सतीविरहानन्तरं शम्भोश्चरितम् / Śiva’s Conduct After Satī’s Separation
ਅਧਿਆਇ 10 ਪ੍ਰਸ਼ਨ–ਉੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਬ੍ਰਹਮਾ (ਵਿਧਿ) ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਤੀ ਦੇ ਦੇਹਤਿਆਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਵਿਛੋੜਾ ਕਿਵੇਂ ਸਹਿਆ, ਫਿਰ ਕੀ ਕੀਤਾ, ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਹਿਮਵਤ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਗਏ, ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਸ਼ਿਵ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਹਾਲਾਤ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੰਗਲਮਈ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵਰਤਾਂਤ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਸਤੀ-ਸਮਰਨ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਸ਼ੋਕਾਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਦਿਗੰਬਰ ਬਣੇ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਧਰਮ ਤਿਆਗ ਕੇ ਲੋਕ-ਲੋਕਾਂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕੇ, ਵਿਚ-ਵਿਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਮੁੜ ਆਏ। ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ੋਕ ਨੂੰ ਯੋਗ-ਵੈਰਾਗ੍ਯ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾ ਕੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ, ਕਾਮਕ੍ਸ਼ਯ ਅਤੇ ਪੁਨਰਮਿਲਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । विष्णुशिष्य महाभाग विधे शैववर प्रभो । शिवलीलामिमां व्यासात्प्रीत्या मे वक्तुमर्हसि
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਚੇਲੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਤਮ! ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਇਸ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸੁਣਾਓ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਵਿਆਸ ਤੋਂ ਸੁਣੀ ਸੀ।
Verse 2
सतीविरहयुक्शंम्भुः किं चक्रे चरितन्तथा । तपः कर्तुं कदायातो हिमवत्प्रस्थमुत्तमम्
ਸਤੀ-ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਤਦ ਕੀ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਇਆ? ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਕਦੋਂ ਹਿਮਵਾਨ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਵੱਲ ਗਿਆ?
Verse 3
शिवाशिवशिवादो ऽभूत्कथं कामक्षयश्च मे । तपः कृत्वा कथम्प्राप शिवं शम्भुं च पार्वती
'ਸ਼ਿਵ-ਅਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਿਵ' ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ? ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਾਮ ਦਾ ਨਾਸ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਸਾਖਿਆਤ ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ?
Verse 4
तत्सर्वमपरं चापि शिवसच्चरितं परम् । वक्तुमर्हसि मे ब्रह्मन्महानन्दकरं शुभम्
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਉਸ ਸਭ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਉਹ ਪਰਮ ਅਤੇ ਸੱਚਾ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਿੱਤਰ ਵੀ ਸੁਣਾਓ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਅਨੰਦਮਈ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹੈ।
Verse 6
गणानाभाष्य शोचंस्तां तद्गुणान्प्रे मवर्धनान् । वर्णयामास सुप्रीत्या दर्शयंल्लौकिकीं गतिम्
ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ ਉਸਦੇ ਲਈ ਸੋਗ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬੜੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਉਹਨਾਂ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰਕ ਵਿਹਾਰ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।
Verse 7
आगत्य स्वगिरिं शम्भुः प्रियाविरहकातरः । सस्मार स्वप्रियां देवीं सतीं प्राणाधिकां हृदा
ਆਪਣੇ ਪਹਾੜੀ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਪ੍ਰਿਆ-ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੀ ਦੇਵੀ ਸਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।
Verse 9
दिगम्बरो बभूवाथ त्यक्त्वा गार्हस्थ्यसद्गतिम् । पुनर्बभ्राम लोकन्वै सर्वांल्लीलाविशारदः
ਤਦ ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ-ਆਸਕਤੀ ਦੀ ਦੋਸ਼ਭਰੀ ਰਾਹ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਦਿਗੰਬਰ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣ ਲੱਗਾ।
Verse 10
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे भौमोत्पत्तिशिवलीलावर्णनं नाम दशमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਤੀਜੇ ਵਿਭਾਗ ਪਾਰਵਤੀਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਭੂਮੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਦਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 11
समाधाय मनो यत्नात्समाधिन्दुःखनाशिनम । चकार च ददर्शासौ स्वरूपं निजमव्ययम्
ਉਸ ਨੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਕੇ ਦੁੱਖ-ਨਾਸਕ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਲੀਨਤਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਸਰੂਪ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
Verse 12
इत्थं चिरतरं स्थाणुस्तस्थौ ध्वस्तगुणत्रयः । निर्विकारी परम्ब्रह्म मायाधीशस्स्वयंप्रभुः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਥਾਣੁ—ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ—ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤੀਤ ਹੋ ਕੇ ਅਚਲ ਰਹੇ। ਉਹ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਪਰਬ੍ਰਹਮ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਅਧੀਸ਼, ਸਵੈੰ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਵਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਸਨ।
Verse 13
ततस्समाधिन्तत्त्याज व्यतीय ह्यमितास्समाः । यदा तदा बभूवाशु चरितं तद्वदामि वः
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਸਮਾਧੀ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ; ਵਿਚਕਾਰ ਅਪਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੋਇਆ—ਉਹ ਚਰਿਤ੍ਰ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਂਦਾ ਹਾਂ।
Verse 14
प्रभोर्ललाटदेशात्तु यत्पृषच्छ्रमसंभवम् । पपात धरणौ तत्र स बभूव शिशुर्द्रुतम्
ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਮੱਥੇ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰਮ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਇਕ ਬੂੰਦ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੀ; ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਇੱਕ ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਬਣ ਗਈ।
Verse 15
चतुर्भुजोऽरुणाकारो रमणीयाकृतिर्मुने । अलौकिकद्युतिः श्रीमांस्तेजस्वी परदुस्सहः
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਰੁਣ ਰੰਗ ਦਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਨੋਹਰ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਜੋਤਿ ਅਲੌਕਿਕ ਸੀ; ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ, ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਦੁੱਸਹ ਸੀ।
Verse 16
रुरोद स शिशुस्तस्य पुरो हि परमेशितुः । प्राकृतात्मजवत्तत्र भवाचाररतस्य हि
ਉਹ ਸ਼ਿਸ਼ੁ ਉੱਥੇ ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਰੋ ਪਿਆ; ਅਤੇ ਸੰਸਾਰੀ ਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਮ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਵਰਤਣ ਲੱਗਾ।
Verse 17
तदा विचार्य सुधिया धृत्वा सुस्त्रीतनुं क्षितिः । आविर्बभूव तत्रैव भयमानीय शंकरात्
ਤਦੋਂ ਸੁੱਧ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਨੇ ਸਤਿ-ਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ; ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਭੈ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਈ।
Verse 18
तम्बालं द्रुतमुत्थाय क्रोडयां निदधे वरम् । स्तन्यं सापाययत्प्रीत्या दुग्धं स्वोपरिसम्भवम्
ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠੀ, ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਲਿਆ; ਫਿਰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਇਆ—ਜੋ ਦੁੱਧ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਉਪਜਿਆ ਸੀ।
Verse 19
चुचुम्ब तन्मुखं स्नेहात्स्मित्वा क्रीडयदात्मजम् । सत्यभावात्स्वयं माता परमेशहितावहा
ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮੁਖ ਨੂੰ ਚੁੰਮਿਆ; ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਲੱਗੀ। ਆਪਣੇ ਸਤ੍ਯ-ਭਾਵ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਹ ਮਾਤਾ ਆਪ ਹੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਲਈ ਕਲਿਆਣ-ਵਾਹਕ ਬਣੀ।
Verse 20
तद्दृष्ट्वा चरितं शम्भुः कौतुकी सूतिकृत्कृती । अन्तर्यामी विहस्याथोवाच ज्ञात्वा रसां हरः
ਉਹ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਦਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੌਤਕਮਈ ਤੇ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ, ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਹਰ ਹੌਲੇ ਹੱਸ ਪਿਆ। ਅੰਦਰਲੇ ਰਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ।
Verse 21
धन्या त्वं धरणि प्रीत्या पालयैतं सुतं मम । त्वय्युद्भूतंश्रमजलान्महातेजस्विनो वरम्
ਹੇ ਧਰਤੀ, ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ। ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਇਸ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ—ਇਹ ਪਰਮ ਉੱਤਮ, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਪਸੀਨੇ ਦੇ ਬੂੰਦ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਉੱਭਰੇ ਹਨ।
Verse 22
मम श्रमकभूर्बालो यद्यपि प्रियकृत्क्षिते । त्वन्नाम्ना स्याद्भवेत्ख्यातस्त्रितापरहितस्सदा
ਹੇ ਖ਼ਿਤੇ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਮੇਰਾ ਬਾਲਕ ਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜੇ ਛੋਟਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਧਾਰ ਕੇ ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸਦਾ ਤ੍ਰਿਤਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹੇਗਾ।
Verse 23
असौ बालः कुदाता हि भविष्यति गुणी तव । ममापि सुखदाता हि गृहाणैनं यथारुचि
ਇਹ ਬਾਲਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਹੋਵੇਗਾ; ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਸੁਖਦਾਤਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਆਪਣੀ ਰੁਚੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ।
Verse 24
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा विररामाथ किंचिद्विरहमुक्तधीः । लोकाचारकरो रुद्रो निर्विकारी सताम्प्रियः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਲੋਕਾਚਾਰ ਦੇ ਸਥਾਪਕ, ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਰੁਦ੍ਰ ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਸਨ।
Verse 25
अपि क्षितिर्जगामाशु शिवाज्ञामधिगम्य सा । स्वस्थानं ससुता प्राप सुखमात्यंतिकं च वै
ਤਦੋਂ ਖ਼ਿਤੀ (ਪਾਰਵਤੀ) ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸਮਝ ਕੇ ਫੌਰਨ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੇ ਪਰਮ, ਅਨੰਤ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
Verse 27
विश्वेश्वरप्रसादेन ग्रहत्वं प्राप्य भूमिजः । दिव्यं लोकं जगामाशु शुक्रलोकात्परं वरम्
ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਭੂਮਿਜ ਨੇ ਗ੍ਰਹ-ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਉੱਤਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਜੋ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਲੋਕ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਸੀ।
Verse 28
इत्युक्तं शम्भुचरितं सतीविरहसंयुतम् । तपस्याचरणं शम्भोश्शृणु चादरतो मुने
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੀ-ਵਿਰਹ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਿਤ੍ਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੁਣੋ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ।
Verse 276
स बालो भौम इत्याख्यां प्राप्य भूत्वा युवा द्रुतम् । तस्यां काश्यां चिरं कालं सिषेवे शंकरम्प्रभुम्
ਉਹ ਬਾਲਕ ‘ਭੌਮ’ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਜਵਾਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੇਵਾ-ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
Frequently Asked Questions
The aftermath of Satī’s separation/death: Śiva’s grief, renunciant shift (digambara, leaving household life), wandering across worlds, and return toward the mountain region—narratively preparing for Pārvatī’s tapas and eventual union.
Śiva’s viraha is presented as yogic transmutation: sorrow becomes detachment and universal wandering becomes a līlā that reorders cosmic conditions for Śakti’s re-manifestation and disciplined approach through tapas.
Śiva as Śambhu/Śaṅkara in ascetic mode (digambara), as the devotee-protecting ‘bhaktaśaṅkara’, and as the līlā-adept wanderer whose movements create the narrative space for Pārvatī’s attainment.