पार्वत्याः तपः—हिमालयादिभिः उपदेशः / Pārvatī’s Austerity and Counsel from Himālaya and Others
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਸ਼ਿਵ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕੀਤੇ ਤਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਸਖੀਆਂ ਸਮੇਤ ਪਰਮਾਰਥ-ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਤਪ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਠੋਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤਦ ਹਿਮਾਲਯ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਆ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ—ਅਤਿ ਤਪ ਨਾਲ ਦੇਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਵੇਗੀ, ਰੁਦ੍ਰ ਦਿਸਦੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵਿਰਕਤ ਹਨ; ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾ। ਉਹ ਕਾਮਦਹਨ ਯਾਦ ਕਰਵਾ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਦੁਰਲਭਤਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਅਗ੍ਰਾਹ੍ਯ ਹੋਣ ਦੀ ਉਪਮਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੇਨਾ ਅਤੇ ਸਹਿਆਦ੍ਰੀ, ਮੇਰੂ, ਮੰਦਰ, ਮੈਨਾਕ, ਕ੍ਰੌਂਚ ਆਦਿ ਪਰਬਤ-ਰਾਜੇ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰਕਾਂ ਨਾਲ ਗਿਰਿਜਾ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੰਸਾਰੀ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਸੰਕਲਪ ਦਾ ਟਕਰਾਅ ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਗੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਉੱਤਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
गतेषु तेषु सूर्येषु सखीभिः परिवारिता । तपस्तेपे तदधिकं परमार्थसुनिश्चया
ਜਦ ਉਹ ਦਿਨ ਲੰਘ ਗਏ, ਤਦ ਉਹ ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਪਰਮ ਅਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ, ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
Verse 2
हिमालयस्तदागत्य पार्वतीं कृतनिश्चयाम् । सभार्यस्ससुतामात्य उवाच परमेश्वरीम्
ਤਦੋਂ ਹਿਮਾਲਯ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲੀ ਪਾਰਵਤੀ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਪਤਨੀ, ਧੀ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
Verse 3
हिमालय उवाच । मा खिद्यतां महाभागे तपसानेन पार्वती । रुद्रो न दृश्यते बाले विरक्तो नात्र संशयः
ਹਿਮਾਲਯ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਮਹਾਭਾਗਵਤੀ ਪਾਰਵਤੀ, ਇਸ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋ। ਹੇ ਬਾਲਿਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਸੌਖੇ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ; ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਉਹ ਵਿਰਕਤ ਹਨ।
Verse 4
त्वं तन्वी सुकुमारांगी तपसा च विमोहिता । भविष्यसि न संदेहस्सत्यं सत्यं वदामि ते
ਹੇ ਤਨਵੀ, ਹੇ ਸੁਕੁਮਾਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ! ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਿੱਧੀ ਪਾਵੇਂਗੀ; ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ—ਸੱਚ ਹੀ—ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 5
तस्मादुत्तिष्ठ चैहि त्वं स्वगृहं वरवर्णिनि । किं तेन तव रुद्रेण येन दग्धः पुरा स्मरः
ਇਸ ਲਈ ਉੱਠ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ। ਜਿਸ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮਰ (ਕਾਮਦੇਵ) ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਕੀ ਲਾਭ?
Verse 6
अतो हि निर्विकार त्वात्त्वामादातुं वरां हराः । नागमिष्यति देवेशि तं कथं प्रार्थयिष्यसि
ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਹਰ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਤੇ ਅਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਵਧੂ ਵਜੋਂ ਲੈਣ ਆਪ ਨਹੀਂ ਆਉਣਗੇ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰੇਂਗੀ?
Verse 7
गगनस्थो यथा चंद्रो ग्रहीतुं न हि शक्यते । तथैव दुर्गमं शंभुं जानीहि त्वमिहानघे
ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਫੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਹੇ ਅਨਘੇ! ਇੱਥੇ ਜਾਣ ਲੈ—ਸ਼ੰਭੂ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਦੁৰ্গਮ ਹਨ; ਆਮ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਕੇਵਲ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸਮ੍ਯਕ ਬੋਧ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ।
Verse 8
ब्रह्मोवाच । तथैव मेनया चोक्ता तथा सह्याद्रिणा सती । मेरुणा मंदरेणैव मैनाकेन तथैव सा
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਨਾ ਨੇ ਸਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ; ਅਤੇ ਸਹ੍ਯ ਪਹਾੜ ਨੇ ਵੀ। ਫਿਰ ਮੇਰੂ, ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਉਸੇ ਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੈਨਾਕ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।
Verse 9
एवमन्यैः क्षितिभैश्च क्रौंचादिभिरनातुरा । तथैव गिरिजा प्रोक्ता नानावादविधायिभिः
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਪਹਾੜ-ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਵੀ—ਕ੍ਰੌਂਚ ਆਦਿ, ਜੋ ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਨ—ਗਿਰਿਜਾ ਨੂੰ ਨਾਨਾ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਰਕਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
Verse 10
ब्रह्मोवाच । एवं प्रोक्ता यदा तन्वी सा सर्वैस्तपसि स्थिता । उवाच प्रहसंत्येव हिमवंतं शुचिस्मिता
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਨਵੀ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹੀ, ਤਦ ਸ਼ੁਚਿਸਮਿਤਾ—ਪਵਿੱਤਰ ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ—ਹਿਮਵੰਤ ਨੂੰ ਹੱਸਦਿਆਂ ਹੀ ਬੋਲੀ।
Verse 11
पार्वत्युवाच । पुरा प्रोक्तं मया तात मातः किं विस्मृतं त्वया । अधुनापि प्रतिज्ञां च शृणुध्वं मम बांधवाः
ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਜੋ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਹੇ ਮਾਤਾ, ਕੀ ਤੂੰ ਉਹ ਭੁੱਲ ਗਈ? ਹੁਣ ਵੀ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਸਜਣੋ।
Verse 12
विरक्तोसौ महादेवो येन दग्धा रुषा स्मरः । तं तोषयामि तपसा शंकरं भक्तवत्सलम्
ਉਹ ਵੈਰਾਗੀ ਮਹਾਦੇਵ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਸਮਰ (ਕਾਮਦੇਵ) ਭਸਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਭਕਤ-ਵਤਸਲ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।
Verse 13
सर्वे भवंतो गच्छंतु स्वं स्वं धाम प्रहर्षिताः । भविष्यत्येव तुष्टोऽसौ नात्र कार्य्या विचारणा
ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਓ। ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇਗਾ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
Verse 14
दग्धो हि मदनो येन येन दग्धं गिरेर्वनम् । तमानयिष्ये चात्रैव तपसा केव लेन हि
ਜਿਸ ਨੇ ਮਦਨ (ਕਾਮਦੇਵ) ਨੂੰ ਦਗਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਪਹਾੜ ਦਾ ਜੰਗਲ ਵੀ ਸੜ ਗਿਆ, ਉਸੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਕੇਵਲ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਲਿਆਵਾਂਗੀ।
Verse 15
तपोबलेन महता सुसेव्यो हि सदाशिवः । जानीध्वं हि महाभागास्सत्यं सत्यं वदामि वः
ਵੱਡੇ ਤਪੋਬਲ ਨਾਲ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਅਡੋਲ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੇਵਣਯੋਗ ਤੇ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੋ, ਇਹ ਜਾਣੋ—ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚ ਹੀ, ਸੱਚ ਹੀ ਆਖਦਾ ਹਾਂ।
Verse 16
आभाष्य चैवं गिरिजा च मेनकां मैनाकबंधुं पितरं हिमालयम् । तूष्णीं बभूवाशु सुभाषिणी शिवा समंदरं पर्वतराजबालिका
ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਗਿਰਿਜਾ ਨੇ ਮੇਨਕਾ, ਮਾਮਾ ਮੈਨਾਕ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਹਿਮਾਲਯ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਸੁਭਾਸ਼ਣੀ ਸ਼ਿਵਾ—ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ—ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ।
Verse 17
जग्मुस्तथोक्ताः शिवया हि पर्वता यथागतेनापि विचक्षणास्ते । प्रशंसमाना गिरिजा मुहुर्मुहुस्सुविस्मिता हेमनगेश्वराद्याः
ਸ਼ਿਵਾ ਦੇ ਐਸਾ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਹ ਵਿਵੇਕੀ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਜਿਹੜੇ ਰਾਹ ਆਏ ਸਨ, ਓਸੇ ਰਾਹ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਹੇਮਨਗੇਸ਼ਵਰ ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਗਿਰਿਜਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
Verse 19
तपसा महता तेन तप्तमासीच्चराचरम् । त्रैलोक्यं हि मुनिश्रेष्ठ सदेवासुरमानुषम्
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਉਸ ਮਹਾਨ ਤਪ ਨਾਲ ਚਲ-ਅਚਲ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਜਿਵੇਂ ਸੜ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਸਮੇਤ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਤਾਪ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ।
Verse 20
तदा सुरासुराः सर्वे यक्षकिन्नरचारणाः । सिद्धास्साध्याश्च मुनयो विद्याधरमहोरगाः
ਤਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਅਤੇ ਅਸੁਰ, ਯਕਸ਼-ਕਿੰਨਰ-ਚਾਰਣ; ਸਿੱਧ-ਸਾਧ੍ਯ; ਮੁਨੀ, ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ ਅਤੇ ਮਹੋਰਗ—ਸਭ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।
Verse 21
सप्रजापतयश्चैव गुह्यकाश्च तथापरे । कष्टात् कष्टतरं प्राप्ताः कारणं न विदुः स्म तत्
ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਗੁਹ੍ਯਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਵੀ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਿਆਨਕ ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ; ਪਰ ਉਸ ਵਿਪਤਾ ਦਾ ਅਸਲ ਕਾਰਣ ਉਹ ਨਾ ਸਮਝ ਸਕੇ।
Verse 22
सर्वे मिलित्वा शक्राद्या गुरुमामंत्र्य विह्वलाः । सुमेरौ तप्तसर्वांगा विधिं मां शरणं ययुः
ਤਦ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਸੁਮੇਰੁ ਉੱਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਸੜੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਵਿਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ—ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆਏ।
Verse 23
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तुतीये पार्वतीखंडे पार्वतीसांत्वनशिवदेवदर्शनवर्णनं नाम त्रयोविंशोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦਰ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪਾਰਵਤੀ ਖੰਡ ਵਿੱਚ 'ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦਰਸ਼ਨ ਵਰਣਨ' ਨਾਮਕ ਤੇਈਵਾਂ ਅਧਿਆਏ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 24
देवा ऊचुः । त्वया सृष्टमिदं सर्वं जगदेतच्चराचरम् । संतप्तमति कस्माद्वै न ज्ञातं कारणं विभो
ਦੇਵਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਵਿਭੋ! ਤੇਰੇ ਹੀ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਚਰਾਚਰ ਜਗਤ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਦੁੱਖ ਦੀ ਤਪਿਸ਼ ਨਾਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ?
Verse 26
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषामहं स्मृत्वा शिवं हृदा । विचार्य मनसा सर्वं गिरिजायास्तपः फलम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਗਿਰਿਜਾ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਫਲ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਹ ਸੋਚਿਆ।
Verse 27
दग्धं विश्वमिति ज्ञात्वा तैः सर्वैरिह सादरात् । हरये तत्कथयितुं क्षीराब्धिमगमं द्रुतम्
ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਸੜ ਗਿਆ ਹੈ—ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਹ ਗੱਲ ਹਰੀ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।
Verse 28
तत्र गत्वा हरिं दृष्ट्वा विलसंतं सुखासने । सुप्रणम्य सुसंस्तूय प्रावोचं सांजलिः सुरैः
ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਸੁਖਾਸਨ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਬੈਠੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲਿਆ।
Verse 29
त्राहि त्राहि महाविष्णो तप्तान्नश्शरणागतान् । तपसोग्रेण पार्वत्यास्तपत्याः परमेण हि
‘ਬਚਾਓ, ਬਚਾਓ, ਹੇ ਮਹਾਵਿਸ਼ਣੂ! ਅਸੀਂ ਸੜੇ ਹੋਏ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਪਰਮ ਉਗ੍ਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਤਪ ਦਾ ਤਾਪ ਭਿਆਨਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੜਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।’
Verse 30
इत्याकर्ण्य वचस्तेषामस्मदादि दिवौकसाम् । शेषासने समाविष्टोऽस्मानुवाच रमेश्वरः
ਸਾਡੇ ਆਦਿ ਸੁਰਲੋਕ-ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੇਸ਼ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 31
विष्णुरुवाच । ज्ञातं सर्वं निदानं मे पार्वती तपसोद्य वै । युष्माभिस्सहितस्त्वद्य व्रजामि परमेश्वरम्
ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕਾਰਨ ਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਪਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਸਭ ਨਾਲ ਮੈਂ ਹੁਣ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।
Verse 32
महादेवं प्रार्थयामो गिरिजाप्रापणाय तम् । पाणिग्रहार्थमधुना लोकानां स्वस्तयेऽमराः
ਅਸੀਂ ਅਮਰ ਦੇਵਗਣ ਹੁਣ ਮਹਾਦੇਵ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਗਿਰਿਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ—ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣ ਕਰਨ—ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਮੰਗਲ ਲਈ।
Verse 34
तस्माद्वयं गमिष्यामो यत्र रुद्रो महाप्रभुः । तपसोग्रेण संयुक्तोऽद्यास्ते परममंगलः
ਇਸ ਲਈ ਆਓ, ਉਸ ਥਾਂ ਚੱਲੀਏ ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਰੁਦ੍ਰ ਅੱਜ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸ ਰਹੇ ਹਨ—ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਹੀ ਪਰਮ ਮੰਗਲਮਈ।
Verse 35
ब्रह्मोवाच । विष्णोस्तद्वचनं श्रुत्वा सर्व ऊचुस्सुरादयः । महाभीता हठात् क्रुद्धाद्दग्धुकामात् लयंकरात्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਤੇ ਆਦਿ ਸਭ ਬੋਲ ਉਠੇ। ਅਚਾਨਕ ਕ੍ਰੋਧਿਤ, ਸਭ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਲਯ-ਕਾਰਕ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਤੋਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਡਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।
Verse 36
देवा ऊचुः । महाभयंकरं क्रुद्धं कालानलसमप्रभम् । न यास्यामो वयं सर्वे विरूपाक्षं महाप्रभम्
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ, ਕ੍ਰੋਧੀ ਅਤੇ ਕਾਲ-ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਭ ਉਸ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਵਿਰੂਪਾਖ਼ਸ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੇ।
Verse 37
यथा दग्धः पुरा तेन मदनो दुरतिक्रमः । तथैव क्रोधयुक्तो नः स धक्ष्यति न संशयः
ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਅਦਮ੍ਯ ਮਦਨ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਦਗਧ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 38
ब्रह्मोवाच तदाकर्ण्य वचस्तेषां शक्रादीनां रमेश्वरः । सांत्वयंस्तान्सुरान्सर्वान्प्रोवाच स हरिर्मुने
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ ਹਰੀ ਨੇ ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਫਿਰ ਉਹ ਬੋਲਿਆ।
Verse 39
हरिरुवाच । हे सुरा मद्वचः प्रीत्या शृणुतादरतोऽखिलाः । न वो धक्ष्यति स स्वामी देवानां भयनाशनः
ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੋ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਸੁਣੋ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਭੈ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਸਵਾਮੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਾੜੇਗਾ।
Verse 40
तस्माद्भवद्भिर्गंतव्यं मया सार्द्धं विचक्षणैः । शंभुं शुभकरं मत्वा शरणं तस्य सुप्रभो
ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਵਿਵੇਕੀਓ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਚੱਲੋ। ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਸੁਪ੍ਰਭੋ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਵੋ।
Verse 41
शिवं पुराणं पुरुषमधीशं वरेण्यरूपं हि परं पुराणम् । तपोजुषाणां परमात्मरूपं परात्परं तं शरणं व्रजामः
ਅਸੀਂ ਉਸ ਪਰਾਤਪਰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ—ਜੋ ਆਦਿ ਪੁਰਖ, ਅਧੀਸ਼ਵਰ, ਵਰੇਣ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜੋ ਪਰਮ ਪੁਰਾਣ-ਤੱਤ ਹੈ; ਤਪ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪਰਮਾਤਮਾ-ਸਰੂਪ ਹੈ।
Verse 42
ब्रह्मोवाच । एवमुक्तास्तदा देवा विष्णुना प्रभवि ष्णुना । जग्मुस्सर्वे तेन सह द्रष्टुकामाः पिनाकिनम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਐਸਾ ਕਹਿਆ, ਤਾਂ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲ ਪਏ।
Verse 43
प्रथमं शैलपुत्र्यास्तत्तपो द्रष्टुं तदाश्रमम् । जग्मुर्मार्गवशात्सर्वे विष्ण्वाद्यस्सकुतूहलाः
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੈਲਪੁਤ੍ਰੀ (ਪਾਰਵਤੀ) ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ ਕੌਤੂਹਲ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਰਾਹ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ।
Verse 44
पार्वत्यास्तु तपो दृष्ट्वा तेजसा व्यापृतास्तदा । प्रणेमुस्तां जगद्धात्रीं तेजोरूपां तपः स्थिताम्
ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ, ਤੇਜ-ਸਰੂਪਾ, ਤਪ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
Verse 45
प्रशंसंतस्तपस्तस्यास्साक्षात्सिद्धितनोस्सुराः । जग्मुस्तत्र तदा ते च यत्रास्ते वृषभध्वजः
ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸਿੱਧੀ-ਸਰੂਪ ਦੇਹ ਵਾਲੇ ਉਹ ਦੇਵਗਣ ਤਦ ਉਥੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧਵਜ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਵਿਹਾਜਮਾਨ ਸਨ।
Verse 46
तत्र गत्वा च ते देवास्त्वां मुने प्रैषयंस्तदा । पश्यतो दूरतस्तस्थुः कामभस्मकृतोहरात्
ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਤਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅੱਗੇ ਭੇਜਿਆ। ਅਤੇ ਕਾਮ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਸਭ ਦੂਰ ਖੜੇ ਰਹੇ।
Verse 47
नारद त्वं शिवस्थानं तदा गत्वाऽभयस्सदा । शिवभक्तो विशेषेण प्रसन्नं दृष्टवान् प्रभुम्
ਹੇ ਨਾਰਦ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੂੰ ਸ਼ਿਵਧਾਮ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਦਾ ਨਿਰਭੈ ਰਿਹਾ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਕਿਰਪਾਲੂ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।
Verse 48
पुनरागत्य यत्नेन देवानाहूय तांस्ततः । निनाय शंकरस्थानं तदा विष्ण्वादिकान्मुने
ਫਿਰ ਮੁੜ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ; ਅਤੇ ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ।
Verse 49
अथ विष्ण्वादयस्सर्वे तत्र गत्वा शिवं प्रभुम् । ददृशुस्सुखमासीनं प्रसन्नं भक्तवत्सलम्
ਤਦੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਉੱਥੇ ਗਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਜੋ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਸਨ ਅਤੇ ਭਗਤ-ਵਤਸਲ ਸਨ।
Verse 50
योगपट्टस्थितं शंभुं गणैश्च परिवारितम् । तपोरूपं दधानं च परमेश्वररूपिणम्
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੋਗਪੱਟ ਸਮੇਤ ਯੋਗਾਸਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ—ਤਪਸਿਆ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰੇ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ-ਸਰੂਪ।
Verse 51
ततो विष्णुर्मयान्ये च सुरसिद्धमुनीश्वराः । प्रणम्य तुष्टुवुस्सूक्तैर्वेदोपनिषदन्वितैः
ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਮੈਂ (ਬ੍ਰਹਮਾ), ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਤੇ ਮਹਾ-ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਗਵਾਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਵੇਦ-ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੂਕਤਾਂ ਦੁਆਰਾ (ਸ਼ਿਵ ਦੀ) ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।
Frequently Asked Questions
The discouraging counsel invokes Śiva’s burning of Smara (Kāma) to suggest Śiva’s detachment and difficulty of approach, using that mythic precedent to argue against Pārvatī’s marital aspiration.
It dramatizes the testing of resolve: the seeker’s paramārtha-suniścaya is refined through opposition, showing that authentic tapas is measured by steadiness under persuasive, emotionally charged counter-arguments.
Śiva is referenced as Haro (Hara), Rudra, and Śaṃbhu, emphasizing both his transcendent otherness (durgama, ‘hard to reach’) and his power over desire (the Smara-burning motif).