गणेशाभिषेक-वरदान-विधानम् | Gaṇeśa’s Consecration, Boons, and Prescribed Worship
ਅਧਿਆਇ 18 ਨਾਰਦ–ਬ੍ਰਹਮਾ ਸੰਵਾਦ ਰੂਪ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੇਵੀ ਗਿਰਿਜਾ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ ਹੋਇਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਮਹੋਤਸਵ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਗਣਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ ਸ਼ਿਵਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਕਰਕੇ ਵਿਧੀਵਤ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਜਾਨਨ ਤੇ ਸ਼ਿਵਗਣਾਂ ਦਾ ਨਾਇਕ ਮੰਨ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੇਵੀ ਸ਼ਿਵਾ ਮਾਤ੍ਰੀ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾ ਕੇ ਵਸਤ੍ਰ-ਆਭੂਸ਼ਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਰਦਾਨ-ਵਿਧਾਨ—ਗਣੇਸ਼ ਦਾ ਪੂਰਵ-ਪੂਜ੍ਯਤਵ ਅਤੇ ਅਮਰਾਂ ਵਿਚ ਸਦਾ ਸ਼ੋਕ-ਰਹਿਤਤਾ। ਮੁਖ ਉੱਤੇ ਸਿੰਦੂਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਸਿੰਦੂਰ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਯਮ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਫੁੱਲ, ਚੰਦਨ, ਸੁਗੰਧ, ਨੈਵੇਦ੍ਯ, ਨੀਰਾਜਨ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰ ਦੱਸ ਕੇ ਸ਼ੁਭ ਆਰੰਭ ਲਈ ਗਣੇਸ਼-ਪੂਜਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਢਾਂਚਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । जीविते गिरिजापुत्रे देव्या दृष्टे प्रजेश्वर । ततः किमभवत्तत्र कृपया तद्वदाधुना
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਪ੍ਰਜೇಶਵਰ! ਜਦੋਂ ਦੇਵੀ ਨੇ ਗਿਰਿਜਾ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜੀਵਿਤ ਵੇਖਿਆ, ਤਦ ਉੱਥੇ ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਦੱਸੋ।
Verse 2
ब्रह्मोवाच । जीविते गिरिजापुत्रे देव्या दृष्टे मुनीश्वर । यज्जातं तच्छृणुष्वाद्य वच्मि ते महदुत्सवम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਜਦੋਂ ਦੇਵੀ ਨੇ ਗਿਰਿਜਾ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜੀਵਿਤ ਵੇਖਿਆ, ਤਦ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਉਹ ਹੁਣ ਸੁਣੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਉਤਸਵ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 3
जीवितस्स शिवापुत्रो निर्व्यग्रो विकृतो मुने । अभिषिक्तस्तदा देवैर्गणाध्यक्षैर्गजाननः
ਹੇ ਮੁਨੀ! ਸ਼ਿਵ-ਪੁੱਤਰ ਜੀਵਿਤ ਹੋ ਉਠਿਆ—ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਤੇ ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ। ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਨੇ ਗਜਾਨਨ ਦਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ।
Verse 4
दृष्ट्वा स्वतनयं देवी शिवा हर्षसमन्विता । गृहीत्वा बालकं दोर्भ्यां प्रमुदा परिषस्वजे
ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵੀ ਸ਼ਿਵਾ ਹर्ष ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਘੁੱਟ ਕੇ ਗਲੇ ਲਾਇਆ।
Verse 5
वस्त्राणि विविधानीह नानालंकरणानि च । ददौ प्रीत्या गणेशाय स्वपुत्राय मुदांबिका
ਇੱਥੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਅੰਬਿਕਾ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਗਹਿਣੇ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।
Verse 6
पूजयित्वा तया देव्या सिद्धिभिश्चाप्यनेकशः । करेण स्पर्शितस्सोथ सर्वदुःखहरेण वै
ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੇ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੇ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਉਸ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਕਲੇਸ਼ ਮਿਟ ਗਏ।
Verse 7
पूजयित्वा सुतं देवी मुखमाचुम्ब्य शांकरी । वरान्ददौ तदा प्रीत्या जातस्त्वं दुःखितोऽधुना
ਦੇਵੀ ਸ਼ਾਂਕਰੀ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਮੁਖ ਨੂੰ ਚੁੰਮਿਆ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ੇ; ਪਰ ਹੁਣ ਤੂੰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ।
Verse 8
धन्योसि कृतकृत्योसि पूर्वपूज्यो भवाधुना । सर्वेषाममराणां वै सर्वदा दुःखवर्जितः
ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ, ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੈਂ; ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾ ਪੂਜ੍ਯ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਸਭ ਅਮਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸਦਾ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹੇਂਗਾ।
Verse 9
आनने तव सिन्दूरं दृश्यते सांप्रतं यदि । तस्मात्त्वं पूजनीयोसि सिन्दूरेण सदा नरैः
ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਮੁਖ ਉੱਤੇ ਸਿੰਦੂਰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਸਦਾ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈਂ। ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸਿੰਦੂਰ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ।
Verse 10
पुष्पैर्वा चन्दनैर्वापि गन्धेनैव शुभेन च । नैवेद्ये सुरम्येण नीराजेन विधानतः
ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਚੰਦਨ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਨਿਯਮ ਮੁਤਾਬਕ ਨੀਰਾਜਨ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 11
तांम्बूलैरथ दानैश्च तथा प्रक्रमणैरपि । नमस्कारविधानेन पूजां यस्ते विधास्यति
ਜੋ ਭਗਤ ਤਾਮਬੂਲ ਭੇਟ ਕਰਕੇ, ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਪ੍ਰਦੱਖਿਣਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੇਰੀ ਯਥੋਚਿਤ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 12
तस्य वै सकला सिद्धिर्भविष्यति न संशयः । विघ्नान्यनेकरूपाणि क्षयं यास्यंत्यसंशयम्
ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਸਿੱਧੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਘਨ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।
Verse 13
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा च तदा देवी स्वपुत्रं तं महेश्वरो । नानावस्तुभिरुत्कृष्टं पुनरप्यर्चयत्तथा
ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਤਦ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ (ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ); ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੇਕ ਉੱਤਮ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਾਲਕ ਦੀ ਫਿਰ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।
Verse 14
ततस्स्वास्थ्यं च देवानां गणानां च विशेषतः । गिरिजाकृपया विप्र जातं तत्क्षणमात्रतः
ਫਿਰ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਗਿਰਿਜਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ—ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ (ਸ਼ਿਵ ਦੇ) ਗਣਾਂ ਦਾ—ਸੁਖ-ਸਿਹਤ ਉਸੇ ਪਲ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 15
एतस्मिंश्च क्षणे देवा वासवाद्याः शिवं मुदा । स्तुत्वा प्रसाद्य तं देवं भक्ता निन्युः शिवांतिकम्
ਉਸੇ ਪਲ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਲੈ ਗਿਆ।
Verse 16
संसाद्य गिरिशं पश्चादुत्संगे सन्न्यवेशयन् । बालकं तं महेशान्यास्त्रिजगत्सुखहेतवे
ਫਿਰ ਗਿਰੀਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨੀ (ਪਾਰਵਤੀ) ਨੇ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾਇਆ—ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਖ ਦੇ ਹੇਤੁ।
Verse 17
शिवोपि तस्य शिरसि दत्त्वा स्वकरपंकजम् । उवाच वचनं देवान् पुत्रोऽयमिति मेऽपरः
ਤਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ— “ਇਹ ਵੀ ਮੇਰਾ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।”
Verse 18
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखंडे गणेशगणाधिपपदवीवर्णनं नामाष्टादशोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਚੌਥੇ ਕੁਮਾਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਗਣੇਸ਼ ਦੇ ਗਣਾਧਿਪ ਪਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਅਠਾਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 19
नारादाद्यानृषीन्सर्वान्सत्वास्थाय पुरोऽब्रवीत् । क्षंतव्यश्चापराधो मे मानश्चैवेदृशो नृणाम्
ਤਦ ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ— “ਮੇਰਾ ਅਪਰਾਧ ਮਾਫ਼ ਕਰੋ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਅਹੰਕਾਰ ਉੱਠਦਾ ਹੀ ਹੈ।”
Verse 20
अहं च शंकरश्चैव विष्णुश्चैते त्रयस्सुराः । प्रत्यूचुर्युगपत्प्रीत्या ददतो वरमुत्तमम्
“ਮੈਂ (ਬ੍ਰਹਮਾ), ਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ”—ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਦੇਵ ਮਨੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਤਮ ਵਰ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ, ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗੇ।
Verse 21
त्रयो वयं सुरवरा यथापूज्या जगत्त्रये । तथायं गणनाथश्च सकलैः प्रतिपूज्यताम्
ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ—ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਾਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਗਣਨਾਥ ਵੀ ਸਭ ਵੱਲੋਂ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਵੇ।
Verse 22
वयं च प्राकृताश्चायं प्राकृतः पूज्य एव च । गणेशो विघ्नहर्ता हि सर्वकामफलप्रदः
ਅਸੀਂ ਵੀ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਅਵਸਥਾ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਗਣੇਸ਼ ਵਿਘਨ-ਹਰਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਕਾਮਨਾ-ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 23
एतत्पूजां पुरा कृत्वा पश्चात्पूज्या वयं नरैः । वयं च पूजितास्सर्वे नायं चापूजितो यदा
ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਸਾਡੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸਭ ਪੂਜੇ ਜਾਈਏ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਅਪੂਜਿਤ ਨਾ ਰਹੇ।
Verse 24
अस्मिन्नपूजिते देवाः परपूजाकृता यदि । तदा तत्फलहानिः स्यान्नात्र कार्या विचारणा
ਜੇ ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਅਪੂਜਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਪੂਜਾ ਦਾ ਫਲ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ।
Verse 25
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा स गणेशानो नानावस्तुभिरादरात् । शिवेन पूजितः पूर्वं विष्णुनानु प्रपूजितः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਗਣੇਸ਼ਾਨ ਅਨੇਕ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਿਵ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਵੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
Verse 26
ब्रह्मणा च मया तत्र पार्वत्या च प्रपूजितः । सर्वैर्देवैर्गणैश्चैव पूजितः परया मुदा
ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮੈਂ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਗਣਾਂ ਨੇ ਪਰਮ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
Verse 27
सवैर्मिलित्वा तत्रैव ब्रह्मविष्णुहरादिभिः । सगणेशश्शिवातुष्ट्यै सर्वाध्यक्षो निवेदितः
ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਹਰ ਆਦਿ ਸਭ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ, ਗਣੇਸ਼ ਸਮੇਤ ਸਰਵਾਧ್ಯಕ್ಷ ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ।
Verse 28
पुनश्चैव शिवेनास्मै सुप्रसन्नेन चेतसा । सर्वदा सुखदा लोके वरा दत्ता ह्यनेकशः
ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ—ਵਾਰ ਵਾਰ—ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅਨੇਕ ਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।
Verse 29
शिव उवाच । हे गिरीन्द्रसुतापुत्र संतुष्टोहं न संशयः । मयि तुष्टे जगत्तुष्टं विरुद्धः कोपि नो भवेत्
ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਗਿਰਿਰਾਜ ਦੀ ਧੀ (ਪਾਰਵਤੀ) ਦੇ ਪੁੱਤਰ! ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਵਾਂ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਰੋਧੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
Verse 30
बालरूपोपि यस्मात्त्वं महाविक्रमकारकः । शक्तिपुत्रस्सुतेजस्वी तस्माद्भव सदा सुखी
ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਬਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈਂ, ਤੱਥਾਪਿ ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਤੇਜਸਵੀ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਸਦਾ ਮੰਗਲਮਈ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਰਹੀਂ।
Verse 31
त्वन्नाम विघ्नहंतृत्वे श्रेष्ठं चैव भवत्विति । मम सर्वगणाध्यक्षः संपूज्यस्त्वं भवाधुना
ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਵਿਘਨ-ਨਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਭ ਗਣਾਂ ਦਾ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਧ್ಯಕ್ಷ ਬਣ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਿਤ ਹੋ।
Verse 32
एवमुक्त्वा शंकरेण पूजाविधिरनेकशः । आशिषश्चाप्यनेका हि कृतास्तस्मिंस्तु तत्क्षणात्
ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ-ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਪਲ ਉਸ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।
Verse 33
ततो देवगणाश्चैव गीत वाद्यं च नृत्यकम् । मुदा ते कारयामासुस्तथैवप्सरसां गणाः
ਫਿਰ ਦੇਵ-ਗਣਾਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੀਤ, ਵਾਜੇ ਅਤੇ ਨਾਚ ਚਲਾਇਆ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਉਹ ਉਤਸਵ ਜਗਾਇਆ।
Verse 34
पुनश्चैव वरो दत्तस्सुप्रसन्नेन शंभुना । तस्मै च गणनाथाय शिवेनैव महात्मना
ਫਿਰ ਤੋਂ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ਿਵ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਗਣਨਾਥ ਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ।
Verse 35
चतुर्थ्यां त्वं समुत्पन्नो भाद्रे मासि गणेश्वर । असिते च तथा पक्षे चंद्रस्योदयने शुभे
ਹੇ ਗਣੇਸ਼ਵਰ, ਤੂੰ ਭਾਦਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚਤੁਰਥੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਚੰਦਰੋਦਯ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈਂ।
Verse 36
प्रथमे च तथा यामे गिरिजायास्सुचेतसः । आविर्बभूव ते रूपं यस्मात्ते व्रतमुत्तमम्
ਰਾਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਤ ਵਾਲੀ ਗਿਰਿਜਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੇਰਾ ਦਿਵਯ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਵਰਤ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਸੀ।
Verse 37
तस्मात्तद्दिनमारभ्य तस्यामेव तिथौ मुदा । व्रतं कार्यं विशेषेण सर्वसिद्ध्यै सुशोभनम्
ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਉਸੇ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 38
यावत्पुनस्समायाति वर्षान्ते च चतुर्थिका । तावद्व्रतं च कर्तव्यं तव चैव ममाज्ञया
ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਚਤੁਰਥੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 39
संसारे सुखमिच्छन्ति येऽतुलं चाप्यनेकशः । त्वां पूजयन्तु ते भक्त्या चतुर्थ्यां विधिपूर्वकम्
ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਅਤੁਲ ਸੁਖ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਚਤੁਰਥੀ ਨੂੰ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ।
Verse 40
मार्गशीर्षे तथा मासे रमा या वै चतुर्थिका । प्रातःस्नानं तदा कृत्वा व्रतं विप्रान्निवेदयेत
ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ‘ਰਮਾ’ ਨਾਮਕ ਚਤੁਰਥੀ ਨੂੰ, ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਵਰਤ ਦਾ ਨਿਵੇਦਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 41
दूर्वाभिः पूजनं कार्यमुपवासस्तथाविधः । रात्रेश्च प्रहरे जाते स्नात्वा संपूजयेन्नरः
ਦੂರ್ವਾ ਘਾਹ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਵਾਸ ਵੀ। ਰਾਤ ਦਾ ਪਹਿਰ ਆਉਣ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸੰਪੂਰਨ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਹੈ।
Verse 42
मूर्तिं धातुमयीं कृत्वा प्रवालसंभवां तथा । श्वेतार्कसंभवां चापि मार्द्दिकां निर्मितां तथा
ਧਾਤੂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਵਾਲ ਤੋਂ ਬਣੀ, ਸ਼ਵੇਤ ਅਰਕ ਪੌਦੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵੀ ਤਦਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ।
Verse 43
प्रतिष्ठाप्य तदा तत्र पूजयेत्प्रयतः पुमान् । गंधैर्नानाविधैर्दिव्यैश्चन्दनैः पुष्पकैरिह
ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਕੇ, ਨਿਯਮਵਾਨ ਭਗਤ ਨੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਹੈ—ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧ, ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਅਰਪਣ ਕਰਨੇ ਹਨ।
Verse 44
वितस्तिमात्रा दूर्वा च व्यंगा वै मूलवर्जिता । ईदृशानां तद्बलानां शतेनैकोत्तरेण ह
ਵਿਤਸਤੀ ਮਾਪ ਦੀ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਮੂਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦੂਬਾ ਅਰਪਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਐਸੀ ਦੂਬਾ ਦੇ ਇਕ ਸੌ ਇਕ ਦਲ ਚੜ੍ਹਾਓ, ਹੇ ਸ੍ਰੋਤਾ।
Verse 45
एकविंशतिकेनैव पूजयेत्प्रतिमां स्थिताम् । धूपैर्दीपैश्च नैवेद्यैर्विविधैर्गणनायकम्
ਕੇਵਲ ਇਕੀ (ਉਪਚਾਰ/ਅਰਪਣ) ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਧੂਪ, ਦੀਪ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨੈਵੇਦ ਨਾਲ ਗਣਨਾਇਕ ਸ਼੍ਰੀ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੋ।
Verse 46
ताम्बूलाद्यर्घसद्द्रव्यैः प्रणिपत्य स्तवैस्तथा । त्वां तत्र पूजयित्वेत्थं बालचंद्रं च पूजयेत्
ਤਾਂਬੂਲ ਆਦਿ ਉੱਤਮ ਅਰਘ੍ਯ-ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸਤਵਾਂ ਨਾਲ ਸ্তুਤੀ ਵੀ ਕਰੋ। ਉੱਥੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਬਾਲਚੰਦਰ (ਚੰਦਰਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।
Verse 47
पश्चाद्विप्रांश्च संपूज्य भोजयेन्मधुरैर्मुदा । स्वयं चैव ततो भुंज्यान्मधुरं लवणं विना
ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਪਦਾਰਥ ਭੋਜਨ ਕਰਾਓ। ਤਦ ਪਿੱਛੋਂ ਆਪ ਵੀ ਲੂਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮਧੁਰ ਭੋਜਨ ਕਰੋ।
Verse 48
विसर्जयेत्ततः पश्चान्नियमं सर्वमात्मनः । गणेशस्मरणं कुर्य्यात्संपूर्णं स्याद्व्रतं शुभम्
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਵਿਸਰਜਨ ਕਰੋ। ਫਿਰ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੋ; ਇਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਅਤੇ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 49
एवं व्रतेन संपूर्णे वर्षे जाते नरस्तदा । उद्यापनविधिं कुर्याद्व्रतसम्पूर्त्तिहेतवे
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਹੋ ਕੇ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬੀਤ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵਰਤ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਦਯਾਪਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 50
द्वादश ब्राह्मणास्तत्र भोजनीया मदाज्ञया । कुंभमेकं च संस्थाप्य पूज्या मूर्तिस्त्वदीयिका
ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਥੇ ਬਾਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੂੰਭ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਤੇਰੀ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 51
स्थण्डिलेष्टपलं कृत्वा तदा वेदविधानतः । होमश्चैवात्र कर्तव्यो वित्तशाठ्यविवर्जितैः
ਫਿਰ ਵੇਦ-ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥੰਡਿਲ ਅਤੇ ਇਸ਼ਟਪਲ ਆਦਿ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਇੱਥੇ ਹੋਮ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਧਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਛਲ ਅਤੇ ਕੰਜੂਸੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ।
Verse 52
स्त्रीद्वयं च तथा चात्र बटुकद्वयमादरात् । भोजयेत्पूजयित्वा वै मूर्त्यग्रे विधिपूर्वकम्
ਇੱਥੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਦੋ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋ ਬਟੁਕਾਂ ਨੂੰ, ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਜ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 53
निशि जागरणं कार्यं पुनः प्रातः प्रपूजयेत् । विसर्जनं ततश्चैव पुनरागमनाय च
ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਸਵੇਰੇ ਮੁੜ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਸਰਜਨ ਕਰਕੇ, ਦੁਬਾਰਾ ਆਗਮਨ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 54
बालकाच्चाशिषो ग्राह्यास्स्वस्तिवाचनमेव च । पुष्पांजलिं प्रदद्याच्च व्रतसंपूर्ण हेतवे
ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਵੀ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਸਤਿਵਾਚਨ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਰਤ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਲਈ ਪੁਸ਼ਪਾਂਜਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 55
नमस्कारांस्ततः कृत्वा नानाकार्यं प्रकल्पयेत् । एवं व्रतं कृतं येन तस्येप्सितफलं भवेत्
ਫਿਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਿਯਮ-ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਪਾਸ-ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਦਾਤਾ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 56
यो नित्यं श्रद्धया सार्द्धं पूजां चैव स्व शक्तितः । कुर्य्यात्तव गणेशान सर्वकामफलाप्तये
ਹੇ ਗਣੇਸ਼ਾ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ! ਜੋ ਕੋਈ ਨਿੱਤ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਧਰਮਸੰਗਤ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 57
सिन्दूरैश्चन्दनैश्चैव तंडुलैः केतकैस्तथा । उपचारैरनेकैश्च पूजयेत्त्वां गणे श्वरम्
ਸਿੰਦੂਰ, ਚੰਦਨ, ਤੰਡੁਲ (ਚੌਲ), ਕੇਤਕੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਹੇ ਗਣੇਸ਼ਵਰ, ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 58
एवं त्वां पूजयेयुर्ये भक्त्या नानोपचारतः । तेषां सिद्धिर्भवेन्नित्यं विघ्ननाशो भवेदिह
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਭਗਤ ਅਨੇਕ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਕਤੀਪੂਰਵਕ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਸਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਘਨ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 59
सर्वैर्वर्णैः प्रकर्त्तव्या स्त्रीभिश्चैव विशेषतः । उदयाभिमुखैश्चैव राजभिश्च विशेषतः
ਇਹ ਸ਼ਿਵ-ਵ੍ਰਤ/ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਸਭ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ। ਇਹ ਉਦਯਾਭਿਮੁਖ (ਪੂਰਬ ਵੱਲ) ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ।
Verse 60
यं यं कामयते यो वै तंतमाप्नोति निश्चितम् । अतः कामयमानेन तेन सेव्यस्सदा भवान्
ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਜੋ ਸੱਚੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 61
ब्रह्मोवाच । शिवेनैव तदा प्रोक्तं गणेशाय महात्मने । तदानीं दैवतैश्चैव सर्वैश्च ऋषिसत्तमैः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਖੁਦ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ; ਅਤੇ ਤਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ (ਇਹ) ਸੁਣ ਕੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ।
Verse 62
तथेत्युक्त्वा तु तैस्सर्वैर्गणैश्शंभुप्रियैर्मुने । पूजितो हि गणाधीशो विधिना परमेण सः
ਹੇ ਮੁਨੀ, “ਤਥਾਸਤੁ” ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ-ਪ੍ਰਿਯ ਉਹ ਸਾਰੇ ਗਣਾਂ ਨੇ ਪਰਮ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗਣਾਧੀਸ਼ ਦੀ ਵਿਧਿਵਤ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
Verse 63
ततश्चैव गणास्सर्वे प्रणेमुस्ते गणेश्वरम् । समानर्चुर्विशेषेण नानावस्तुभिरादरात्
ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਗਣ ਆਪਣੇ ਸੁਆਮੀ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਦਰ ਨਾਲ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਵਸਤੂਆਂ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।
Verse 64
गिरिजायास्समुत्पन्नो यश्च हर्षो मुनीश्वर । चतुर्भिर्वदनैर्वै तमवर्ण्यं च कथं ब्रुवे
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਗਿਰਿਜਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਹਰਖ ਉਠਿਆ, ਉਹ ਅਵਰਨਨੀਯ ਸੀ। ਚਾਰ ਮੁਖਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸ ਅਕਥ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂ?
Verse 65
देवदुंदुभयो नेदुर्ननृतुश्चाप्सरोगणाः । जगुर्गंधर्वमुख्याश्च पुष्पवर्षं पपात ह
ਦੇਵ-ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਗੂੰਜ ਉਠੀਆਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣ ਨੱਚਣ ਲੱਗੇ। ਮੁੱਖ ਗੰਧਰਵ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ।
Verse 66
जगत्स्वास्थ्यं तदा प्राप गणाधीशे प्रतिष्ठिते । महोत्सवो महानासीत्सर्वं दुःखं क्षयं गणम्
ਜਦੋਂ ਗਣਾਧੀਸ਼ (ਸ਼ਿਵਗਣਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਗਣੇਸ਼) ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਹੋਈ, ਤਦ ਜਗਤ ਨੇ ਸੁਖ-ਸਿਹਤ ਤੇ ਕਲਿਆਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਨ ਉਤਸਵ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਦੁੱਖ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 67
शिवाशिवौ च मोदेतां विशेषेणाति नारद । आसीत्सुमंगलं भूरि सर्वत्र सुखदायकम्
ਹੇ ਨਾਰਦ! ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਹਰ ਥਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾ ਸੂਮੰਗਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।
Verse 68
ततो देवगणाः सर्वे ऋषीणां च गणास्तथा । समागताश्च ये तत्र जग्मुस्ते तु शिवाज्ञया
ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗਣ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ—ਜੋ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ—ਉਹ ਸਭ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉੱਥੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ।
Verse 69
प्रशंसंतश्शिवा तत्र गणेशं च पुनः पुनः । शिवं चैव तथा स्तुत्वा कीदृशं युद्धमेव च
ਉੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨੇ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਵੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਯੁੱਧ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੀ।
Verse 70
यदा सा गिरिजा देवी कोपहीना बभूव ह । शिवोऽपि गिरिजां तत्र पूर्ववत्संप्रपद्य ताम्
ਜਦੋਂ ਦੇਵੀ ਗਿਰਿਜਾ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਉਸੇ ਥਾਂ ਪੂਰਵ ਵਾਂਗ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਮੁੜ ਸੁਹਿਰਦ ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਚ ਜੁੜ ਗਏ।
Verse 71
चकार विविधं सौख्यं लोकानां हितकाम्यया । स्वात्मारामोऽपि परमो भक्तकार्योद्यतः सदा
ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਸੁਖ ਉਪਜਾਏ। ਪਰਮ ਸਵਾਤਮਾਰਾਮ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਸਦਾ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਸਿਧ ਕਰਨ ਲਈ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 72
विष्णुश्च शिवमापृच्छ्य ब्रह्माहं तं तथैव हि । आगच्छाव स्वधामं च शिवौ संसेव्य भक्तितः
ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲਈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਿਵਾ ਦਿਵ੍ਯ ਜੋੜੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਏ।
Verse 73
नारद त्वं च भगवन्संगीय शिवयोर्यशः । आगमो भवनं स्वं च शिवौ पृष्ट्वा मुनीश्वर
ਹੇ ਭਗਵਾਨ ਨਾਰਦ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾ ਦੇ ਯਸ਼ ਦਾ ਗਾਨ ਕਰ। ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਿਵਾ ਨੂੰ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛ ਕੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਜਾ।
Verse 74
एतत्ते सर्वमाख्यातं मया वै शिवयोर्यशः । भवत्पृष्टेन विघ्नेश यशस्संमिश्रमादरात्
ਹੇ ਵਿਘਨੇਸ਼, ਤੇਰੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਮੈਂ ਆਦਰ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਕਿਹਾ—ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾ (ਸ਼ਕਤੀ) ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਜੋੜੇ ਦਾ ਯਸ਼, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਰਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ॥
Verse 75
इदं सुमंगलाख्यानं यः शृणोति सुसंयतः । सर्वमंगल संयुक्तस्स भवेन्मंगलालयः
ਜੋ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਇਸ ਪਰਮ ਸੁਮੰਗਲ ਆਖਿਆਨ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਮੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪ ਹੀ ਮੰਗਲ ਦਾ ਆਲਯ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ॥
Verse 76
अपुत्रो लभते पुत्रं निर्धनो लभते धनम् । भायार्थी लभते भार्यां प्रजार्थी लभते प्रजाम्
ਜਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਨਿਰਧਨ ਹੈ, ਉਹ ਧਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਤਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਤਨੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਸੰਤਾਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਤਾਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਦਾ ਫਲ ਹੈ।
Verse 77
आरोग्यं लभते रोगी सौभाग्यं दुर्भगो लभेत् । नष्टपुत्रं नष्टधनं प्रोषिता च पतिं लभेत्
ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਆਰੋਗਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੁਭਾਗਾ ਨੂੰ ਸੁਭਾਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗੁੰਮ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਮੁੜ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਧਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਉਹ ਧਨ ਮੁੜ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜੀ ਪਤਨੀ ਪਤੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Verse 78
शोकाविष्टश्शोकहीनस्स भवेन्नात्र संशयः । इदं गाणेशमाख्यानं यस्य गेहे च तिष्ठति
ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੋਕ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਗਣੇਸ਼-ਆਖਿਆਨ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ।
Verse 79
सदा मंगलसंयुक्तस्स भवेन्नात्र संशयः । यात्राकाले च पुण्याहे यश्शृणोति समाहितः । सर्वाभीष्टं स लभते श्रीगणेशप्रसादतः
ਉਹ ਸਦਾ ਮੰਗਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਯਾਤਰਾ ਵੇਲੇ ਜਾਂ ਪੁੰਨਿਆਹ ਦੇ ਦਿਨ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਇਹ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਭ ਅਭੀਸ਼ਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
After Devī sees her son alive, Gaṇeśa (Gajānana) is ceremonially consecrated by devas and gaṇa-leaders; Devī embraces him, worships him, and formally grants boons that define his religious status.
The boons function as a charter for liturgical hierarchy: Gaṇeśa becomes pūrvapūjya (to be worshipped first) and is marked as a perpetual remover of distress, legitimizing his role at the start of rites and undertakings.
Sindūra on Gaṇeśa’s face is explicitly tied to human worship with sindūra, alongside canonical upacāras such as flowers, sandal paste, auspicious fragrance, naivedya, and nīrājana.