युद्धप्रारम्भवर्णनम् — Description of the Commencement of Battle
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਦੇਵਗਣ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਦਿਵ੍ਯ ਯੁਕਤੀ ਅਤੇ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਤੇਜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੁੜ ਹੌਸਲਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਅਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਯੁੱਧ-ਅਭਿਆਨ ਦਾ ਰਣਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸੈਨਾ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਤਾਰਕ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਤਿਮੋਰਚਾ ਲੈ ਕੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵ ਗਰਜਨਾ ਕਰਕੇ ਮਨੋਬਲ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਤਦ ਸ਼ੰਕਰ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵ੍ਯੋਮਵਾਣੀ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ‘ਕੁਮਾਰ ਅੱਗੇ ਰਹੇ ਤਾਂ ਜਿੱਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ’; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੁੱਧ ਸ਼ਿਵ-ਅਧੀਨ ਦਿਵ੍ਯ ਨਿਯਮ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । हर्य्यादयस्सुरास्ते च दृष्ट्वा तच्चरितं विभोः । सुप्रसन्ना बभूवुर्हि विश्वासासक्तमानसाः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹਰੀ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ।
Verse 2
वल्गंतः कुर्वतो नादं भाविताश्शिवतेजसा । कुमारन्ते पुरस्कृत्य तारकं हंतुमाययुः
ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਦੇ ਤੇ ਉੱਚਾ ਨਾਦ ਕਰਦੇ, ਸ਼ਿਵ-ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਏ ਉਹ ਸਭ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਤਾਰਕ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨ ਚੱਲ ਪਏ।
Verse 3
देवानामुद्यमं श्रुत्वा तारकोऽपि महाबलः । सैन्येन महता सद्यो ययौ योद्धुं सुरान् प्रति
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਬਲੀ ਤਾਰਕ ਵੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਨਿਕਲ ਪਿਆ।
Verse 4
देवा दृष्ट्वा समायांतं तारकस्य महाबलम् । बलेन बहुकुर्वन्तः सिंहनादं विसिस्मियुः
ਤਾਰਕ ਨੂੰ ਅਤਿ ਮਹਾਬਲ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਜੋੜ ਕੇ ਸਿੰਹਨਾਦ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ॥
Verse 5
तदा नभोऽऽङ्गना वाणीं जगादोपरि सत्वरम् । शङ्करप्रेरिता सद्यो हर्यादीनखिलान् सुरान्
ਤਦ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਣੀ ਨੇ ਉੱਪਰੋਂ ਤੁਰੰਤ ਉਚਾਰਿਆ—ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ—ਅਤੇ ਫੌਰਨ ਹਰਿ ਆਦਿ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ॥
Verse 6
व्योमवाण्युवाच । कुमारं च पुरस्कृत्य सुरा यूयं समुद्यताः । दैत्यान्विजित्य संग्रामे जयिनोऽथ भविष्यथ
ਵ੍ਯੋਮਵਾਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਦੇਵੋ, ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੋ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਵਿਜੇਤਾ ਹੋਵੋਗੇ॥
Verse 7
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखण्डे युद्धप्रारंभवर्णनं नाम सप्तमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਦੀ ਰੁਦ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਚੌਥੇ ਕੁਮਾਰਖੰਡ ਵਿੱਚ “ਯੁੱਧ-ਪ੍ਰਾਰੰਭ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਸੱਤਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 8
कुमारं च पुरस्कृत्य सर्वे ते जातसाध्वसाः । योद्धुकामास्सुरा जग्मुर्महीसागरसंगमम्
ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਅਸੁਰ ਡਰ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਏ; ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਧਰਤੀ-ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ।
Verse 9
आजगाम द्रुतं तत्र यत्र देवास्स तारकः । सैन्येन महता सार्द्धं सुरै र्बहुभिरावृत्
ਫਿਰ ਤਾਰਕ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਾ ਸਨ। ਉਹ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 10
रणदुंदुभयो नेदुः प्रलयांबुद्निस्स्वनाः । कर्कशानि च वाद्यानि पराणि च तदागमे
ਤਦੋਂ ਰਣ-ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੱਜਣ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜ ਉਠੀਆਂ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਗਮਨ ਨਾਲ ਹੋਰ ਕਰਕਸ਼ ਵਾਜੇ ਵੀ ਉੱਚੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਵੱਜ ਪਏ।
Verse 11
गर्जमानास्तदा दैत्यास्तारकेणसुरेण ह । कंपयन्तो भुवं पादक्रमैर्वल्गुनकारकाः
ਤਦੋਂ ਅਸੁਰ ਤਾਰਕ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਦੈਤ ਗੱਜਦੇ ਹੋਏ, ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਝਟਕਿਆਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਕੰਬਾਉਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਲਚਲ ਮਚਾ ਦਿੱਤੀ।
Verse 12
तच्छ्रुत्वा रवमत्युग्रं सर्वे देवा विनिर्भयाः । ऐकपद्येन चोत्तस्थुर्योद्धुकामाश्च तारकम्
ਉਹ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਗੱਜ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਨਿਡਰ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ ਪਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਤਾਰਕ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਨੂੰ ਉਤਾਵਲੇ।
Verse 13
गजमारोप्य देवेन्द्रः कुमारं त्यग्रतोऽभवत् । सुरसैन्येन महता लोकपालैस्समावृतः
ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਦੇਵੇਂਦਰ ਇੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ; ਵੱਡੀ ਦੇਵ-ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਸਨ।
Verse 14
तदा दुंदुभयो नेदुर्भेरीतूर्याण्यनेकशः । वीणावेणुमृदंगानि तथा गंधर्वनिस्स्वनाः
ਤਦੋਂ ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਗੂੰਜ ਉਠੀਆਂ; ਅਨੇਕਾਂ ਭੇਰੀਆਂ ਤੇ ਤੂਰਯ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵੱਜਣ ਲੱਗੇ। ਵੀਣਾ, ਵੇਣੂ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਮਧੁਰ ਸੁਰ ਵੀ ਗੂੰਜੇ।
Verse 15
गजं दत्त्वा महेन्द्राय कुमारो यानमारुहत् । अनेकाश्चर्यसंभूतं नानारत्नसमन्वितम्
ਮਹੇਂਦਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਹਾਥੀ ਭੇਟ ਕਰ ਕੇ ਕੁਮਾਰ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਅਚੰਭਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 16
विमानमारुह्य तदा महायशास्स शांकरिस्सर्वगुणैरुपेतः । श्रिया समेतः परया बभौ महान् संवीज्यमानश्चमरैर्महाग्रभैः
ਤਦੋਂ ਮਹਾ-ਯਸ਼ਸਵੀ ਸ਼ੰਕਰ-ਪੁੱਤਰ, ਸਭ ਸਦਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਸੰਗ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਿਆ; ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਮੰਗਲਮਈ ਚਾਮਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਖਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
Verse 17
प्राचेतसं छत्रमतीवसुप्रभं रत्नैरुपेतं विविधैर्विराजितम् । धृतं तदा तच्च कुमारमूर्ध्नि वै ह्यनन्तचान्द्रैः किरणैर्महाप्रभैः
ਤਦੋਂ ਪ੍ਰਾਚੇਤਸ ਦਾ ਅਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਰਾਜਛਤਰ, ਨਾਨਾ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਦਿਵ੍ਯ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਉਹ ਅਣਗਿਣਤ ਚੰਦ੍ਰ-ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।
Verse 18
मिलितास्ते तदा सर्वे देवाश्शक्रपुरोगमा । स्वैःस्वैर्बलैः परिवृता युद्धकामा महाबलाः
ਤਦ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਬਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ।
Verse 19
एवं देवाश्च दैत्याश्च योद्धुकामाः स्थिता भुवि । सैन्येन महता तेन व्यूहं कृत्वा पृथक् पृथक्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵ ਅਤੇ ਦੈਤ ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਰਹੇ। ਉਸ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗੀ ਵ੍ਯੂਹ ਬਣਾਏ।
Verse 20
ते सेने सुरदैत्यानां शुशुभाते परस्परम् । हंतुकामे तदान्योन्यं स्तूयमाने च बन्दिभिः
ਤਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਫੌਜਾਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚਮਕ ਉਠੀਆਂ। ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਵੰਦੀ-ਚਾਰਣਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ੋਭਦੀਆਂ ਸਨ।
Verse 21
उभे सेनं तदा तेषामगर्जेतां वनोपमे । भयंकरेऽत्यवीराणामितरेषां सुखावहे
ਤਦੋਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਫੌਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਾਂਗ ਗੱਜ ਉਠੀਆਂ। ਉਹ ਗੱਜਣਾ ਅਤਿ ਕਾਇਰਾਂ ਲਈ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ, ਪਰ ਸੂਰਮਿਆਂ ਲਈ ਹੌਸਲਾ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ।
Verse 22
एतस्मिन्नन्तरे तत्र बलोन्मत्ताः परस्परम् । दैत्या देवा महावीरा युयुधुः क्रोधविह्वलाः
ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਮਦ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਮਹਾਵੀਰ ਦੈਤ ਅਤੇ ਦੇਵ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਲੜ ਪਏ।
Verse 23
आसीत्सुतुमुलं युद्धं देवदैत्यसमाकुलम् । रुण्डमुंडांकितं सर्वं क्षणेन समपद्यत
ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਅਤਿ ਤੁਮੁਲ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ। ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਰੀ ਰਣਭੂਮੀ ਕੱਟੇ ਧੜਾਂ ਅਤੇ ਡਿੱਗੇ ਸਿਰਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਥਾਂ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਹੋ ਗਈ।
Verse 24
भूमौ निपतितास्तत्र शतशोऽथ सहस्रशः । निकृत्तांगा महाशस्त्रैर्निहता वीरसंमताः
ਉੱਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਮਹਾ-ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਅੰਗ ਕੱਟ ਗਏ; ਜੋ ਵੀਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਸਰਾਹੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ।
Verse 25
केषांचिद्बाहवश्छिन्ना खड्पातैस्सुदारुणैः । केषांचिदूरवश्छिन्ना वीराणां मानिनां मृधे
ਉਸ ਘੋਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਭਿਮਾਨੀ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਕਈਆਂ ਦੇ ਬਾਹਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਾਰੁਣ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਗਏ, ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਦੀਆਂ ਰਾਨਾਂ ਵੀ ਛਿੰਨ ਹੋ ਗਈਆਂ।
Verse 26
केचिन्मथितसर्वांगा गदाभिर्मुद्गरैस्तथा । केचिन्निर्भिन्नहृदयाः पाशैर्भल्लैश्च पातिताः
ਕਈ ਗਦਾ ਤੇ ਮੁਦਗਰਾਂ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਕੁਚਲੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਕਈ ਪਾਸ਼ਾਂ ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਭੱਲਾਂ ਨਾਲ ਹਿਰਦਾ ਵਿੱਧ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
Verse 27
केचिद्विदारिताः पृष्ठे कुंतैरृष्टिभिरंकुशैः । छिन्नान्यपि शिरांस्येव पतितानि च भूतले
ਕਈ ਭਾਲਿਆਂ, ਕੁੰਤਾਂ ਅਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਪਿੱਠ ਤੋਂ ਚੀਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਸਿਰ ਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
Verse 28
बहूनि च कबंधानि नृत्यमानानि तत्र वै । वल्गमानानि शतशो उद्यतास्त्रकराणि च
ਉੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬਹੁਤੇ ਕਬੰਧ—ਸਿਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਧੜ—ਨੱਚਦੇ ਦਿੱਸੇ। ਸੈਂਕੜੇ ਉਛਲਦੇ-ਕੂਦਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚੇ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ ਅਸਤ੍ਰ ਸਨ।
Verse 29
नद्यः प्रवर्तितास्तत्र शतशोऽसृङ्वहास्तदा । भूतप्रेतादयस्तत्र शतशश्च समागताः
ਤਦ ਉੱਥੇ ਸੈਂਕੜੇ ਨਦੀਆਂ ਵਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ—ਲਹੂ ਵਹਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਾਂਗ। ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ ਆਦਿ ਦੇ ਟੋਲੇ ਵੀ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।
Verse 30
गोमायवश्शिवा तत्र भक्षयन्तः पलं बहु । तथा गृध्रवटाश्येना वायसा मांसभक्षकाः । बुभुजुः पतितानां च पलानि सुबहूनि वै
ਉੱਥੇ ਗਿੱਦੜ ਅਤੇ ਹਾਇਨਾ ਬਹੁਤ ਮਾਸ ਖਾਣ ਲੱਗੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਦ੍ਹ, ਚਮਗਾਦੜ, ਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਕਾਂ—ਮਾਸਭੱਖੀ—ਡਿੱਗੇ ਹੋਇਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਸ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਖਾ ਗਏ।
Verse 31
एतस्मिन्नन्तरे तत्र तारकाख्यो महाबलः । सैन्येन महता सद्यो ययौ योद्धुं सुरान् प्रति
ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਸੇ ਪਲ, ਤਾਰਕ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਬਲੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਿਆ।
Verse 32
देवा दृष्ट्वा समायान्तं तारकं युद्धदुर्मदम् । योद्धुकामं तदा सद्यो ययुश्शक्रादयस्तदा । बभूवाथ महोन्नादस्सेनयोरुभयोरपि
ਜੰਗ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਨਾਲ ਉੱਦੱਤ ਤਾਰਕ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਆਦਿ ਦੇਵ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਤੁਰੰਤ ਲੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਤਦ ਦੋਹਾਂ ਫੌਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਭਿਆਨਕ ਗੱਜਣਾ ਉਠੀ।
Verse 33
अथाभूद्द्वंद्वयुद्धं हि सुरासुरविमर्दनम् । यं दृष्ट्वा हर्षिता वीराः क्लीबाश्च भयमागता
ਫਿਰ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਵਾਲਾ ਘੋਰ ਦਵੰਦ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਸੂਰਮੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਤੇ ਕਾਇਰ ਡਰ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਏ।
Verse 34
तारको युयुधे युद्धे शक्रेण दितिजो बली । अग्निना सह संह्रादो जंभेनैव यमः स्वयम्
ਉਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਬਲਵਾਨ ਦੈਤ ਤਾਰਕ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨਾਲ ਲੜਿਆ। ਸੰਹ੍ਰਾਦ ਅਗਨੀ ਨਾਲ ਭਿੜਿਆ, ਅਤੇ ਆਪ ਯਮ ਜੰਭ ਨਾਲ ਜੂਝ ਪਿਆ।
Verse 35
महाप्रभुर्नैरृतेन पाशी सह बलेन च । सुवीरो वायुना सार्धं पवमानेन गुह्यराट्
ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਨੈਤ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲੇ; ਪਾਸ਼ੀ ਬਲ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਸੁਵੀਰ ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਪਵਮਾਨ ਸਮੇਤ ਚਲਿਆ, ਅਤੇ ਗੁਹ੍ਯਰਾਜ ਵੀ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ; ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਦਿਵ੍ਯ ਸੇਵਕ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।
Verse 36
ईशानेन समं शंभुर्युयुधे रणवित्तमः । शुंभश्शेषेण युयुधे कुंभश्चन्द्रेण दानवः
ਰਣ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ੰਭੂ ਈਸ਼ਾਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਲੜੇ। ਸ਼ੁੰਭ ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਿੜਿਆ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਕੁੰਭ ਚੰਦਰਮਾ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
Verse 37
कुंबरो मिहिरेणाजौ महाबल पराक्रमः । युयुधे परमास्त्रैश्च नानायुद्धविशारदः
ਉਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਹਾਬਲ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਕੁੰਬਰ ਮਿਹਿਰ ਨਾਲ ਭਿੜਿਆ। ਅਨੇਕਾਂ ਯੁੱਧ-ਰੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਉਹ ਪਰਮ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 38
एवं द्वन्द्वेन युद्धेन महता च सुरासुराः । संगरे युयुधुस्सर्वे बलेन कृतनिश्च याः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਵੰਦ-ਯੁੱਧਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਂ-ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਨਾਲ ਦੇਵ ਤੇ ਅਸੁਰ ਸਭ ਰਣ ਵਿੱਚ ਲੜੇ, ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਕੇ।
Verse 39
अन्योन्यं स्पर्द्धमानास्तेऽमरा दैत्या महाबलाः । तस्मिन्देवासुरे युद्धे दुर्जया अभवन्मुने
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਦੇਵ ਅਤੇ ਦੈਤ ਪਰਸਪਰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਂਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੇਵ-ਅਸੁਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੁर्जੇਯ ਹੋ ਗਏ।
Verse 40
तदा च तेषां सुरदानवानां बभूव युद्धं तुमुलं जयैषिणाम् । सुखावहं वीरमनस्विनां वै भयावहं चैव तथेतरेषाम्
ਤਦੋਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚ ਘੋਰ ਤੇ ਤੁਮੁਲ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ। ਵੀਰ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ-ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਉਹ ਸੁਖਦਾਇਕ ਸੀ, ਪਰ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਭਯਾਨਕ।
Verse 41
मही महारौद्रतरा विनष्टकैस्सुरासुरैर्वै पतितैरनेकशः । तस्मिन्नगम्यातिभयानका तदा जाता महासौख्यवहा मनस्विनाम्
ਧਰਤੀ ਅਤਿ ਰੌਦ੍ਰ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਗਈ; ਨਸ਼ਟ ਹੋਏ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਸਰੀਰ ਅਨੇਕ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਪਏ ਸਨ। ਫਿਰ ਭੀ ਉਸ ਅਗਮ੍ਯ ਅਤੇ ਅਤਿਭਯਾਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਹਾਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਰਮ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਧੀਰ-ਚਿੱਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮਹਾ ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੁਖ ਦਾ ਕਾਰਣ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
Frequently Asked Questions
The formal commencement of the Devas–Tāraka conflict: the devas mobilize with Kumāra in the vanguard, Tāraka responds by marching with a great army, and the battlefield encounter is framed by divine assurance.
It functions as a Śiva-authorized speech-act that converts strategy into destiny: victory is promised not as fate alone but as the fruit of correct alignment—placing Kumāra (Śiva-tejas embodied) at the forefront.
Śiva-tejas (empowering radiance), collective deva morale expressed through siṃhanāda (lion-roar), and the transcendent directive voice (vyoma-vāṇī) that mediates Śiva’s will into the battlefield.