गणेश-वाक्यं तथा गणानां समर-सन्नाहः | Gaṇeśa’s Challenge and the Mustering of the Gaṇas

Verse 1

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ता विभुना तेन निश्चयं परमं गताः । सन्नद्धास्तु तदा तत्र जग्मुश्च शिवमन्दिरम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਐਸਾ ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਰਮ ਨਿਸ਼ਚਯ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਓਥੇ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਜ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਵੱਲ ਚਲੇ।

Verse 2

गणेशोऽपि तथा दृष्ट्वा ह्यायातान्गणसत्तमान् । युद्धाऽऽटोपं विधायैव स्थितांश्चैवाब्रवीदिदम्

ਗਣੇਸ਼ ਨੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਯੁੱਧ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 3

गणेश उवाच । आयांतु गणपास्सर्वे शिवाज्ञाप रिपालकाः । अहमेकश्च बालश्च शिवाज्ञापरिपालकः

ਗਣੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਗਣਪ ਆਓ। ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਬਾਲਕ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਵੀ ਸ਼ਿਵ-ਆਗਿਆ ਦਾ ਪਾਲਕ ਹਾਂ।

Verse 4

तथापि पश्यतां देवी पार्वती सूनुजं बलम् । शिवश्च स्वगणानां तु बलं पश्यतु वै पुनः

ਤਾਂ ਵੀ ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਬਲ ਵੇਖੇ; ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਵੇਖੇ।

Verse 5

बलवद्बालयुद्धं च भवानीशिव पक्षयोः । भवद्भिश्च कृतं युद्धं पूर्वं युद्धविशारदैः

ਭਵਾਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਤਿੱਖਾ ਪਰ ਬਾਲਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ; ਹੇ ਯੁੱਧ-ਨਿਪੁਣੋ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਐਸਾ ਯੁੱਧ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋ।

Verse 6

मया पूर्वं कृतं नैव बालोस्मि क्रियतेऽधुना । तथापि भवतां लज्जा गिरिजाशिवयोरिह

ਮੈਂ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਮੈਂ ਤਾਂ ਬਾਲਕ ਹਾਂ, ਹੁਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਤਾਂ ਵੀ ਗਿਰਿਜਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਲਾਜ਼-ਸਹਿਤ ਸੰਯਮ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 7

ममैवं तु भवेन्नैव वैपरीत्यं भविष्यति । ममैव भवतां लज्जा गिरिजाशिवयोरिह

ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ; ਇਸ ਦਾ ਉਲਟ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇੱਥੇ ਗਿਰਿਜਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਣਉਚਿਤਤਾ ਦੀ ਲਾਜ਼ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਆਵੇਗੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ।

Verse 8

एवं ज्ञात्वा च कर्त्तव्यः समरश्च गणेश्वराः । भवद्भिस्स्वामिनं दृष्ट्वा मया च मातरं तदा

ਹੇ ਗਣੇਸ਼ਵਰੋ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਹੁਣ ਸਮਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੁਆਮੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Verse 9

क्रियते कीदृशं युद्धं भवितव्यं भवत्विति । तस्य वै वारणे कोऽपि न समर्थस्त्रिलोकके

“ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਯੁੱਧ ਕਰੀਏ? ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਹੋਵੇ।” ਇਹ ਨਿਸਚਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਸਮਰਥ ਨਹੀਂ ਸੀ।

Verse 10

ब्रह्मोवाच । इत्येवं भर्त्सितास्ते तु दंडभूषितबाहवः । विविधान्यायुधान्येवं धृत्वा ते च समाययुः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਾਂਟੇ ਗਏ, ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਉਹ ਯੋਧੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰ ਧਾਰ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 11

घर्षयन्तस्तथा दंतान् हुंकृत्य च पुनःपुनः । पश्य पश्य ब्रुवंतश्च गणास्ते समुपागताः

ਦੰਦ ਪੀਸਦੇ ਹੋਏ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਘੋਰ “ਹੁੰ” ਦੀ ਧੁਨੀ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ “ਵੇਖੋ! ਵੇਖੋ!” ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਗਣ (ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸੇਵਕ) ਦੌੜਦੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 12

नंदी प्रथममागत्य धृत्वा पादं व्यकर्षयत् । धावन्भृंगी द्वितीयं च पादं धृत्वा गणस्य च

ਨੰਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਆਇਆ ਅਤੇ ਪੈਰ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਖਿੱਚਣ ਲੱਗਾ। ਫਿਰ ਭ੍ਰਿੰਗੀ ਦੌੜ ਕੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਗਣ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੈਰ ਵੀ ਫੜ ਲਿਆ।

Verse 13

यावत्पादे विकर्षन्तौ तावद्धस्तेन वै गणः । आहत्य हस्तयोस्ताभ्यामुत्क्षिप्तौ पादकौ स्वयम्

ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਘਸੀਟਦੇ ਰਹੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਸ ਗਣ (ਗਣੇਸ਼) ਨੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਚੋਟ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਆਪ ਹੀ ਝਟਕ ਕੇ ਛੁਡਾ ਲਏ।

Verse 14

अथ देवीसुतो वीरस्सगृह्य परिघं बृहत् । द्वारस्थितो गणपतिः सर्वानापोथयत्तदा

ਤਦੋਂ ਦੇਵੀ-ਪੁੱਤਰ ਵੀਰ ਗਣਪਤੀ ਨੇ ਇਕ ਵੱਡਾ ਪਰਿਘ (ਲੋਹੇ ਦਾ ਡੰਡਾ) ਫੜ ਲਿਆ; ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਭ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 15

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वि० रुद्रसंहितायां च कुमारखण्डे गणेशयुद्धवर्णनं नाम पञ्चदशोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਦੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਕੁਮਾਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਗਣੇਸ਼ ਯੁੱਧ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਪੰਦਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 16

केषांचिजानुनी तत्र केषांचित्स्कंधकास्तथा । सम्मुखे चागता ये वै ते सर्वे हृदये हताः

ਉੱਥੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗੋਡੇ ਟੁੱਟੇ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਮੋਢੇ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ; ਅਤੇ ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ ਟੱਕਰ ਲਏ, ਉਹ ਸਭ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਥਾਂ ਤੇ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।

Verse 17

केचिच्च पतिताभूमौ केचिच्च विदिशो गताः । केषांचिच्चरणौ छिन्नौ केचिच्छर्वान्तिकं गताः

ਕੁਝ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਕੁਝ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ। ਕੁਝ ਦੇ ਪੈਰ ਕੱਟੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਸ਼ਰਵ—ਸ਼ਿਵ ਜੀ—ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 18

तेषां मध्ये तु कश्चिद्वै संग्रामे सम्मुखो न हि । सिंहं दृष्ट्वा यथा यांति मृगाश्चैव दिशो दश

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹਿਰਣ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਡਰ ਨਾਲ ਖਿੱਲਰ ਗਏ।

Verse 19

तथा ते च गणास्सर्वे गताश्चैव सहस्रशः । परावृत्य तथा सोपि सुद्वारि समुपस्थितः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਗਣ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਵੀ ਮੁੜ ਕੇ ਸ਼ੁਭ ਦੁਆਰ ਤੇ ਆ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।

Verse 20

कल्पांतकरणे कालो दृश्यते च भयंकरः । यथा तथैव दृष्टस्स सर्वेषां प्रलयंकरः

ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਕਾਲ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਉਹ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਲਈ ਪ੍ਰਲਯ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੀ ਹੈ।

Verse 21

एतस्मिन्समये चैव सरमेशसुरेश्वराः । प्रेरिता नारदेनेह देवास्सर्वे समागमन्

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਨਾਰਦ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਣ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 22

समब्रुवंस्तदा सर्वे शिव स्य हितकाम्यया । पुरःस्थित्वा शिवं नत्वा ह्याज्ञां देहि प्रभो इति

ਤਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸਭ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਗਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।”

Verse 23

त्वं परब्रह्म सर्वेशस्सर्वे च तव सेवकाः । सृष्टेः कर्ता सदा भर्ता संहर्ता परमेश्वरः

ਤੂੰ ਪਰਬ੍ਰਹਮ, ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵ ਤੇਰੇ ਹੀ ਸੇਵਕ ਹਨ। ਤੂੰ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕਰਤਾ, ਸਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰਕ—ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ—ਹੈਂ।

Verse 24

रजस्सत्त्वतमोरूपो लीलया निर्गुणः स्वतः । का लीला रचिता चाद्य तामिदानीं वद प्रभो

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਨਿਰਗੁਣ ਹੈਂ, ਪਰ ਲੀਲਾ ਕਰਕੇ ਰਜਸ, ਸਤ੍ਵ ਅਤੇ ਤਮਸ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਜੋ ਲੀਲਾ ਰਚੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਦੱਸ, ਹੇ ਸਵਾਮੀ।

Verse 25

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां मुनिश्रेष्ठ महेश्वरः । गणान् भिन्नांस्तदा दृष्ट्वा तेभ्यस्सर्वं न्यवेदयत्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਤਦ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾ ਕੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।

Verse 26

अथ सर्वेश्वरस्तत्र शंकरो मुनिसत्तम । विहस्य गिरिजानाथो ब्रह्माणं मामुवाच ह

ਫਿਰ, ਹੇ ਮੁਨੀਸੱਤਮ, ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ੰਕਰ ਹੱਸ ਪਏ; ਅਤੇ ਗਿਰਿਜਾਨਾਥ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਮੈਨੂੰ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ—ਕਿਹਾ।

Verse 27

शिव उवाच । ब्रह्मञ्छृणु मम द्वारि बाल एकस्समास्थितः । महाबलो यष्टिपाणिर्गेहावेशनिवारकः

ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਸੁਣ। ਮੇਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਇਕੋ ਬਾਲਕ ਖੜਾ ਹੈ—ਮਹਾਂ ਬਲਵਾਨ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਡੰਡਾ ਧਾਰੇ—ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਰੋਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।

Verse 28

महाप्रहारकर्ताऽसौ मत्पार्षदविघातकः । पराजयः कृतस्तेन मद्गणानां बलादिह

ਉਹ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪਾਰਸ਼ਦਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਬਲ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 29

ब्रह्मन् त्वयैव गंतव्यं प्रसाद्योऽयं महाबलः । यथा ब्रह्मन्नयः स्याद्वै तथा कार्यं त्वया विधे

ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਤੈਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਮਹਾਬਲੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਧਾਤਾ, ਐਸਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕਰ ਕਿ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜਾ ਮਾਰਗ ਕਾਇਮ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 30

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य प्रभोर्वाक्यमज्ञात्वाऽज्ञानमोहितः । तदीयनिकटं तात सर्वैरृषिवरैरयाम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਬਚਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ, ਨਾ ਸਮਝ ਸਕਣ ਕਰਕੇ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਤਾਤ, ਮੈਂ ਸਭ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ।

Verse 31

समायान्तं च मां दृष्ट्वा स गणेशो महाबली । क्रोधं कृत्वा समभ्येत्य मम श्मश्रूण्यवाकिरत्

ਮੈਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਗਣੇਸ਼ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ; ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਮੁੱਛ/ਦਾੜ੍ਹੀ ਉਖਾੜ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਖਿਲਾਰ ਦਿੱਤੀ।

Verse 32

क्षम्यतां क्षम्यतां देव न युद्धार्थं समागतः । ब्राह्मणोहमनुग्राह्यः शांतिकर्तानुपद्रवः

ਮਾਫ਼ ਕਰੋ, ਮਾਫ਼ ਕਰੋ, ਹੇ ਦੇਵ! ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਲਈ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਯੋਗ; ਮੈਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉਪਦ੍ਰਵ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 33

इत्येवं ब्रुवति ब्रह्मंस्तावत्परिघमाददे । स गणेशो महावीरो बालोऽबालपराक्रमः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇਉਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੀ ਗਣੇਸ਼ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਪਰਿਘ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਬਾਲਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਮਹਾਵੀਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸੀ।

Verse 34

गृहीतपरिघं दृष्ट्वा तं गणेशं महाबलम् । पलायनपरो यातस्त्वहं द्रुततरं तदा

ਭਾਰੀ ਪਰਿਘ ਫੜੇ ਹੋਏ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਤਦ ਭੱਜਣ ਵੱਲ ਹੀ ਮੁੜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੂਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ।

Verse 35

यात यात ब्रुवंतस्ते परिघेन हतास्तदा । स्वयं च पतिताः केचित्केचित्तेन निपातिताः

ਉਹ “ਚੱਲੋ, ਚੱਲੋ” ਕਹਿੰਦੇ ਕਹਿੰਦੇ ਤਦ ਪਰਿਘ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਕੁਝ ਆਪ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਤੇ ਕੁਝ ਉਸੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਡਾਹ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।

Verse 36

केचिच्च शिवसामीप्यं गत्वा तत्क्षणमात्रतः । शिवं विज्ञापयांचक्रुस्तद्वृत्तां तमशेषतः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਜਣੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਸਾਨ্নਿਧ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਹੋਈਆਂ ਸਭ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਰਤਾਂਤ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 37

तथाविधांश्च तान् दृष्ट्वा तद्वृत्तांतं निशम्य सः । अपारमादधे कोपं हरो लीलाविशारदः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਰਤਾਂਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਹਰ ਜੀ ਅਸੀਮ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।

Verse 38

इंद्रादिकान्देवगणान् षण्मुखप्रवरान् गणान् । भूतप्रेतपिशाचांश्च सर्वानादेशयत्तदा

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਗਣਾਂ ਨੂੰ, ਛਣਮੁਖ (ਕਾਰਤਿਕੇਯ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗਣਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ-ਪਿਸਾਚ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 39

ते सर्वे च यथायोग्यं गतास्ते सर्वतो दिशम् । तं गणं हंतुकामा हि शिवाज्ञाता उदायुधाः

ਉਹ ਸਭ ਯਥੋਚਿਤ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਲ ਪਏ। ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਗਣ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਹੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।

Verse 40

यस्य यस्यायुधं यच्च तत्तत्सर्वं विशेषतः । तद्गणेशोपरि बलात्समागत्य विमोचितम्

ਜਿਸ-ਜਿਸ ਦਾ ਜੋ-ਜੋ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਗਣੇਸ਼ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ; ਉਸ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 41

हाहाकारो महानासीत्त्रैलोक्ये सचराचरे । त्रिलोकस्था जनास्सर्वे संशयं परमं गताः

ਚਰ-ਅਚਰ ਸਮੇਤ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚ ਗਿਆ। ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਭ ਜੀਵ ਪਰਮ ਸੰਦੇਹ ਅਤੇ ਘੋਰ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ।

Verse 42

न यातं ब्रह्मणोऽप्यायुर्ब्रह्मांड क्षयमेति हि । अकाले च तथा नूनं शिवेच्छावशतः स्वयम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਆਯੁ ਵੀ ਹਾਲੇ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦਾ ਨਾਸ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਅਕਾਲੇ ਇਹ ਹੋ ਗਿਆ—ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਵੈੰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਰਮ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।

Verse 43

ते सर्वे चागतास्तत्र षण्मुखाद्याश्च ये पुनः । देवा व्यर्थायुधा जाता आश्चर्यं परमं गताः

ਤਦ ਉਹ ਸਭ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ—਷ਣਮੁਖ ਆਦਿ ਵੀ ਨਾਲ ਸਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਪਰਮ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ।

Verse 44

एतस्मिन्नन्तरे देवी जगदम्बा विबोधना । ज्ञात्वा तच्चरितं सर्वमपारं क्रोधमादधे

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਗਦੰਬਾ ਦੇਵੀ—ਸਦਾ ਜਾਗਰੂਕ ਤੇ ਵਿਵੇਕਵਾਨ—ਉਸ ਸਾਰੇ ਵਰਤਾਓ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਅਪਾਰ ਕ੍ਰੋਧ ਧਾਰਨ ਕਰ ਬੈਠੀ।

Verse 45

शक्तिद्वयं तदा तत्र तया देव्या मुनीश्वर । निर्मितं स्वगणस्यैव सर्वसाहाय्यहेतवे

ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਤਦ ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਲਈ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵਾਸਤੇ ਦੋ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਰਚੀਆਂ।

Verse 46

एका प्रचंडरूपं च धृत्वातिष्ठन्महामुने । श्यामपर्वतसंकांशं विस्तीर्य मुखगह्वरम्

ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਡਟ ਕੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਈ; ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸ਼ਿਆਮ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੁਖ-ਗਹਵਰ ਵਿਸਤਾਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 47

एका विद्युत्स्वरूपा च बहुहस्तसमन्विता । भयंकरा महादेवी दुष्टदंडविधायिनी

ਦੂਜੀ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ ਦਿਪਤ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਬਹੁਤੀਆਂ ਭੁਜਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਮਹਾਦੇਵੀ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੀ।

Verse 48

आयुधानि च सर्वाणि मोचितानि सुरैर्गणैः । गृहीत्वा स्वमुखे तानि ताभ्यां शीघ्रं च चिक्षिपे

ਦੇਵਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੁੱਟੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਉਸ ਨੇ ਫੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵਾਪਸ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 49

देवायुधं न दृश्येत परिघः परितः पुनः । एवं ताभ्यां कृतं तत्र चरितं परमाद्भुतम्

ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਦੇਵ-ਹਥਿਆਰ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਕੇਵਲ ਪਰਿਘ (ਲੋਹੇ ਦਾ ਗਦਾ-ਡੰਡਾ) ਹੀ ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਕੀਤਾ ਕਰਤੱਬ ਪਰਮ ਅਦਭੁਤ ਸੀ।

Verse 50

एको बालोऽखिलं सैन्यं लोडयामास दुस्तरम् । यथा गिरिवरेणैव लोडितस्सागरः पुरा

ਉਸ ਇਕ ਬਾਲਕ ਨੇ ਅਜਿੱਤ ਸਮੂਹ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਮਥ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ; ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂ ਪਹਾੜ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 51

एकेन निहतास्सर्वे शक्राद्या निर्जरास्तथा । शंकरस्य गणाश्चैव व्याकुलाः अभवंस्तदा

ਉਸ ਇਕ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਅਮਰ ਦੇਵ ਵੀ ਮਾਰੇ-ਹਾਰੇ ਗਏ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਗਣ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਿਹਲ ਹੋ ਉਠੇ।

Verse 52

अथ सर्वे मिलित्वा ते निश्श्वस्य च मुहुर्मुहुः । परस्परं समूचुस्ते तत्प्रहारसमाकुलाः

ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਹਾਏ ਭਰਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਘਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 53

देवगणा ऊचुः । किं कर्तव्यं क्व गंतव्यं न ज्ञायंते दिशो दश । परिघं भ्रामयत्येष सव्यापसव्यमेव च

ਦੇਵਗਣ ਬੋਲੇ—“ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾਈਏ? ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਇਹ (ਸ਼ਕਤੀ) ਪਰਿਘ ਨੂੰ ਘੁਮਾ ਰਹੀ ਹੈ—ਕਦੇ ਖੱਬੇ, ਕਦੇ ਸੱਜੇ—ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਉਲਝਾ ਰਹੀ ਹੈ।”

Verse 54

ब्रह्मोवाच । एतत्कालेऽप्सरश्रेष्ठाः पुष्पचन्दनपाणयः । ऋषयश्च त्वदाद्या हि येऽतियुद्धेतिलालसाः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਲੈ ਕੇ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀਆਂ। ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਤਸੁਕ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆ ਗਏ।

Verse 55

ते सर्वे च समाजग्मुर्युद्धसंदर्शनाय वै । पूरितो व्योम सन्मार्गस्तैस्तदा मुनिसत्तम

ਉਹ ਸਭ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਮਾਰਗ ਭਰ ਗਏ।

Verse 56

तास्ते दृष्ट्वा रणं तं वै महाविस्मयमागताः । ईदृशं परमं युद्धं न दृष्टं चैकदापि हि

ਉਹ ਰਣ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ। ਕਿਉਂਕਿ ਐਸਾ ਪਰਮ ਅਤੇ ਅਪੂਰਵ ਯੁੱਧ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ।

Verse 57

पृथिवी कंपिता तत्र समुद्रसहिता तदा । पर्वताः पतिताश्चैव चक्रुः संग्रामसंभवम्

ਤਦ ਉਸੇ ਥਾਂ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਉਠੀ। ਪਹਾੜ ਵੀ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਭਾਰੀ ਕੋਲਾਹਲ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ।

Verse 58

द्यौर्ग्रहर्क्षगणैर्घूर्ण्णा सर्वे व्याकुलतां गताः । देवाः पलायितास्सर्वे गणाश्च सकलास्तदा

ਗ੍ਰਹਾਂ ਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਘੁੰਮਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਭ ਜੀਵ ਘਬਰਾਏ; ਤਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਗਣ ਵੀ ਭੱਜ ਗਏ।

Verse 59

केवलं षण्मुखस्तत्र नापलायत विक्रमी । महावीरस्तदा सर्वानावार्य पुरतः स्थितः

ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਛਣਮੁਖ ਹੀ ਨਾ ਭੱਜਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਵੀਰ ਤਦੋਂ ਸਭ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਡਟ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ।

Verse 60

शक्तिद्वयेन तद्युद्धे सर्वे च निष्फलीकृताः । सर्वास्त्राणि निकृत्तानि संक्षिप्तान्यमरैर्गणैः

ਉਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੇ ਸਭ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਫਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਸਤ੍ਰ ਕੱਟ ਕੇ ਛੋਟੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।

Verse 61

येऽव स्थिताश्च ते सर्वे शिवस्यांतिकमागताः । देवाः पलायितास्सर्वे गणाश्च सकलास्तदा

ਤਦ ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਗਏ; ਪਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਭੱਜ ਗਏ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਗਣ ਵੀ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਪਲਾਇਨ ਕਰ ਗਏ।

Verse 62

ते सर्वे मिलिताश्चैव मुहुर्नत्वा शिवं तदा । अब्रुवन्वचनं क्षिप्रं कोऽयं गणवरः प्रभो

ਤਦ ਉਹ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਵਾਰੰਵਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਤੁਰੰਤ ਬੋਲੇ—“ਪ੍ਰਭੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਗਣਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਸਰਵੋਤਮ ਗਣ ਕੌਣ ਹੈ?”

Verse 63

पुरा चैव श्रुतं युद्धमिदानीं बहुधा पुनः । दृश्यते न श्रुतं दृष्टमीदृशं तु कदाचन

“ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਅਸੀਂ ਯੁੱਧਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰੰਵਾਰ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ; ਪਰ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਨਾ ਸੁਣਿਆ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਯੁੱਧ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।”

Verse 64

किंचिद्विचार्यतां देव त्वन्यथा न जयो भवेत् । त्वमेव रक्षकस्स्वामिन्ब्रह्मांडस्य न संशयः

“ਹੇ ਦੇਵ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਸਵਾਮੀ, ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।”

Verse 65

ब्रह्मोवाच । इत्येवं तद्वचः श्रुत्वा रुद्रः परमकोपनः । कोपं कृत्वा च तत्रैव जगाम स्वगणैस्सह

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪਰਮ ਕ੍ਰੋਧੀ ਰੁਦ੍ਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕ੍ਰੁੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਭੜਕਾ ਕੇ ਉਹ ਓਥੋਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 66

देवसैन्यं च तत्सर्वं विष्णुना चक्रिणा सह । समुत्सवं महत्कृत्वा शिवस्यानुजगाम ह

ਫਿਰ ਸਾਰੀ ਦੇਵ-ਸੈਨਾ, ਚੱਕਰਧਾਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਉਤਸਵ ਕਰਕੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਪਈ।

Verse 67

एतस्मिन्नंतरे भक्त्या नमस्कृत्य महेश्वरम् । अब्रवीन्नारद त्वं वै देवदेवं कृतांजलिः

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਨਾਰਦ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 68

नारद उवाच । देवदेव महादेव शृणु मद्वचनं विभो । त्वमेव सर्वगस्स्वामी नानालीलाविशारदः

ਨਾਰਦ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਦੇਵਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ, ਹੇ ਵਿਭੋ, ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਸੁਣੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਰਬਤ੍ਰ ਗਾਮੀ ਸਵਾਮੀ ਹੋ, ਨਾਨਾ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਹੋ।

Verse 69

त्वया कृत्वा महालीलां गणगर्वोऽपहारितः । अस्मै दत्त्वा बलं भूरि देवगर्वश्च शंकर

ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ! ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਲੀਲਾ ਕਰਕੇ ਗਣਾਂ ਦਾ ਗਰਵ ਦੂਰ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬਲ ਦੇ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਵੀ ਦਬਾਇਆ।

Verse 70

दर्शितं भुवने नाथ स्वमेव बलमद्भुतम् । स्वतंत्रेण त्वया शंभो सर्वगर्वप्रहारिणा

ਹੇ ਨਾਥ, ਤੁਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਹੀ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਆਪਣੇ ਸੁਤੰਤਰ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਨਾਲ—ਜੋ ਸਾਰਾ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋੜਦਾ ਹੈ—ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 71

इदानीं न कुरुष्वेश तां लीलां भक्तवत्सलः । स्वगणानमरांश्चापि सुसन्मान्याभिवर्द्धय

ਹੇ ਈਸ਼, ਭਗਤਵਤਸਲ, ਹੁਣ ਉਹ ਲੀਲਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਯੋਗ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਧਾਓ।

Verse 72

न खेलयेदानीं जहि ब्रह्मपदप्रद । इत्युक्त्वा नारद त्वं वै ह्यंतर्द्धानं गतस्तदा

“ਹੁਣ ਹੋਰ ਖੇਡ ਨਾ ਕਰ—ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਪਦ-ਪ੍ਰਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰ ਦੇ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਨਾਰਦ ਉਸੇ ਪਲ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।