वसन्त-प्रभावः तथा काम-उद्दीपन-वर्णनम् | Spring’s Influence and the Arousal of Kāma

Verse 1

अचेतसामपि तदा कामासक्तिरभून्मुने । सुचेतासां हि जीवानां सेति किं वर्ण्यते कथा

ਹੇ ਮੁਨੀ! ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਚੇਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਮ ਦੀ ਆਸਕਤੀ ਹੋ ਗਈ; ਫਿਰ ਪੂਰੀ ਚੇਤਨਾ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਕੀ ਆਖੀਏ—ਇਹ ਕਥਾ ਕਿਵੇਂ ਵਰਣੀ ਜਾਵੇ?

Verse 2

वसंतस्य च यो धर्म्मः प्रससार स सर्वतः । तपस्थाने महेशस्यौषधिप्रस्थे मुनीश्वर

ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਬਸੰਤ ਦਾ ਜੋ ਸੁਭਾਉ ਹੈ ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਗਿਆ; ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਤਪਸਥਾਨ ਔਸ਼ਧਿਪ੍ਰਸਥ ਵਿੱਚ।

Verse 3

वनानि च प्रफुल्लानि पादपानां महामुने । आसन्विशेषतस्तत्र तत्प्रभावान्मुनीश्वर

ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਉਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਦੇ ਜੰਗਲ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਖਿੜ ਉਠੇ; ਰੁੱਖ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੁੱਲ ਗਏ।

Verse 4

पुष्पाणि सहकाराणामशोकवनिकासु वै । विरेजुस्सुस्मरोद्दीपकाराणि सुरभीण्यपि

ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਕਾਰ (ਆਮ) ਦੇ ਫੁੱਲ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸੁਕੁਮਾਰ ਸਮਰ (ਕਾਮ) ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਣੇ।

Verse 5

कैरवाणि च पुष्पाणि भ्रमराकलितानि च । बभूबुर्मदनावेशकराणि च विशेषतः

ਭੌਰਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਚਿੱਟੇ ਕੈਰਵ (ਕੁਮੁਦ) ਫੁੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਦਨ-ਆਵੇਸ਼ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਣ ਗਏ।

Verse 6

सकामोद्दीपनकरं कोकिलाकलकूजितम् । आसीदति सुरम्यं हि मनोहरमतिप्रियम्

ਕੋਇਲਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਕਲਕੂਜਨ ਕਾਮ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੀ; ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤਿ ਸੁਹਾਵਣਾ, ਮਨਮੋਹਕ ਅਤੇ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਸੀ।

Verse 7

भ्रमराणां तथा शब्दा विविधा अभवन्मुने । मनोहराश्च सर्वेषां कामोद्दीपकरा अपि

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਭੌਰਿਆਂ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੂੰਜਦੇ ਸੁਰ ਉਠੇ; ਉਹ ਸਭ ਲਈ ਮਨਮੋਹਕ ਅਤੇ ਕਾਮ-ਭਾਵ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਸਨ।

Verse 8

चंद्रस्य विशदा कांतिर्विकीर्णा हि समंतत । कामिनां कामिनीनां च दूतिका इव साभवत्

ਚੰਦ ਦੀ ਨਿਰਮਲ ਚਮਕ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਗਈ; ਉਹ ਆਸ਼ਿਕਾਂ ਤੇ ਮਾਸ਼ੂਕਾਂ ਲਈ ਮਾਨੋ ਦੂਤਣ ਬਣ ਗਈ।

Verse 9

मानिनां प्रेरणायासीत्तत्काले कालदीपिका । मारुतश्च सुखः साधो ववौ विरहिणोऽप्रियः

ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਾਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣ ਲਈ ਮਾਨੋ ‘ਕਾਲ-ਦੀਪਿਕਾ’ ਉੱਠ ਖੜੀ ਹੋਈ; ਹੇ ਸਾਧੂ, ਜੋ ਹਵਾ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਸੁਖਦ ਸੀ, ਉਹ ਵਿਛੋੜੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁਖਦ ਲੱਗੀ।

Verse 10

एवं वसंतविस्तारो मदनावेशकारकः । वनौकसां तदा तत्र मुनीनां दुस्सहोऽत्यभूत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਸੰਤ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਮਦਨ ਦੇ ਆਵੇਗ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਤਦ ਉੱਥੇ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ ਮੁਨੀਆਂ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਹਿਣਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁੱਸਹ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 12

एवं चकार स मधुस्स्वप्रभावं सुदुस्सहम् । सर्वेषा चैव जीवानां कामोद्दीपनकारकः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਧੁ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਵਭਾਵਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਦਮ੍ਯ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਮ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 13

अकालनिमितं तात मधोर्वीक्ष्य हरस्तदा । आश्चर्य्यं परमं मेने स्वलीलात्ततनुः प्रभुः

ਹੇ ਤਾਤ! ਮਧੁ ਵਿੱਚ ਉਸ ਅਕਾਲ ਨਿਮਿੱਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹਰਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਅਚੰਭਾ ਮੰਨਿਆ। ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਤਨ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲੀਲਾ ਦਾ ਹੀ ਸੰਕੇਤ ਸਮਝਿਆ।

Verse 14

अथ लीलाकरस्तत्र तपः परमदुष्करम् । तताप स वशीशो हि हरो दुःखहरः प्रभुः

ਤਦ ਉੱਥੇ ਹੀ ਲੀਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪਰਮ ਦੁਸ਼ਕਰ ਤਪ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਵਸ਼ੀਸ਼ਵਰ, ਦੁੱਖ-ਹਰ ਹਰਾ ਪ੍ਰਭੂ ਤੀਬਰ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 15

वसंते प्रसृते तत्र कामो रतिसमन्वितः । चूतं बाणं समाकृष्य स्थितस्तद्वामपार्श्वतः

ਜਦੋਂ ਬਸੰਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੈਲ ਗਿਆ, ਰਤੀ ਸਮੇਤ ਕਾਮਦੇਵ ਨੇ ਅੰਬ ਦੀ ਮੰਜਰੀ ਦਾ ਬਾਣ ਖਿੱਚਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 16

स्वप्रभावं वितस्तार मोहयन्सकलाञ्जनान् । रत्यायुक्तं तदा कामं दृष्ट्वा को वा न मोहितः

ਤਦ ਰਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਾਮਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਫੈਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਿਆ। ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕੌਣ ਮੋਹਿਤ ਨਾ ਹੋਵੇ?

Verse 17

एवं प्रवृत्तसुरतौ शृंगारोऽपि गणैस्सह । हावभावयुतस्तत्र प्रविवेश हरांतिकम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ-ਸੰਗਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ-ਦੇਵ ਵੀ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਅਤੇ ਰਤੀ-ਚੇਸ਼ਟਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਹਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 18

मदनः प्रकटस्तत्र न्यवसच्चित्तगो बहिः । न दृष्टवांस्तदा शंभोश्छिद्रं येन प्रविश्यते

ਉੱਥੇ ਮਦਨ ਪ੍ਰਗਟ ਤਾਂ ਹੋਇਆ ਪਰ ਬਾਹਰ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਸ਼ੰਭੂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਐਸਾ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਸਕੇ।

Verse 19

यदा चाप्राप्तविवरस्तस्मिन्योगिवरे स्मरः । महादेवस्तदा सोऽभून्महाभयविमोहितः

ਜਦੋਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਵਿੱਚ ਸਮਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਾ ਮਿਲਿਆ, ਤਦੋਂ ਉਸੇ ਪਲ ਮਹਾਦੇਵ ਮਹਾਂ-ਭਯ ਨਾਲ ਘਬਰਾਹਟ ਅਤੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ।

Verse 20

ज्वलज्ज्वालाग्निसंकाशं भालनेत्रसमन्वितम् । ध्यानस्थं शंकरं को वा समासादयितुं क्षमः

ਜੋ ਜਲਦੀਆਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਜਵਾਲਾਂ ਵਰਗੇ ਤੇਜਸਵੀ, ਮੱਥੇ ਦੇ ਤੀਜੇ ਨੇਤਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ—ਉਹ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸਮਰੱਥ ਹੈ?

Verse 21

एतस्मिन्नंतरे तत्र सखीभ्यां संयुता शिवा । जगाम शिवपूजार्थं नीत्वा पुष्पाण्यनेकशः

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਸ਼ਿਵਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫੁੱਲ ਲੈ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਚੱਲ ਪਈ।

Verse 22

पृथिव्यां यादृशं लोकैस्सौंदर्यं वर्ण्यते महत् । तत्सर्वमधिकं तस्यां पार्वत्यामस्ति निश्चितम्

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੋਕ ਜਿਸ ਮਹਾਨ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਾਰਵਤੀ ਵਿੱਚ ਹੈ—ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ।

Verse 23

आर्तवाणि सुपुष्पाणि धृतानि च तया यदा । तत्सौंदर्यं कथं वर्ण्यमपि वर्षशतैरपि

ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 24

यदा शिवसमीपे तु गता सा पर्वतात्मजा । तदैव शंकरो ध्यानं त्यक्त्वा क्षणमवस्थितः

ਜਦੋਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਪਾਰਵਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੀ, ਤਦੋਂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਧਿਆਨ ਛੱਡ ਕੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਕੇ ਠਹਿਰਿਆ।

Verse 25

तच्छिद्रं प्राप्य मदनः प्रथमं हर्षणेन तु । बाणेन हर्षयामास पार्श्वस्थं चन्द्रशेखरम्

ਉਹ ਮੌਕਾ ਪਾ ਕੇ ਮਦਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹರ್ಷ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।

Verse 26

शृंगारैश्च तदा भावैस्सहिता पार्वती हरम् । जगाम कामसाहाय्ये मुने सुरभिणा सह

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤਦੋਂ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ ਨਾਲ ਸਜੀ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਪਾਰਵਤੀ, ਕਾਮ ਦੇ ਸਹਾਰੇ, ਸੁਰਭੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਕੋਲ ਗਈ।

Verse 27

तदेवाकृष्य तच्चापं रुच्यर्थं शूलधारिणः । द्रुतं पुष्पशरं तस्मै स्मरोऽमुंचत्सुसंयतः

ਉਹੀ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ (ਸ਼ਿਵ) ਵਿੱਚ ਰਤੀ ਜਗਾਉਣ ਲਈ, ਸੁ-ਸੰਯਮੀ ਸਮਰ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਤੀਰ ਛੱਡਿਆ।

Verse 28

यथा निरंतरं नित्यमागच्छति तथा शिवम् । तन्नमस्कृत्य तत्पूजां कृत्वा तत्पुरतः स्थिता

ਜਿਵੇਂ ਉਹ (ਸ਼ਿਵ) ਲਗਾਤਾਰ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਆਉਂਦੇ ਸਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ।

Verse 29

सा दृष्टा पार्वती तत्र प्रभुणा गिरिशेन हि । विवृण्वती तदांगानि स्त्रीस्वभावात्सुलज्जया

ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਗਿਰੀਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਇਸਤਰੀ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਕੋਮਲ ਲਾਜ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਸਵਾਰ ਕੇ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਢੱਕਣ ਲੱਗੀ।

Verse 30

सुसंस्मृत्य वरं तस्या विधिदत्तं पुरा प्रभुः । शिवोपि वर्णयामास तदंगानि मुदा मुने

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਵਰ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ-ਅੰਗ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੱਖ) ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 31

शिव उवाच । कि मुखं किं शशांकश्च किं नेत्रे चोत्पले च किम् । भ्रुकुट्यौ धनुषी चैते कंदर्पस्य महात्मनः

ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕਿਹਾ— ‘ਮੁਖ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਦ ਕੀ ਹੈ? ਨੇਤਰ ਕੀ ਹਨ ਅਤੇ ਕਮਲ ਕੀ ਹਨ? ਇਹ ਦੋ ਧਨੁਸ਼-ਸਮਾਨ ਭੌਂਹਾਂ ਤਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਕੰਦਰਪ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਹਨ।’

Verse 32

अधरः किं च बिंबं किं किं नासा शुकचंचुका । किं स्वरः कोकिलालापः किं मध्यं चाथ वेदिका

‘ਉਸ ਦੇ ਹੋਠ ਕੀ ਹਨ—ਕੀ ਬਿੰਬ ਫਲ ਵਰਗੇ? ਉਸ ਦੀ ਨੱਕ ਕੀ ਹੈ—ਕੀ ਤੋਤੇ ਦੀ ਚੋਂਚ ਵਰਗੀ? ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੀ ਹੈ—ਕੀ ਕੋਇਲ ਦਾ ਆਲਾਪ? ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਮਰ ਕੀ ਹੈ—ਮਾਨੋ ਪਵਿੱਤਰ ਵੇਦਿਕਾ ਹੋਵੇ।’

Verse 33

किं गतिर्वर्ण्यते ह्यस्याः किं रूपं वर्ण्यते मुहुः । पुष्पाणि किं च वर्ण्यंते वस्त्राणि च तथा पुनः

ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ ਦਾ ਸੱਚਾ ਵਰਣਨ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਬਿਆਨ ਕਰਕੇ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ? ਉਸ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ—ਇਹ ਸਭ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਵਰਣੇ ਜਾਣ?

Verse 34

लालित्यं चारु यत्सृष्टौ तदेकत्र विनिर्मितम् । सर्वथा रमणीयानि सर्वांगानि न संशयः

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਲਾਵਣਯ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਨੋ ਇਕੋ ਥਾਂ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਕੇ ਰਚੀ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨਮੋਹਕ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 35

अहो धन्यतरा चेयं पार्वत्यद्भुतरूपिणी । एतत्समा न त्रैलोक्ये नारी कापि सुरूपिणी

ਅਹੋ! ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਇਹ ਪਾਰਵਤੀ ਕਿੰਨੀ ਧੰਨ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ ਨਹੀਂ।

Verse 36

सुलावण्यानिधिश्चेयमद्भुतांगानि बिभ्रती । विमोहिनी मुनीनां च महासुखविवर्द्धिनी

ਉਹ ਸੁਲਾਵਣ੍ਯ ਦੀ ਨਿਧੀ ਹੈ, ਅਦਭੁਤ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ। ਮੂਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਮਹਾ-ਸੁਖ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 37

ब्रह्मोवाच । इत्येवं वर्णयित्वा तु तदंगानि मुहुर्मुहुः । विधिदत्तवराध्यासाद्धरस्तु विरराम ह

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵਰਣਨ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਵਰ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਫਿਰ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 38

हस्तं वस्त्रांतरे यावदचालयत शंकरः । स्त्रीस्वभावाच्च सा तत्र लज्जिता दूरतो गता

ਜਦੋਂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਵਸਤ੍ਰ ਦੀ ਓਟ ਅੰਦਰ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਹਿਲਾਇਆ, ਤਾਂ ਇਸਤਰੀ-ਸੁਭਾਵ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਲੱਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਦੂਰ ਹਟ ਗਈ।

Verse 39

विवृण्वती निजांगानि पश्यंती च मुहुर्मुहुः । सुवीक्षणैर्महामोदात्सुस्मिताभूच्छिवा मुने

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਸ਼ਿਵਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕੋਮਲ, ਲੰਮੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਤੱਕਦੀ ਹੋਈ, ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਮੰਦ ਮੰਦ ਮੁਸਕੁਰਾਉਣ ਲੱਗੀ।

Verse 40

एवं चेष्टां तदा दृष्ट्वा शंभुर्मोहमुपागतः । उवाच वचनं चैवं महालीलो महेश्वरः

ਉਸ ਦੀ ਉਹ ਚਾਲ-ਢਾਲ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਮਹਾਲੀਲਾ ਵਾਲੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 41

अस्या दर्शनमात्रेण महानंदो भवत्यलम् । यदालिंगनमेनस्याः कुर्य्यां किन्तु ततस्सुखम्

ਇਸ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ; ਜੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਲਵਾਂ ਤਾਂ ਫਿਰ ਕਿੰਨਾ ਅਪਾਰ ਸੁਖ ਹੋਵੇਗਾ!

Verse 42

क्षणमात्रं विचार्य्येत्थं संपूज्य गिरिजां ततः । प्रबुद्धस्य महायोगी सुविरक्तो जगाविति

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਪਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਗਿਰਿਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਜਾਗਰੂਕ ਮਹਾਯੋਗੀ—ਅਤਿ ਵਿਰਕਤ—ਇਉਂ ਬੋਲਿਆ।

Verse 43

किं जातं चरितं चित्रं किमहं मोहमागतः । कामेन विकृतश्चाद्य भूत्वापि प्रभुरीश्वरः

ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਅਜੀਬ ਚਰਿਤਰ ਉੱਭਰ ਆਇਆ? ਮੈਂ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਪੈ ਗਿਆ? ਪ੍ਰਭੂ ਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅੱਜ ਕਾਮ ਨਾਲ ਵਿਗੜ ਗਿਆ ਹਾਂ।

Verse 44

ईश्वरोहं यदीच्छेयं परांगस्पर्शनं खलु । तर्हि कोऽन्योऽक्षमः क्षुद्रः किं किं नैव करिष्यति

ਜੇ ਮੈਂ—ਈਸ਼ਵਰ ਹੋ ਕੇ—ਪਰ-ਦੇਹ ਦਾ ਸਪਰਸ਼ ਚਾਹਾਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਕਿਹੜਾ ਛੋਟਾ ਤੇ ਅਸਮਰਥ ਮਨੁੱਖ ਸੰਯਮ ਰੱਖੇਗਾ? ਉਹ ਕੀ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ?

Verse 45

एवं वैराग्यमासाद्य पर्य्यंकासादनं च तत् । वारयामास सर्वात्मा परेशः किं पतेदिह

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੈਰਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ਯਿਆ ਉੱਤੇ ਲੇਟਣ ਵਰਗਾ ਉਹ ਨਿਸਚੈ ਕਰ ਲੈਣ ਤੇ, ਸਰਬਾਤਮਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ—ਸੋਚਿਆ, “ਇਹ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਨਾਸ ਹੋਵੇ?”