧੰਨ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਕੁਲ ਧੰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵੀ ਧੰਨ ਹਨ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਧੰਨ ਹੈ।
Verse 16
यतः समागता यूयं मिलित्वा सर्व एकदा । मां निदेशयत प्रीत्योचितं मत्त्वा स्वसेवकम्
ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਇਕੋ ਵਾਰ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹੋ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੇਵਕ ਸਮਝ ਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਜੋ ਯੋਗ੍ਯ ਹੈ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਕਰੋ।
Verse 17
ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा महीध्रस्य वचनं ते सुरास्तदा । ऊचुर्हर्यादयः प्रीताः सिद्धिं मत्वा स्वकार्यतः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮਹੀਧਰ (ਹਿਮਾਲਯ) ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵਗਣ—ਹਰੀ ਆਦਿ—ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਮੰਨ ਕੇ ਬੋਲੇ।
Verse 18
देवा ऊचुः । हिमाचल महाप्राज्ञ शृण्व स्मद्वचनं हितम् । यदर्थमागतास्सर्वे तद्ब्रूमः प्रीतितो वयम्
ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ্ঞ ਹਿਮਾਚਲ! ਸਾਡੀ ਹਿਤਕਾਰੀ ਬਾਤ ਸੁਣੋ। ਜਿਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸਭ ਆਏ ਹਾਂ, ਉਹ ਅਸੀਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ।
Verse 19
या पुरा जगदम्बोमा दक्षकन्याऽभवद्गिरे । रुद्रपत्नी हि सा भूत्वा चिक्रीडे सुचिरं भुवि
ਹੇ ਗਿਰਿਰਾਜ! ਜੋ ਆਦਿ ਜਗਦੰਬਾ ਉਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਜਨਮੀ। ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਤੱਕ ਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 20
पितृतोऽनादरं प्राप्य संस्मृत्य स्वपणं सती । जगाम स्वपदं त्यक्त्वा तच्छरीरं तदाम्बिका
ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਅਪਮਾਨ ਪਾ ਕੇ ਸਤੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਰਤ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਨਿਸ਼ਚਯ ਯਾਦ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਉਹ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ—ਇਉਂ ਅੰਬਿਕਾ ਨੇ ਦੇਹ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
Verse 21
सा कथा विदिता लोके तवापि हिमभूधर । एवं सति महालाभो भवेद्देवगणस्य हि
ਉਹ ਕਥਾ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਹੇ ਹਿਮਭੂਧਰ (ਹਿਮਾਲਿਆ), ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਹੈ। ਐਸਾ ਹੋਣ ਤੇ ਦੇਵਗਣ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 22
सर्वस्य भवतश्चापि स्युस्सर्वे ते वशास्सुराः
ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹੋ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਗੇ।
Verse 23
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां हर्यादीनां गिरीश्वरः । तथास्त्विति प्रसन्नात्मा प्रोवाच न च सादरम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਆਦਿ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਗਿਰੀਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ, “ਤਥਾਸਤੁ”; ਪਰ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਔਪਚਾਰਿਕ ਆਦਰ ਨਾ ਦਿਖਾਇਆ।
Verse 24
अथ ते च समादिश्य तद्विधिम्परमादरात् । स्वयं जग्मुश्च शरणमुमायाश्शंकर स्त्रियः
ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿਧੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਪਰਮ ਆਦਰ ਨਾਲ ਦੇ ਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਆਪ ਹੀ ਉਮਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਨੂੰ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ।
Verse 25
सुस्थले मनसा स्थित्वा सस्मरुर्जगदम्बिकाम् । प्रणम्य बहुशस्तत्र तुष्टुवुः श्रद्धया सुराः
ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਜਗਦੰਬਿਕਾ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 26
देवा ऊचुः । देव्युमे जगतामम्ब शिवलोकनिवासिनी । सदाशिवप्रिये दुर्गे त्वां नमामो महेश्वरि
ਦੇਵ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਦੇਵੀ ਉਮਾ, ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲੀ! ਹੇ ਦੁਰਗੇ, ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ, ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
Verse 27
श्रीशक्तिं पावनां शान्तां पुष्टिम्परमपावनीम् । वयन्नामामहे भक्त्या महदव्यक्तरूपिणीम्
ਅਸੀਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ—ਜੋ ਪਾਵਨ, ਸ਼ਾਂਤ, ਪੁਸ਼ਟੀ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਜੋ ਮਹਤ ਅਤੇ ਅਵ੍ਯਕਤ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ।
Verse 28
शिवां शिवकरां शुद्धां स्थूलां सूक्ष्मां परायणाम् । अन्तर्विद्यासुविद्याभ्यां सुप्रीतां त्वां नमामहे
ਹੇ ਸ਼ਿਵਾ! ਸ਼ਿਵ-ਮੰਗਲ ਦੀ ਦਾਤੀ, ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਥੂਲ ਤੇ ਸੂਖਮ—ਦੋਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ, ਪਰਮ ਸ਼ਰਨ। ਅੰਤਰ-ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਮੁਕਤੀਦਾਇਨੀ ਸੁਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੈਨੂੰ ਅਸੀਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
Verse 29
त्वं श्रद्धा त्वं धृतिस्त्वं श्रीस्त्वमेव सर्वगोचरा । त्वन्दीधितिस्सूर्य्यगता स्वप्रपञ्चप्रकाशिनी
ਤੂੰ ਹੀ ਸ਼ਰਧਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਧ੍ਰਿਤੀ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਲਈ ਗਮ੍ਯ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਦੀਪਤੀ ਹੈਂ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਪ੍ਰਪੰਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਜੋਤ ਹੈਂ।
Verse 30
या च ब्रह्माण्डसंस्थाने जगज्जीवेषु या जगत् । आप्याययति ब्रह्मादितृणान्तं तां नमामहे
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਣ ਤੱਕ ਸਭ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਹੈ—ਉਸੇ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
Verse 31
त्वं वार्ता सर्वजगतां त्वं त्रयी धर्मरूपिणी
ਤੂੰ ਸਭ ਜਗਤਾਂ ਦੀ ਧਾਰਕ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਬਾਣੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਤ੍ਰਯੀ ਵੇਦ ਹੈਂ, ਧਰਮ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ।
Verse 32
निद्रा त्वं सर्वभूतेषु क्षुधा तृप्तिस्त्वमेव हि । तृष्णा कान्तिश्छविस्तुष्टिस्सर्वानन्दकरी सदा
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਹੀ ਨੀਂਦ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਕਾਂਤੀ, ਛਬੀ ਅਤੇ ਸੰਤੋਖ ਹੈਂ—ਸਦਾ ਸਭ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੀ।
Verse 33
त्वं लक्ष्मीः पुण्यकर्तॄणां त्वं ज्येष्ठा पापिनां सदा । त्वं शान्तिः सर्वजगतां त्वं धात्री प्राणपोषिणी
ਪੁੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੂੰ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਪਾਪੀਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠਾ ਵੀ ਸਦਾ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਸਭ ਜਗਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਧਾਤ੍ਰੀ—ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ ਹੈਂ।
Verse 34
त्वन्तस्वरूपा भूतानां पञ्चानामपि सारकृत् । त्वं हि नीतिभृतां नीतिर्व्यवसायस्वरूपिणी
ਤੂੰ ਪੰਜ ਮਹਾਭੂਤਾਂ ਦੀ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਸਾਰ-ਸਰੂਪਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਮ ਸਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈਂ। ਨੀਤੀ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਹੀ ਨੀਤੀ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਹੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਉੱਦਮ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈਂ।
Verse 35
गीतिस्त्वं सामवेदस्य ग्रन्थिस्त्वं यजुषां हुतिः । ऋग्वेदस्य तथा मात्राथर्वणस्य परा गतिः
ਤੂੰ ਸਾਮਵੇਦ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਗੀਤਿ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੀ ਸੁਵਿਧਿਤ ਗ੍ਰੰਥੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹੂਤੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਰਿਗਵੇਦ ਦੀ ਮਾਤਰਾ/ਛੰਦ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਅਥਰਵਵੇਦ ਲਈ ਪਰਮ ਗਤੀ—ਸਰਵੋਚ ਸ਼ਰਨ ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈਂ।
Verse 36
समस्तगीर्वाणगणस्य शक्तिस्तमोमयी धातृगुणैकदृश्या । रजः प्रपंचात्तु भवैकरूपा या न श्रुता भव्यकरी स्तुतेह
ਤੂੰ ਸਮੂਹ ਦੇਵਗਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਤਮੋਗੁਣਮਈ ਹੋ ਕੇ ਧਾਰਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਦਿਸਦੀ ਹੈਂ। ਰਜੋਗੁਣ ਦੇ ਪ੍ਰਪੰਚ ਤੋਂ ਤੂੰ ਭਵ-ਰੂਪ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਇਕ ਪ੍ਰਿਯ ਇਕਰੂਪਾ ਬਣ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈਂ। ਤੇਰੀ ਇਹ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ, ਦੁਲਭ-ਸ਼੍ਰੁਤ ਸ্তুਤੀ ਇੱਥੇ ਉਚਾਰੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 37
संसारसागरकरालभवाङ्गदुःखनिस्तारकारितरणिश्च निवीतहीना । अष्टाङ्गयोगपरिपालनकेलिदक्षां विन्ध्यागवासनिरतां प्रणमाम तां वै
ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ—ਜੋ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਦੇਹ-ਬੰਧਨ ਦੀ ਪੀੜ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲੀ ਉਧਾਰ-ਸੂਰਜਾ ਹੈ; ਜੋ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ-ਰਹਿਤ ਹੈ; ਜੋ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਯੋਗ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਦੀ ਕ੍ਰੀੜਾ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਦੱਖ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਵਿਂਧ੍ਯ ਪਰਬਤ-ਵਾਸ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੈ।
Verse 38
नासाक्षि वक्त्रभुजवक्षसि मानसे च धृत्या सुखानि वितनोषि सदैव जन्तोः । निद्रेति याति सुभगा जगती भवा नः सा नः प्रसीदंतु भवस्थितिपालनाय
ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ ਦੇਵੀ! ਨੱਕ, ਅੱਖਾਂ, ਮੁਖ, ਬਾਂਹਾਂ, ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਮਨ—ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤੀ ਰਾਹੀਂ—ਤੂੰ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸਦਾ ਸੁਖ ਫੈਲਾਂਦੀ ਹੈਂ। ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਜਗਤ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਨੀਂਦ ਤੇਰਾ ਹੀ ਪ੍ਰਕਟ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ-ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ।
Verse 39
ब्रह्मोवाच । इति स्तुत्वा महेशानीं जगदम्बामुमां सतीम् । सुप्रेयमनसः सर्वे तस्थुस्ते दर्शनेप्सवः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹੇਸ਼ਾਨੀ, ਜਗਦੰਬਾ ਉਮਾ ਸਤੀ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਓਥੇ ਹੀ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਉਸ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ।
Verse 70
गायत्री त्वं वेदमाता त्वं सावित्री सरस्वती
ਤੂੰ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਵੇਦਮਾਤਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਸਰਸਵਤੀ ਹੈਂ—ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ।
Frequently Asked Questions
It sets up the sequence leading to Pārvatī’s manifestation and her attainment of Śiva through tapas, beginning with the post-marriage festivities in Himācala’s household and the narrative request to explain the ensuing divine events.
It encodes śravaṇa as a soteriological technology: hearing Śiva’s sacred history is presented as intrinsically purifying and merit-bestowing, functioning like a ritual act that transforms the listener’s karmic condition.
She is identified as Pārvatī and as Jagadambikā, indicating both a localized personal form (daughter in the Himalayan lineage) and a universal cosmic identity (Mother of the worlds).