वराङ्ग्याः सुतजन्म-उत्पातवर्णनम् | Birth of Varāṅgī’s Son and the Description of Portents (Utpātas)
ਅਧਿਆਇ 15 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਰਾਂਗੀ ਗਰਭ ਧਾਰ ਕੇ ਪੂਰਨ ਕਾਲ ਉਪਰੰਤ ਇੱਕ ਮਹਾਕਾਇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਮਾਨੋ ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ (1–2)। ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਡਰ ਅਤੇ ਅਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੁਖਦ ਉਤਪਾਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (3)। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿਵਿ, ਭੁਵਿ ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼—ਤਿੰਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਅਨਰਥ-ਸੂਚਕ’ ਵਜੋਂ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ (4)। ਉਲਕਾਪਾਤ, ਭਿਆਨਕ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਵਜ੍ਰਪਾਤ, ਸ਼ੋਕ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਧੂਮਕੇਤੂ (5), ਭੂਚਾਲ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਕੰਬਣਾ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਜਲਦੀਆਂ ਜਿਹਾ ਦਿਸਣਾ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦਾ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋਣਾ (6), ਧੂੜ ਦੇ ਝੰਡੇ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੀਬਰ ਹਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਦਾ ਉਖੜ ਜਾਣਾ (7), ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪਰਿਵੇਸ਼/ਹਾਲੇ ਜੋ ਮਹਾਂਭੈ ਅਤੇ ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਹਾਨੀ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ (8), ਰਥ-ਗਰਜਨਾ ਵਰਗੇ ਪਹਾੜੀ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਧਮਾਕੇ (9), ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿੱਦੜ, ਉੱਲੂ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਅਸ਼ੁਭ ਚੀਖਾਂ, ਵਿਕ੍ਰਿਤ ਹੂਕਾਂ ਨਾਲ ਮੂੰਹਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗ ਨਿਕਲਣ ਜਿਹੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਛਬੀਆਂ (10) ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਅਸਾਧਾਰਣ ਜਨਮ ਸਿਰਫ਼ ਦੇਹਕ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਵਿਗਾੜਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕ-ਵਿਵਸਥਾ ਉੱਤੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । अथ सा गर्भमाधत्त वरांगी तत्पुरादरात् । स ववर्द्धाभ्यंतरे हि बहुवर्षैः सुतेजसा
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਫਿਰ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਨਗਰ ਦੇ ਆਦਰ ਕਰਕੇ ਗਰਭ ਧਾਰਿਆ। ਅਤੇ ਅੰਦਰਲਾ ਗਰਭ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਕਈ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਵਧਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 2
ततः सा समये पूर्णे वरांगी सुषुवे सुतम् । महाकायं महावीर्यं प्रज्वलंतं दिशो दश
ਫਿਰ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸ ਵਰਾਂਗੀ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ—ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੇਹ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਵੀਰਯਵਾਨ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ, ਜੋ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਮਕਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
Verse 3
तदैव च महोत्पाता बभूवुर्दुःखहेतवः । जायमाने सुते तस्मिन्वरांग्यात्सुखदुःखदे
ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਮਹਾਨ ਉਤਪਾਤ ਹੋਏ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਣੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵਰਾਂਗੀ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਸੁਖ ਅਤੇ ਦੁੱਖ—ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ।
Verse 4
दिवि भुव्यंतरिक्षे च सर्वलोकभयंकराः । अनर्थसूचकास्तात त्रिविधास्तान्ब्रवीम्यहम्
ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਖ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭਿਆਨਕ ਨਿਸ਼ਾਨ ਉੱਠਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਤਾਤ! ਅਨਰਥ ਦੱਸਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹਨ—ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
Verse 5
सोल्काश्चाशनयः पेतुर्महाशब्दा भयंकराः । उदयं चक्रुरुत्कृष्टाः केतवो दुःखदायकाः
ਉਲਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਡਿੱਗੇ, ਡਰਾਉਣੇ ਮਹਾ-ਸ਼ਬਦ ਗੂੰਜੇ; ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅਸ਼ੁਭ ਕੇਤੂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਚੇ ਉਦੇ ਹੋਏ।
Verse 6
चचाल वसुधा साद्रिर्जज्वलुस्सकला दिशः । चुक्षुभुस्सरितस्सर्वाः सागराश्च विशेषतः
ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਉੱਠੀ; ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਹਕਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋਈਆਂ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਬਹੁਤ ਖੌਲ ਉੱਠੇ।
Verse 7
हूत्करानीरयन्धीरान्खरस्पर्शो मरुद्ववौ । उन्मूलयन्महावृक्षान्वात्यानीकोरजोध्वजः
ਖੁਰਦਰੇ ਸਪਰਸ਼ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਵੱਗੀ, ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਹੂਕਾਰਾਂ ਚੁੱਕਦੀ ਧੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੰਬਾ ਗਈ। ਧੂੜ ਦਾ ਝੰਡਾ ਲੈ ਕੇ ਬਵੰਡਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਵਾਂਗ ਉਹ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਜੜ੍ਹੋਂ ਉਖਾੜਦੀ ਫਿਰੀ।
Verse 8
सराह्वोस्सूर्य्यविध्वोस्तु मुहुः परिधयोऽभवन् । महाभयस्य विप्रेन्द्र सूचकास्सुखहारकः
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪਰਿਧੀਆਂ (ਹਾਲੇ) ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਘਾਤ ਨਾਲ ਮਲਿਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ; ਇਹ ਮਹਾਂਭਯ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਹਰਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।
Verse 9
महीध्रविवरेभ्यश्च निर्घाता भयसूचकाः । रथनिर्ह्रादतुल्याश्च जज्ञिरेऽवसरे ततः
ਉਸੇ ਪਲ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਦਰਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਡਰ-ਸੂਚਕ ਭਿਆਨਕ ਗੜਗੜਾਹਟ ਉੱਠੀ, ਜੋ ਰਥਾਂ ਦੇ ਘੋਰ ਗੂੰਜ ਵਰਗੀ ਲੱਗੀ।
Verse 10
सृगालोलूकटंकारैर्वमन्त्यो मुखतोऽनलम् । अंतर्ग्रामेषु विकटं प्रणेदुरशिवाश्शिवाः
ਗਿੱਦੜਾਂ ਤੇ ਉੱਲੂਆਂ ਦੀਆਂ ਕਰਕਸ਼ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਮੂੰਹੋਂ ਅੱਗ ਉਗਲਦੀਆਂ ਹੋਣ, ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗਿੱਦੜਣੀਆਂ ਪਿੰਡਾਂ ਅੰਦਰ ਭਿਆਨਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੀਖੀਆਂ।
Verse 11
यतस्ततो ग्रामसिंहा उन्नमय्य शिरोधराम् । संगीतवद्रोदनवद्व्यमुचन्विविधान्रवान्
ਫਿਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਿੰਘ-ਸਮਾਨ ਅਗਵਾਨ ਸਿਰ ਉੱਚਾ ਕਰਕੇ, ਕਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵਰਗੀਆਂ ਤੇ ਕਦੇ ਵਿਲਾਪ ਵਰਗੀਆਂ, ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕੱਢਣ ਲੱਗੇ।
Verse 12
खार्काररभसा मत्ताः सुरैर्घ्नंतो रसांखराः । वरूथशस्तदा तात पर्यधावन्नितस्ततः
ਸ਼ੋਰ-ਗੁਲ ਤੇ ਹਲਚਲ ਨਾਲ ਮਸਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਸਾਂਖਰ—ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ—ਤਦ ਟੋਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਦੌੜ ਪਏ।
Verse 13
खगा उदपतन्नीडाद्रासभत्रस्तमानसः । क्रोशंतो व्यग्रचित्ताश्च स्थितमापुर्न कुत्रचित्
ਗਧੇ ਦੀ ਰੇਂਕ ਨਾਲ ਡਰੇ ਹੋਏ ਪੰਛੀ ਘੋਂਸਲਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਡ ਪਏ; ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੇ ਤੇ ਘਬਰਾਏ ਦਿਲ ਨਾਲ ਉਹ ਕਿਤੇ ਵੀ ਟਿਕ ਨਾ ਸਕੇ।
Verse 14
शकृन्मूत्रमकार्षुश्च गोष्ठेऽरण्ये भयाकुलः । बभ्रमुः स्थितिमापुर्नो पशवस्ताडिता इव
ਡਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾਕੇ ਉਹ ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜੰਗਲ—ਮਲ-ਮੂਤਰ ਤਿਆਗ ਬੈਠੇ। ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਂਗ ਭਟਕਦੇ ਰਹੇ, ਹੋਸ਼-ਹਵਾਸ ਨਾ ਆਇਆ।
Verse 15
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे तारकासुरतपोराज्यवर्णनंनाम पंचदशोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪਾਰਵਤੀਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਦੇ ਤਪ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਪੰਦਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 16
व्यरुदन्प्रतिमास्तत्र देवानामुत्पतिष्णवः । विनाऽनिलं द्रुमाः पेतुर्ग्रहयुद्धं बभूव खे
ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਰੋ ਪਈਆਂ, ਅਤੇ ਦੇਵਗਣ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘਬਰਾਏ। ਬਿਨਾ ਹਵਾ ਦੇ ਹੀ ਦਰੱਖ਼ਤ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦਾ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ।
Verse 17
इत्यादिका बहूत्पाता जज्ञिरे मुनिसत्तम । अज्ञानिनो जनास्तत्र मेनिरे विश्वसंप्लवम्
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਵਾਲੇ ਉਤਪਾਤ ਉਪਜੇ। ਉੱਥੇ ਦੇ ਅਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ-ਪ੍ਰਲਯ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 18
अथ प्रजापतिर्नामाकरोत्तस्यासुरस्य वै । तारकेति विचार्यैव कश्यपो हि महौजसः
ਤਦ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਅਸੁਰ ਦਾ ਨਾਮ “ਤਾਰਕ” ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
Verse 19
महावीरस्य सहसा व्यज्यमानात्मपौरुषः । ववृधेत्यश्मसारेण कायेनाद्रिपतिर्यथा
ਤਦ ਮਹਾਵੀਰ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਪੌਰੁਸ਼ ਅਚਾਨਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਕਠੋਰ ਹੋ ਗਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਪਰਬਤ-ਰਾਜ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਹੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 20
अथो स तारको दैत्यो महाबलपराक्रमः । तपः कर्तुं जनन्याश्चाज्ञां ययाचे महामनाः
ਤਦ ਮਹਾਬਲ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਦੈਤ ਤਾਰਕ, ਮਹਾਨ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲਾ, ਤਪ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਮੰਗਣ ਲੱਗਾ।
Verse 21
प्राप्ताज्ञः स महामायी मायिनामपि मोहकः । सर्वदेवजयं कर्तुं तपोर्थं मन आदधे
ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਤੇ ਉਹ ਮਹਾਮਾਯੀ—ਜੋ ਮਾਯਾਵੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੋਹ ਲਵੇ—ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਤਪ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ।
Verse 22
मधोर्वनमुपागम्य गुर्वाज्ञाप्रतिपालकः । विधिमुद्दिश्य विधिवत्तपस्तेपे सुदारुणम्
ਮਧੁਵਨ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਿਆਂ, ਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੋਕਤ ਰੀਤ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ।
Verse 23
ऊर्द्ध्वबाहुश्चैकपादो रविं पश्यन्स चक्षुषा । शतवर्षं तपश्चक्रे दृढचित्तो दृढव्रतः
ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਇੱਕ ਪੈਰ ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਤਪ ਕੀਤਾ—ਚਿੱਤ ਅਡੋਲ, ਵ੍ਰਤ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ।
Verse 24
अंगुष्ठेन भुवं स्पृष्ट्वा शत वर्षं च तादृशः । तेपे तपो दृढात्मा स तारकोऽसुरराट्प्रभुः
ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਹੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ। ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਚਿੱਤ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ-ਪ੍ਰਭੂ ਤਾਰਕ ਨੇ ਘੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ।
Verse 25
शतवर्षं जलं प्राश्नञ्च्छतवर्षं च वायुभुक् । शतवर्ष जले तिष्ठञ्च्छतं च स्थंडिलेऽतपत्
ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਕੇਵਲ ਪਾਣੀ ਹੀ ਪੀਤਾ; ਫਿਰ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਸਿਰਫ਼ ਹਵਾ ਉੱਤੇ ਜੀਵਿਆ। ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਨੰਗੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤਪ ਕੀਤਾ।
Verse 26
शतवर्षं तथा चाग्नौ शतवर्षमधोमुखः । शतवर्षं तु हस्तस्य तलेन च भुवं स्थित
ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ; ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਅਧੋਮੁਖ (ਉਲਟਾ) ਰਿਹਾ। ਅਤੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਕੇਵਲ ਹੱਥ ਦੀ ਹਥੇਲੀ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਰਹਿ ਕੇ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 27
शतवर्षं तु वृक्षस्य शाखामालब्य वै मुने । पादाभ्यां शुचिधूमं हि पिबंश्चाधोमुखस्तथा
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਉਹ ਅਧੋਮੁਖ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੇਵਲ ਪਵਿੱਤਰ ਧੂੰਆ ਹੀ ਪੀਂਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 28
एवं कष्टतरं तेपे सुतपस्स तु दैत्यराट् । काममुद्दिश्य विधिवच्छृण्वतामपि दुस्सहम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੈਤ੍ਯਰਾਜ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠਿਨ ਸੂਤਪ ਕੀਤਾ—ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਉਦੇਸ਼ ਕਰਕੇ। ਇਹ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨੀ ਵੀ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਅਸਹਿਣ ਸੀ।
Verse 29
तत्रैवं तपतस्तस्य महत्तेजो विनिस्सृतम् । शिरसस्सर्वंसंसर्पि महोपद्रवकृन्मुने
ਉੱਥੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਪ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਕੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਵੱਡੇ ਉਪਦ੍ਰਵ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਗਿਆ।
Verse 30
तेनैव देवलोकास्ते दग्धप्राया बभूविरे । अभितो दुःखमापन्नास्सर्वे देवर्षयो मुने
ਉਸੇ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਦੇਵਲੋਕ ਲਗਭਗ ਸੜ ਕੇ ਰਾਖ ਹੋ ਗਏ। ਹਰ ਪਾਸੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਏ।
Verse 31
इंद्रश्च भयमापेदे ऽधिकं देवेश्वरस्तदा । तपस्यत्यद्य कश्चिद्वै मत्पदं धर्षयिष्यति
ਤਦੋਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੱਧ ਡਰ ਲੱਗਿਆ: “ਅੱਜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕੋਈ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪਦ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਵੇਗਾ।”
Verse 32
अकांडे चैव ब्रह्माण्डं संहरिष्यत्ययं प्रभु । इति संशयमापन्ना निश्चयं नोपलेभिरे
ਉਹ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ: “ਕੀ ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਅਚਾਨਕ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ?” ਇਸ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਤੱਕ ਨਾ ਪਹੁੰਚੇ।
Verse 33
ततस्सर्वे सुसंमन्त्र्य मिथस्ते निर्जरर्षयः । मल्लोकमगमन्भीता दीना मां समुपस्थिताः
ਤਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵ-ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਡਰੇ ਹੋਏ ਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਏ ਅਤੇ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਏ।
Verse 34
मां प्रणम्य सुसंस्तूय सर्वे ते क्लिष्टचेतसः । कृतस्वंजलयो मह्यं वृत्तं सर्वं न्यवेदयन्
ਉਹ ਸਭ ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ ਉਹ ਸਾਰਾ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਣ ਲੱਗੇ।
Verse 35
अहं सर्वं सुनिश्चित्य कारणं तस्य सद्धिया । वरं दातुं गतस्तत्र यत्र तप्यति सोऽसुरः
ਮੈਂ ਸੁਚੱਜੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਪੱਕਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਜਾਣ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਅਸੁਰ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉੱਥੇ ਵਰ ਦੇਣ ਲਈ ਗਿਆ।
Verse 36
अवोचं वचनं तं वै वरं ब्रूहीत्यहं मुने । तपस्तप्तं त्वया तीव्रं नादेयं विद्यते तव
ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—“ਹੇ ਮੁਨੀ, ਵਰ ਮੰਗੋ। ਤੁਸੀਂ ਘੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਅਦੇਯ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ।”
Verse 37
इत्येवं मद्वचः श्रुत्वा तारकस्स महासुरः । मां प्रणम्य सुसंस्तूय वरं वव्रेऽतिदारुणम्
ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾ-ਅਸੁਰ ਤਾਰਕ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਨਤੀਜੇ ਵਾਲਾ ਵਰ ਮੰਗ ਲਿਆ।
Verse 38
तारक उवाच । त्वयि प्रसन्ने वरदे किमसाध्यं भवेन्मम । अतो याचे वरं त्वत्तः शृणु तन्मे पितामह
ਤਾਰਕ ਬੋਲਿਆ—ਹੇ ਵਰਦਾਤਾ! ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਅਸਾਧ੍ਯ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਵਰ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣੋ।
Verse 39
यदि प्रसन्नो देवेश यदि देयो वरो मम । देयं वरद्वयं मह्यं कृपां कृत्वा ममोपरि
ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼! ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦੋ ਵਰ ਮੈਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।
Verse 40
त्वया च निर्मिते लोके सकलेऽस्मिन्महाप्रभो । मत्तुल्यो बलवान्नूनं न भवेत्कोऽपि वै पुमान्
ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਹਾਡੇ ਰਚੇ ਇਸ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਬਲਵਾਨ ਕੋਈ ਪੁਰਖ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 41
शिववीर्यसमुत्पन्नः पुत्रस्सेनापतिर्यदा । भूत्वा शस्त्रं क्षिपेन्मह्यं तदा मे मरणं भवेत्
ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ-ਵੀਰਯ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਪੁੱਤਰ ਸੈਨਾਪਤੀ ਬਣ ਕੇ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੇਗਾ, ਤਦ ਹੀ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਹੋਵੇਗੀ।
Verse 42
इत्युक्तोऽथ तदा तेन दैत्येनाहं मुनीश्वर । वरं च तादृशं दत्त्वा स्वलोकमगमं द्रुतम्
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਉਸ ਦੈਤ ਨੇ ਇਉਂ ਆਖਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਵਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ; ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
Verse 43
दैत्योऽपि स वरं लब्ध्वा मनसेप्सितमुत्तमम् । सुप्रसन्नोतरो भूत्वा शोणिताख्यपुरं गतः
ਉਹ ਦੈਤ ਵੀ ਮਨ-ਇੱਛਿਤ ਉੱਤਮ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਵਾਲੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ‘ਸ਼ੋਣਿਤਾਖ੍ਯ’ ਨਗਰ ਨੂੰ ਗਿਆ।
Verse 44
अभिषिक्तस्तदा राज्ये त्रैलोक्यस्यासुरैस्सह । शुक्रेण दैत्यगुरुणाज्ञया मे स महासुरः
ਤਦ ਉਹ ਮਹਾਸੁਰ ਅਸੁਰਾਂ ਸਮੇਤ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸ਼ੇਕਿਤ ਹੋਇਆ—ਦੈਤ੍ਯ-ਗੁਰੂ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
Verse 45
ततस्तु स महादैत्योऽभवस्त्रैलोक्यनायकः । स्वाज्ञां प्रवर्तयामास पीडयन्सचराचरम्
ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਦੈਤ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦਾ ਨਾਇਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਆਪਣਾ ਹੁਕਮ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਨੇ ਚਰ-ਅਚਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਿਆ।
Verse 46
राज्यं चकार विधिवस्त्रिलोकस्य स तारकः । प्रजाश्च पालयामास पीडयन्निर्जरादिकान्
ਤਾਰਕ ਨੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦਾ ਰਾਜ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਵੀ ਕੀਤੀ—ਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿ ਅਮਰਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ।
Verse 47
ततस्स तारको दैत्यस्तेषां रत्नान्युपाददे । इंद्रादिलोकपालानां स्वतो दत्तानि तद्भयात्
ਤਦੋਂ ਦੈਤ ਤਾਰਕ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਤਨ ਖੋਹ ਲਏ—ਉਹੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ਜੋ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਆਪ ਹੀ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।
Verse 48
इंद्रेणैरावतस्तस्य भयात्तस्मै समर्पितः । कुबेरेण तदा दत्ता निधयो नवसंख्यका
ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹਾਥੀ ਐਰਾਵਤ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਕੁਬੇਰ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨੌਂ ਨਿਧੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ੀਆਂ।
Verse 49
वरुणेन हयाः शुभ्रा ऋषिभिः कामकृत्तथा । सूर्येणोच्चैश्श्रवा दिव्यो भयात्तस्मै समर्पितः
ਵਰੁਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ ਚਿੱਟੇ ਘੋੜੇ ਭੇਟ ਕੀਤੇ; ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਕ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਨੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਉੱਚੈਸ਼੍ਰਵਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ।
Verse 50
यत्र यत्र शुभं वस्तु दृष्टं तेनासुरेण हि । तत्तद्गृहीतं तरसा निस्सारस्त्रिभवोऽभवत्
ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਅਸੁਰ ਨੇ ਕੋਈ ਸ਼ੁਭ ਜਾਂ ਕੀਮਤੀ ਵਸਤੂ ਵੇਖੀ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਝਟਪਟ ਛੀਨ ਲੈਂਦਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਸਾਰ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਏ।
Verse 51
समुद्राश्च तथा रत्नान्यदुस्तस्मै भयान्मुने । अकृष्टपच्यासीत्पृथ्वी प्रजाः कामदुघाः खिलाः
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਡਰ ਕਰਕੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੇ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਧਰਤੀ ਬਿਨਾਂ ਜੋਤੇ ਅੰਨ ਦੇਣ ਲੱਗੀ, ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਪ੍ਰਜਾ ਕਾਮਧੇਨੂ ਵਾਂਗ ਮਨਚਾਹਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ।
Verse 52
सूर्यश्च तपते तद्वत्तद्दुःखं न यथा भवेत् । चंद्रस्तु प्रभया दृश्यो वायुस्सर्वानुकूलवान्
ਸੂਰਜ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਪਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਤਾਪ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਾ ਬਣੇ। ਚੰਦਰਮਾ ਮਿੱਠੀ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਵਾ ਸਭ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
Verse 53
देवानां चैव यद्द्रव्यं पितॄणां च परस्य च । तत्सर्वं समुपादत्तमसुरेण दुरात्मना
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ, ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਜੋ ਵੀ ਧਨ ਸੀ—ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ-ਆਤਮਾ ਅਸੁਰ ਨੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਛੀਨ ਲਿਆ।
Verse 54
वशीकृत्य स लोकांस्त्रीन्स्वयमिंद्रो बभूव ह । अद्वितीयः प्रभुश्चासीद्राज्यं चक्रेऽद्भुतं वशी
ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਇੰਦਰ ਬਣ ਬੈਠਾ। ਬੇਮਿਸਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਵਸ਼ੀ ਨੇ ਅਦਭੁਤ ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ।
Verse 55
निस्सार्य सकलान्देवान्दैत्यानस्थापयत्ततः । स्वयं नियोजयामास देवयोनिस्स्वकर्मणि
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕੱਢ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਯੋਗ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲਗਾਉਣ ਲੱਗਾ।
Verse 56
अथ तद्बाधिता देवास्सर्वे शक्रपुरोगमाः । मुने मां शरणं जग्मुरनाथा अतिविह्वलाः
ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ੁਲਮ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ—ਹੇ ਮੁਨੀ—ਬੇਸਹਾਰਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ।
Frequently Asked Questions
Varāṅgī conceives and gives birth to a powerful, radiant son; the narrative immediately frames the birth through widespread ominous portents across heaven, earth, and the mid-region.
They function as interpretive signs that translate an extraordinary birth into a cosmic-level event, indicating imbalance, impending fear, or major transformation in loka-order rather than being mere atmospheric description.
Meteors and thunderbolts with dreadful sounds, comets, earthquakes and trembling mountains, churning rivers and oceans, violent dust-laden winds uprooting trees, solar halos/rings, cavern-like detonations, and inauspicious animal/village cries (jackals, owls, etc.).