देवदैत्यसामान्ययुद्धवर्णनम् — Description of the General Battle Between Devas and Daityas

Verse 1

ब्रह्मोवाच । इति ते वर्णितस्तात देवदानव सेनयोः । संग्रामस्तुमुलोऽतीव तत्प्रभ्वो शृणु नारद

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਤਾਤ, ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਇਆ ਅਤਿ ਘੋਰ ਤੇ ਤੁਮੁਲ ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਣਾਮ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਸੁਣ।

Verse 2

एवं युद्धेऽतितुमुले देवदानवसंक्षये । तारकेणैव देवेन्द्रश्शक्त्या रमया सह

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਆਪਣੀ ਰਮਾ ਨਾਮਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਨਾਲ ਲੜੇ।

Verse 3

सद्यः पपात नागाश्च धरण्यां मूर्च्छितोऽभवत् । परं कश्मलमापेदे वज्रधारी सुरेश्वरः

ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉਹ ਹਾਥੀ (ਐਰਾਵਤ) ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਮੂਰਛਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਜਰਧਾਰੀ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ ਇੰਦਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਅਤੇ ਕਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ।

Verse 4

तथैव लोकपास्सर्वेऽसुरैश्च बलवत्तरैः । पराजिता रणे तात महारणविशारदैः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਤਾਤ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਪਾਲ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰਣ ਵਿੱਚ ਪਰਾਜਿਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 5

अन्येऽपि निर्जरा दैत्यैर्युद्ध्यमानाः पराजिताः । असहंतो हि तत्तेजः पलायनपरायणाः

ਹੋਰ ਅਮਰ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਦੈਤਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਰਾਜਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਪ੍ਰਚੰਡ ਤੇਜ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਲਾਇਨ ਵੱਲ ਹੀ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 6

जगर्जुरसुरास्तत्र जयिनस्सुकृतोद्यमाः । सिंहनादं प्रकुर्वन्तः कोलाहलपरायणाः

ਉੱਥੇ ਅਸੁਰ ਜਿੱਤ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ, ਪੂਰੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਗੱਜ ਉਠੇ। ਸਿੰਘ-ਨਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਕੋਲਾਹਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਸਤ ਰਹੇ।

Verse 7

एतस्मिन्नंतरे तत्र वीरभद्रो रुषान्वितः । आससाद गणैर्वीरैस्तारकं वीरमानिनम्

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਧਰਮਿਕ ਰੋਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਆਪਣੇ ਵੀਰ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਵੀਰਤਾ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤਾਰਕ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਜਾ ਟੱਕਰਿਆ।

Verse 8

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखण्डे देव दैत्यसामान्ययुद्धवर्णनं नामाष्टमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਚੌਥੇ ਕੁਮਾਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਦੇਵ-ਦੈਤ੍ਯ ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਯੁੱਧ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਅੱਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 9

तदा ते प्रमथास्सर्वे दैत्याश्च परमोत्सवाः । युयुधुस्संयुगेऽन्योन्यं प्रसक्ताश्च महारणे

ਤਦੋਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮਥ ਅਤੇ ਦੈਤ੍ਯ, ਯੁੱਧ-ਉਨਮਾਦ ਦੇ ਪਰਮ ਉਤਸਾਹ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਮਹਾਰਣ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਲੱਗ ਕੇ ਨੇੜੇ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਜੁੱਟ ਗਏ।

Verse 10

त्रिशूलैरृष्टिभिः पाशैः खड्गैः परशुपट्टिशैः । निजघ्नुस्समरेऽन्योन्यं रणे रणविशारदाः

ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਭਾਲੇ, ਪਾਸ, ਖੜਗ, ਪਰਸ਼ੂ ਅਤੇ ਪੱਟਿਸ਼—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਰਣ-ਨਿਪੁਣ ਯੋਧੇ ਸਮਰ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 11

तारको वीरभद्रेण स त्रिशूलाहतो भृशम् । पपात सहसा भूमौ क्षणं मूर्छापरिप्लुतः

ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਦੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਚੋਟ ਨਾਲ ਤਾਰਕ ਅਚਾਨਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਪਲ ਭਰ ਲਈ ਮੂਰਛਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।

Verse 12

उत्थाय स द्रुतं वीरस्तारको दैत्यसत्तमः । लब्धसंज्ञो बलाच्छक्त्या वीरभद्रं जघान ह

ਫਿਰ ਦੈਤ੍ਯਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੀਰ ਤਾਰਕ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ; ਹੋਸ਼ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਬਲ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀ-ਅਸਤ੍ਰ ਦੁਆਰਾ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 13

वीरभद्रस्तथा वीरो महातेजा हि तारकम् । जघान त्रिशिखेनाशु घोरेण निशितेन तम्

ਤਦ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੇ ਵੀ, ਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਾਰਕ ਨੂੰ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਖ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 14

सोपि शक्त्या वीरभद्रं जघान समरे ततः । तारको दितिजाधीशः प्रबलो वीरसंमतः

ਫਿਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤਾਰਕ ਨੇ ਵੀ ਸ਼ਕਤੀ-ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਦਿਤਿਜਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਬਲ ਅਤੇ ਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 15

एवं संयुद्ध्यमानौ तौ जघ्नतुश्चेतरेतरम् । नानास्त्रशस्त्रैस्समरे रणविद्याविशारदौ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਰਣਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ।

Verse 16

तयोर्महात्मनोस्तत्र द्वन्द्वयुद्धमभूत्तदा । सर्वेषां पश्यतामेव तुमुलं रोमहर्षणम्

ਤਦ ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਦਵੰਦ-ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ; ਸਭ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਜੰਗ ਰੋਮਾਂਚ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ।

Verse 17

ततो भेरीमृदंगाश्च पटहानकगोमुखाः । विनेदुर्विहता वीरैश्शृण्वतां सुभयानकाः

ਫਿਰ ਭੇਰੀ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਪਟਹ, ਆਨਕ ਅਤੇ ਗੋਮੁਖ ਸਿੰਗ—ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਵੱਜਣ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਉਠੇ; ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਧੁਨ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਵੀ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਵੀ ਲੱਗੀ।

Verse 18

युयुधातेतिसन्नद्धौ प्रहारैर्जर्जरीकृतौ । अन्योन्यमतिसंरब्धौ तौ बुधांगारकाविव

“ਲੜੋ, ਲੜੋ” ਦੀਆਂ ਲਲਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਸੱਜੇ; ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਚੀਰ-ਫਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਪਰਸਪਰ ਤਿੱਖੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੁਧ ਅਤੇ ਅੰਗਾਰਕ ਵਾਂਗ ਟਕਰਾਏ।

Verse 19

एवं दृष्ट्वा तदा युद्धं वीरभद्रस्य तेन च । तत्र गत्वा वीरभद्रमवोचस्त्वं शिवप्रियः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਦਾ ਯੁੱਧ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਸ਼ਿਵ-ਪ੍ਰਿਯ, ਤੂੰ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੂੰ ਇਉਂ ਆਖਿਆ।

Verse 20

नारद उवाच । वीरभद्र महावीर गणानामग्रणीर्भवान् । निवर्तस्व रणादस्माद्रोचते न वधस्त्वया

ਨਾਰਦ ਜੀ ਬੋਲੇ— ਹੇ ਮਹਾਵੀਰ ਵੀਰਭਦ੍ਰ, ਤੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣਾਂ ਦਾ ਅਗਵਾਨ ਹੈਂ। ਇਸ ਰਣ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾ; ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਵਧ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।

Verse 21

एवं निशम्य त्वद्वाक्यं वीरभद्रो गणाग्रणीः । अवदत्स रुषाविष्टस्त्वां तदा तु कृतांजलिः

ਇਉਂ ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣਾਂ ਦਾ ਅਗਵਾਨ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਤਦ ਤੈਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰ ਬੋਲਿਆ। ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 22

वीरभद्र उवाच । मुनिवर्य महाप्राज्ञ शृणु मे परमं वचः । तारकं च वधिष्यामि पश्य मेऽद्य पराक्रमम्

ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਬੋਲੇ— ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ! ਮੇਰਾ ਪਰਮ ਬਚਨ ਸੁਣੋ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਤਾਰਕ ਦਾ ਵਧ ਕਰਾਂਗਾ; ਮੇਰਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵੇਖੋ।

Verse 23

आनयंति च ये वीरास्स्वामिनं रणसंसदि । ते पापिनो महाक्लीबा विनश्यन्ति रणं गताः

ਜੋ ਯੋਧੇ ਰਣ-ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਵੈਰੀ ਅੱਗੇ ਲਿਆ ਕੇ ਸੌਂਪਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਾਪੀ, ਮਹਾਕਲੀਬ ਤੇ ਨੀਚ ਹਨ; ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 24

असद्गतिं प्राप्नुवन्ति तेषां च निरयो धुवम् । वीरभद्रो हि विज्ञेयो न वाच्यस्ते कदाचन

ਉਹ ਕੁਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਰਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਜਾਣੋ ਕਿ ਇੱਥੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਹੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਹਲਕਾ ਨਾ ਆਖੋ।

Verse 25

शस्त्रास्त्रैर्भिन्नगात्रा ये रणं कुर्वंति निर्भयाः । इहामुत्र प्रशंस्यास्ते लभ्यन्ते सुखमद्भुतम्

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਜੋ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਜੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਇੱਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਸੁਖ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 26

शृण्वन्तु मम वाक्यानि देवा हरिपुरोगमाः । अतारकां महीमद्य करिष्ये स्वामिवर्जिताम्

ਹਰੀ ਨੂੰ ਅਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਦੇਵਗਣ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣਨ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਸ ਅਤਾਰਕਾ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਤੇ ਰੱਖਿਅਕ ਤੋਂ ਵੰਞਿਤ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 27

इत्युक्त्वा प्रमर्थैस्सार्द्धं वीरभद्रो हि शूलधृक् । विचिंत्य मनसा शंभुं युयुधे तारकेण हि

ਇਉਂ ਆਖ ਕੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਸਮੇਤ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਤਾਰਕ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 28

वृषारूढैरनेकैश्च त्रिशूलवरधारिभिः । महावीरस्त्रिनेत्रैश्च स रेजे रणसंगतः

ਬਹੁਤੇ ਬਲਦਾਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਵਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਮਹਾਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਉਹ ਰਣ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਕੇ ਚਮਕ ਉਠਿਆ।

Verse 29

कोलाहलं प्रकुर्वंतो निर्भयाश्शतशो गणाः । वीरभद्रं पुरस्कृत्य युयुधुर्दानवैस्सह

ਵੱਡਾ ਕੋਲਾਹਲ ਮਚਾਉਂਦੇ, ਨਿਡਰ ਸੈਂਕੜੇ ਗਣ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨਾਲ ਲੜ ਪਏ।

Verse 30

असुरास्तेऽपि युयुधुस्तारकासुरजीविनः । बलोत्कटा महावीरा मर्दयन्तो गणान् रुषा

ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਜੀਊਂਦੇ ਉਹ ਅਸੁਰ ਵੀ ਲੜੇ। ਬਲ ਵਿੱਚ ਉਗਰ ਮਹਾਵੀਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਦੇ ਤੇ ਤੰਗ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 31

पुनः पुनश्चैव बभूव संगरो महोत्कटो दैत्यवरैर्गणानाम् । प्रहर्षमाणाः परमास्त्रकोविदास्तदा गणास्ते जयिनो बभूवुः

ਮੁੜ ਮੁੜ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣਾਂ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਸੰਗਰਾਮ ਹੋਇਆ। ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਉਹ ਗਣ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਤਦੋਂ ਜੇਤੂ ਬਣੇ।

Verse 32

गणैर्जितास्ते प्रबलैरसुरा विमुखा रणे । पलायनपरा जाता व्यथिता व्यग्रमानसाः

ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪ੍ਰਬਲ ਗਣਾਂ ਤੋਂ ਹਾਰ ਕੇ ਉਹ ਅਸੁਰ ਰਣ ਵਿੱਚ ਪਿੱਠ ਮੋੜ ਗਏ। ਭੱਜਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗੇ ਰਹੇ; ਦੁਖੀ ਤੇ ਘਬਰਾਏ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 33

एवं भ्रष्टं स्वसैन्यं तद्दृष्ट्वा तत्पालकोऽसुरः । तारको हि रुषाविष्टो हंतुं देवगणान् ययौ

ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਇਉਂ ਟੁੱਟਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਅਸੁਰ ਤਾਰਕ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੇਵਗਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 34

भुजानामयुतं कृत्वा सिंहमारुह्य वेगतः । पातयामास तान्देवान्गणांश्च रणमूर्द्धनि

ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਧਾਰ ਕੇ, ਸਿੰਘ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਿਆ ਅਤੇ ਰਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 36

स्मृत्वा शिवपदांभोजं जग्राह त्रिशिखं परम् । जज्वलुस्तेजसा तस्य दिशः सर्वा नभस्तथा

ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਖ ਅਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵੀ ਦਹਕ ਉਠੇ।

Verse 37

एतस्मिन्नन्तरे स्वामी वारयामास तं रणम् । वीरबाहुमुखान्सद्यो महाकौतुकदर्शकः

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਉਹ ਜੰਗ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀ। ਮਹਾਕੌਤੁਕ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਵੀਰਬਾਹੁ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 38

तदाज्ञया वीरभद्रो निवृत्तोऽभूद्रणात्तदा । कोपं चक्रे महावीरस्तारकोऽसुरनायकः

ਉਸ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਤਦੋਂ ਰਣਭੂਮੀ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਮਹਾਵੀਰ ਅਸੁਰਨਾਇਕ ਤਾਰਕ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠਿਆ।

Verse 39

चकार बाणवृष्टिं च सुरोपरि तदाऽसुरः । तप्तोऽह्वासीत्सुरान्सद्यो नानास्त्ररणकोविदः

ਤਦੋਂ ਉਸ ਅਸੁਰ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਅਨੇਕ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਤਪ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਲਈ ਲਲਕਾਰਣ ਲੱਗਾ।

Verse 40

एवं कृत्वा महत्कर्म तारकोऽसुरपालकः । सर्वेषामपि देवानामशक्यो बलिनां वरः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਕਰਤਬ ਕਰਕੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਤਾਰਕ, ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਜਿੱਤ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 41

एवं निहन्यमानांस्तान् दृष्ट्वा देवान् भयाकुलान् । कोपं कृत्वा रणायाशु संनद्धोऽभवदच्युतः

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾਏ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਚ੍ਯੁਤ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਯੁੱਧ ਲਈ ਸਜ्ज ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 42

चक्रं सुदर्शनं शार्ङ्गं धनुरादाय सायुधः । अभ्युद्ययौ महादैत्यं रणाय भगवान् हरिः

ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਸਤਰਬੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਉਸ ਮਹਾਦੈਤ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 43

ततस्समभवद्युद्धं हरितारकयोर्महत् । लोमहर्षणमत्युग्रं सर्वेषां पश्यतां मुने

ਫਿਰ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਸਭ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹਰਿਤਾ ਅਤੇ ਤਾਰਕ ਵਿਚਕਾਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਗਰ, ਰੋਮਾਂਚਕ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ।

Verse 44

गदामुद्यम्य स हरिर्जघानासुरमोजसा । द्विधा चकार तां दैत्यस्त्रिशिखेन महाबली

ਗਦਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਹਰੀ ਨੇ ਮਹਾਂ ਬਲ ਨਾਲ ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਪਰ ਮਹਾਬਲੀ ਦੈਤ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਖ ਨੇ ਉਸ ਗਦਾ ਨੂੰ ਦੋ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 46

सोऽपि दैत्यो महावीरस्तारकः परवीरहा । चिच्छेद सकलान्बाणान्स्वशरैर्निशितैर्द्रुतम्

ਉਹ ਮਹਾਵੀਰ ਦੈਤ ਤਾਰਕ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ, ਆਪਣੇ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸਾਰੇ ਬਾਣ ਕੱਟ ਸੁੱਟਿਆ।

Verse 47

अथ शक्त्या जघानाशु मुरारिं तारकासुरः । भूमौ पपात स हरिस्तत्प्रहारेण मूर्च्छितः

ਫਿਰ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮੁਰਾਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਘਾਤ ਨਾਲ ਮੂਰਛਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹਰਿ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 48

जग्राह स रुषा चक्रमुत्थितः क्षणतोऽच्युतः । सिंहनादं महत्कृत्वा ज्वलज्ज्वालासमाकुलम्

ਤਦ ਅਚ੍ਯੁਤ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਪਲ ਵਿੱਚ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਚੱਕਰ ਫੜ ਲਿਆ। ਮਹਾਨ ਸਿੰਹਨਾਦ ਕਰਕੇ ਉਹ ਭੜਕਦੀਆਂ ਜਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ।

Verse 49

तेन तञ्च जघानासौ दैत्यानामधिपं हरिः । तत्प्रहारेण महता व्यथितो न्यपतद्भुवि

ਉਸੇ ਹੀ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਿੱਗਾਇਆ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਵਿਥਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 50

पुनश्चोत्थाय दैत्येन्द्रस्तारकोऽसुरनायकः । चिच्छेद त्वरितं चक्रं स्वशक्त्यातिबलान्वितः

ਫਿਰ ਉੱਠ ਕੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਇੰਦਰ ਤਾਰਕ, ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਨਾਇਕ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅਤਿ-ਬਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 51

पुनस्तया महाशक्त्या जघानामरवल्लभम् । अच्युतोऽपि महावीरा नन्दकेन जघान तम्

ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਮਹਾਵੀਰ ਅਚ੍ਯੁਤ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਨੇ ਵੀ ਨੰਦਕ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।

Verse 52

एवमन्योन्यमसुरो विष्णुश्च बलवानुभौ । युयुधाते रणे भूरि तत्राक्षतबलौ मुने

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ—ਦੋਵੇਂ ਬਲਵਾਨ—ਉਸ ਮਹਾਂ ਰਣ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਵਾਰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਰਹੇ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਖੰਡ ਰਹੀ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਘੋਰ ਸਮਰ ਚੱਲਿਆ।

Verse 358

स दृष्ट्वा तस्य तत्कर्म वीरभद्रो गणाग्रणीः । चकार सुमहत्कोपं तद्वधाय महाबली

ਉਸ ਦੇ ਉਸ ਕਰਤੱਬ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ਿਵ-ਗਣਾਂ ਦਾ ਅਗਵਾਨ ਮਹਾਬਲੀ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਭਿਆਨਕ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਧ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸਚੈ ਕਰ ਲਿਆ।