द्वारपाल-गणेशसंवादः / The Dialogue at the Gate: Gaṇeśa and Śiva’s Gaṇas

Verse 1

ब्रह्मोवाच । गणास्ते क्रोधसंपन्नास्तत्र गत्वा शिवाज्ञया । पप्रच्छुर्गिरिजापुत्रं तं तदा द्वारपालकम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਹ ਗਣ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਖੜੇ ਗਿਰਿਜਾ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ।

Verse 2

शिवगणा ऊचुः । कोऽसि त्वं कुत आयातः किं वा त्वं च चिकीर्षसि । इतोऽद्य गच्छ दूरं वै यदि जीवितुमिच्छसि

ਸ਼ਿਵਗਣ ਬੋਲੇ—“ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ ਅਤੇ ਕੀ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਹੈ? ਜੇ ਜੀਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਅੱਜ ਹੀ ਇੱਥੋਂ ਦੂਰ ਚਲਾ ਜਾ।”

Verse 3

ब्रह्मोवाच । तदीयं तद्वचः श्रुत्वा गिरिजातनयस्स वै । निर्भयो दण्डपाणिश्च द्वारपानब्रवीदिदम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਗਿਰਿਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ (ਗਣੇਸ਼) ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਡੰਡਾ ਫੜ ਕੇ, ਦਰਬਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਬੋਲਿਆ।

Verse 4

गणेश उवाच । यूयं के कुत आयाता भवंतस्सुन्दरा इमे । यात दूरं किमर्थं वै स्थिता अत्र विरोधिनः

ਗਣੇਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ? ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹੋ? ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ ਇਹ ਸੋਹਣੇ ਲੋਕ ਕੌਣ ਹਨ? ਦੂਰ ਚਲੇ ਜਾਓ; ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਵਿਰੋਧੀ ਬਣ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋ?”

Verse 5

ब्रह्मोवाच । एवं श्रुत्वा वचस्तस्य हास्यं कृत्वा परस्परम् । ऊचुस्सर्वे शिवगणा महावीरा गतस्मयाः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਵੀਰ ਸ਼ਿਵਗਣ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਹੱਸ ਪਏ; ਫਿਰ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਦਿਖਾਵਾ ਛੱਡ ਕੇ ਸਭ ਬੋਲ ਉਠੇ।

Verse 6

परस्परमिति प्रोच्य सर्वे ते शिवपार्षदाः । द्वारपालं गणेशं तं प्रत्यूचुः कुद्धमानसाः

ਆਪਸ ਵਿੱਚ “ਆਓ, ਬੋਲੀਂਏ” ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਵਪਾਰਸ਼ਦ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲੱਗੇ।

Verse 7

शिवगणा ऊचुः । श्रूयतां द्वारपाला हि वयं शिवगणा वराः । त्वां निवारयितुं प्राप्ताश्शंकरस्याज्ञया विभोः

ਸ਼ਿਵਗਣ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਰਖਵਾਲੋ, ਸੁਣੋ; ਅਸੀਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗਣ ਹਾਂ। ਸਰਵੋਚ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰੋਕਣ ਆਏ ਹਾਂ।

Verse 8

त्वामपीह गणं मत्वा न हन्यामीन्यथा हतः । तिष्ठ दूरे स्वतस्त्वं च किमर्थं मृत्युमीहसे

ਇੱਥੇ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਿਵ-ਗਣ ਸਮਝ ਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਮਾਰਾਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਆਪ ਦੂਰ ਖੜਾ ਰਹਿ—ਤੂੰ ਮੌਤ ਕਿਉਂ ਮੰਗਦਾ ਹੈਂ?

Verse 9

ब्रह्मोवाच इत्युक्तोऽपि गणेशश्च गिरिजातनयोऽभयः । निर्भर्त्स्य शंकरगणान्न द्वारं मुक्तवांस्तदा

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਗਿਰਿਜਾ-ਪੁੱਤਰ ਨਿਡਰ ਗਣੇਸ਼ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਡਾਂਟ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਨਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ।

Verse 10

ते सर्वेपि गणाश्शैवास्तत्रत्या वचनं तदा । श्रुत्वा तत्र शिवं गत्वा तद्वृत्तांतमथाब्रुवन्

ਤਦੋਂ ਉੱਥੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ੈਵ ਗਣ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ ਉਹ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਦੱਸਿਆ।

Verse 11

ततश्च तद्वचः श्रुत्वाद्भुतलीलो महेश्वरः । विनिर्भर्त्स्य गणानूचे निजांल्लोकगतिर्मुने

ਫਿਰ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਦਭੁਤ ਲੀਲਾ ਵਾਲੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਕੜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਾਂਟਿਆ ਅਤੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਆਚਰਨ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦੱਸਿਆ।

Verse 12

महेश्वर उवाच । कश्चायं वर्तते किं च ब्रवीत्यरिवदुच्छ्रितः । किं करिष्यत्यसद्बुद्धिः स्वमृत्युं वांछति ध्रुवम्

ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਵੈਰੀ ਵਾਂਗ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਬੋਲਦਾ ਹੈ? ਕੁਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਕੀ ਕਰ ਲਵੇਗਾ? ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 13

दूरतः क्रियतां ह्येष द्रारपालो नवीनकः । क्लीबा इव स्थितास्तस्य वृत्तं वदथ मे कथम्

ਇਸ ਨਵੇਂ ਦਰਬਾਨ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿਓ। ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਡਰਪੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਕਿਉਂ ਖੜੇ ਹੋ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ—ਇਸ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਕੀ ਹੈ?

Verse 14

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखंडे गणविवादवर्णनं नाम चतुर्दशोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਚੌਥੇ ਕੁਮਾਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਗਣ-ਵਿਵਾਦ-ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਚੌਦਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 15

शिवगणा ऊचुः । रे रे द्वारप कस्त्वं हि स्थितश्च स्थापितः कुतः । नैवास्मान्गाणयस्येवं कथं जीवितुमिच्छसि

ਸ਼ਿਵ-ਗਣ ਬੋਲੇ—“ਓਏ ਦਰਬਾਨ! ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਖੜਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ? ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਗਿਣਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ; ਐਸਾ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?”

Verse 16

द्वारपाला वयं सर्वे स्थितः किं परिभाषसे । सिंहासनगृहीतश्च शृगालः शिवमीहते

ਅਸੀਂ ਸਭ ਇੱਥੇ ਦੁਆਰਪਾਲ ਬਣ ਕੇ ਖੜੇ ਹਾਂ—ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਇੰਨੀ ਬੇਅਦਬੀ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ? ਸਿੰਘਾਸਨ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਗਿੱਦੜ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਆਸਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ।

Verse 17

तावद्गर्जसि मूर्ख त्वं यावद्गण पराक्रमः । नानुभूतस्त्वयात्रैव ह्यनुभूतः पतिष्यसि

ਹੇ ਮੂਰਖ! ਜਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਸ਼ਿਵਗਣਾਂ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਹੀਂ ਚੱਖਿਆ, ਤਦ ਤੱਕ ਹੀ ਤੂੰ ਗੱਜਦਾ ਹੈਂ। ਇੱਥੇ ਹੀ, ਇਸੇ ਪਲ, ਜਦ ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਨੁਭਵ ਕਰੇਂਗਾ, ਤੂੰ ਡਿੱਗ ਪਵੇਂਗਾ।

Verse 18

इत्युक्तस्तैस्सुसंकुद्धो हस्ताभ्यां यष्टिकां तदा । गृहीत्वा ताडयामास गणांस्तान्परिभाषिणः

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਐਸਾ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਡੰਡਾ ਫੜ ਕੇ, ਜੋ ਗਣ ਬੇਅਦਬੀ ਨਾਲ ਬੋਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 19

उवाचाथ शिवापुत्रः परिभर्त्स्य गणेश्वरान् । शंकरस्य महावीरान्निर्भयस्तान्गणेश्वरः

ਫਿਰ ਸ਼ਿਵਪੁੱਤਰ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਉਹ ਮਹਾਵੀਰ ਗਣੇਸ਼ਵਰਾਂ ਨੂੰ ਡਾਂਟ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਵਜੋਂ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।

Verse 20

शिवापुत्र उवाच । यात यात ततो दूरे नो चेद्वो दर्शयामि ह । स्वपराक्रममत्युग्रं यास्यथात्युपहास्यताम्

ਸ਼ਿਵਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜਾਓ, ਜਾਓ, ਇੱਥੋਂ ਦੂਰ ਚਲੇ ਜਾਓ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਤਿ ਉਗ੍ਰ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਿਖਾ ਦਿਆਂਗਾ। ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਘੋਰ ਬੇਇੱਜ਼ਤ ਹੋ ਕੇ ਹਾਸੇ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣੋਗੇ।

Verse 21

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य गिरिजातनयस्य हि । परस्परमथोचुस्ते शंकरस्य गणास्तदा

ਗਿਰਿਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਦੋਂ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਗਣ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਬੋਲਣ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 22

शिवगणा ऊचुः । किं कर्तव्यं क्व गंतव्यं माक्रियते स न किं पुनः । मर्यादा रक्ष्यतेऽस्माभिरन्यथा किं ब्रवीति च

ਸ਼ਿਵਗਣ ਬੋਲੇ—ਕੀ ਕਰੀਏ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾਈਏ? ਉਹ ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਫਿਰ ਹੋਰ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ? ਅਸੀਂ ਮਰਯਾਦਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਆਖੇਗਾ?

Verse 23

ब्रह्मोवाच । ततश्शंभुगणास्सर्वे शिवं दूरे व्यवस्थितम् । क्रोशमात्रं तु कैलासाद्गत्वा ते च तथाब्रुवन्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤਦ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗਣ ਕੈਲਾਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕ੍ਰੋਸ਼ ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ, ਦੂਰ ਖੜੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲੇ।

Verse 24

शिवो विहस्य तान्सर्वांस्त्रिशूलकर उग्रधीः । उवाच परमेशो हि स्वगणान् वीरसंमतान्

ਤਦ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਉਗ੍ਰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਵੀਰ ਮੰਨੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰ ਕੇ ਬੋਲੇ।

Verse 25

शिव उवाच । रेरे गणाः क्लीबमता न वीरा वीरमानिनः । मदग्रे नोदितुं योग्या भर्त्सितः किं पुनर्वदेत्

ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹੇ ਗਣੋ! ਤੁਸੀਂ ਡਰਪੋਕ, ਨਪੁੰਸਕ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲੇ ਹੋ; ਸੱਚੇ ਵੀਰ ਨਹੀਂ, ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀਰ ਮੰਨਦੇ ਹੋ। ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੋਲਣ ਜੋਗੇ ਨਹੀਂ; ਡਾਂਟ ਖਾ ਕੇ ਫਿਰ ਕੀ ਬੋਲੋਗੇ?

Verse 26

गम्यतां ताड्यतां चैष यः कश्चित्प्रभवेदिह । बहुनोक्तेन किं चात्र दूरीकर्तव्य एव सः

ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਸਿਰ ਚੁੱਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿਓ ਅਤੇ ਮਾਰ ਵੀ ਪਾਓ। ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕਹਿਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦੂਰ ਰੱਖਣਾ ਹੈ।

Verse 27

ब्रह्मोवाच । इति सर्वे महेशेन जग्मुस्तत्र मुनीश्वर । भर्त्सितास्तेन देवेन प्रोचुश्च गणसत्तमाः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਠ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਭ ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਗਏ। ਉਸ ਦੇਵ ਵੱਲੋਂ ਡਾਂਟ ਪੈਣ ਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਗਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਠ ਗਣਾਂ ਨੇ ਤਦ ਕਿਹਾ।

Verse 28

शिवगणा ऊचुः । रेरे त्वं शृणु वै बाल बलात्किं परिभाषसे । इतस्त्वं दूरतो याहि नो चेन्मृत्युर्भविष्यति

ਸ਼ਿਵ-ਗਣ ਬੋਲੇ—ਏ ਬਾਲਕ, ਸੁਣ! ਤੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ? ਇੱਥੋਂ ਦੂਰ ਚਲਾ ਜਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੌਤ ਤੇਰਾ ਨਸੀਬ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 29

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचस्तेषां शिवाज्ञाकारिणां ध्रुवम् । शिवासुतस्तदाभूत्स किं करोमीति दुःखितः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਿਵ-ਪੁੱਤਰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ—“ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?”

Verse 30

एतस्मिन्नंतरे देवी तेषां तस्य च वै पुनः । श्रुत्वा तु कलहं द्वारि सखीं पश्येति साब्रवीत्

ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਿਰ ਝਗੜੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਸਖੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਜਾ ਕੇ ਵੇਖ।”

Verse 31

समागत्य सखी तत्र वृत्तांतं समबुध्यत । क्षणमात्रं तदा दृष्ट्वा गता हृष्टा शिवांतिकम्

ਉੱਥੇ ਆ ਕੇ ਉਸ ਸਖੀ ਨੇ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸਮਝ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਇਕ ਪਲ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਾਨ্নਿਧ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ।

Verse 32

तत्र गत्वा तु तत्सर्वं वृत्तं तद्यदभून्मुने । अशेषेण तया सख्या कथितं गिरिजाग्रतः

ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਛੱਡੇ ਉਸ ਸਖੀ ਨੇ ਗਿਰਿਜਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਹਿ ਸੁਣਾਇਆ।

Verse 33

सख्युवाच । अस्मदीयो गणो यो हि स्थितो द्वारि महेश्वरि । निर्भर्त्सयति तं वीराश्शंकरस्य गणा ध्रुवम्

ਸਖੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ! ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਜੋ ਗਣ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਵੀਰ ਗਣ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕਠੋਰਤਾ ਨਾਲ ਡਾਂਟ ਰਹੇ ਹਨ।

Verse 34

शिवश्चैव गणास्सर्वे विना तेऽवसरं कथम् । प्रविशंति हठाद्गेहे नैतच्छुभतरं तव

ਸ਼ਿਵ ਆਪ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗਣ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤੇ ਅਚਾਨਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ।

Verse 35

सम्यक् कृतं ह्यनेनैव न हि कोपि प्रवेशितः । दुःखं चैवानुभूयात्र तिरस्कारादिकं तथा

ਇਸ ਨੇ ਜੋ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਠੀਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਦਾਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਕੇਵਲ ਦੁੱਖ ਹੀ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 36

अतः परन्तु वाग्वादः क्रियते च परस्परम् । वाग्वादे च कृते नैव तर्ह्यायान्तु सुखेन वै

ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਝਗੜਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਜੇ ਇਹ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗੀ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਸੌਹਾਰਦ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਅੱਗੇ ਵਧੋ।

Verse 37

कृतश्चैवात्र वाग्वादस्तं जित्वा विजयेन च । प्रविशंतु तथा सर्वे नान्यथा कर्हिचित्प्रिये

“ਇੱਥੇ ਵਾਕ-ਵਿਵਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਅਤੇ ਵਿਜੈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ—ਕਦੇ ਵੀ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ।”

Verse 38

अस्मिन्नेवास्मदीये वै सर्वे संभर्त्सिता वयम् । तस्माद्देवि त्वया भद्रे न त्याज्यो मान उत्तमः

ਇਸੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਸਭ ਨਿੰਦਿਤ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮਾਨ ਤੇ ਆਤਮ-ਸਨਮਾਨ ਨਾ ਛੱਡੀਂ।

Verse 39

शिवो मर्कटवत्तेऽद्य वर्तते सर्वदा सति । किं करिष्यत्यहंकारमानुकूल्यं भविष्यति

ਹੇ ਸਤੀ, ਅੱਜ ਸ਼ਿਵ ਬਾਂਦਰ ਵਾਂਗ ਵਰਤਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਤਾਂ ਸਦਾ ਹੀ ਐਸਾ ਹੈ। ਅਹੰਕਾਰ ਕੀ ਕਰ ਲਵੇਗਾ? ਇਸ ਤੋਂ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਹੀ ਨਿਕਲੇਗੀ।

Verse 40

ब्रह्मोवाच । अहो क्षणं स्थिता तत्र शिवेच्छावशतस्सती

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਅਹੋ! ਸਤੀ ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਠਹਿਰੀ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ।”

Verse 41

मनस्युवाच सा भूत्वा मानिनी पार्वती तदा

ਤਦੋਂ ਮਾਨ ਵਾਲੀ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਕਿਹਾ।

Verse 42

शिवोवाच । अहो क्षणं स्थितो नैव हठात्कारः कथं कृतः । कथं चैवात्र कर्त्तव्यं विनयेनाथ वा पुनः

ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਹਾਏ! ਤੂੰ ਇਕ ਛਿਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਟਿਕਿਆ। ਇਹ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਅਤੇ ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ—ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਤੇ ਨਿਮਾਣੇ ਸਮਰਪਣ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ?”

Verse 43

भविष्यति भवत्येव कृतं नैवान्यथा पुनः । इत्युक्त्वा तु सखी तत्र प्रेषिता प्रियया तदा

“ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ—ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ; ਜੋ ਨਿਰਣੈ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਉਹ ਮੁੜ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਆਪਣੀ ਸਖੀ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 44

समागत्याऽब्रवीत्सा च प्रियया कथितं हि यत् । तमाचष्ट गणेशं तं गिरिजातनयं तदा

ਫਿਰ ਉਹ ਸਖੀ ਆ ਕੇ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਸੀ ਉਹੀ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੇ ਗਿਰਿਜਾ-ਤਨਯ ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਉਹ ਸਭ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 45

सख्युवाच । सम्यक्कृतं त्वया भद्र बलात्ते प्रविशंतु न । भवदग्रे गणा ह्येते किं जयंतु भवादृशम्

ਸਖੇ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਭਦ੍ਰਾ, ਤੂੰ ਠੀਕ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਬਲ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਦਾਖ਼ਲ ਨਾ ਹੋਣ। ਇਹ ਗਣ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਹਨ; ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਨੂੰ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਜਿੱਤ ਸਕਦੇ ਹਨ?

Verse 46

कृतं चेद्वाकृतं चैव कर्त्तव्यं क्रियतां त्वया । जितो यस्तु पुनर्वापि न वैरमथ वा ध्रुवम्

ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ—ਜੋ ਕਰਤੱਬ ਹੈ, ਤੂੰ ਉਹ ਕਰ। ਜੋ ਮੁੜ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਪੱਕੀ ਦੁਸ਼ਮਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।

Verse 47

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्या मातुश्चैव गणेश्वरः । आनन्दं परमं प्राप बलं भूरि महोन्नतिम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ, ਬਹੁਤ ਬਲ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਉੱਚਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 48

बद्धकक्षस्तथोष्णीषं बद्ध्वा जंघोरु संस्पृशन् । उवाच तान्गणान् सर्वान्निर्भयं वचनं मुदा

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕੱਛ ਕੱਸ ਕੇ, ਉਸ਼ਨੀਸ਼ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਜੰਘਾਂ ਤੇ ਊਰੂ ਛੂਹ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਿਡਰ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 49

गणेश उवाच । अहं च गिरिजासूनुर्यूयं शिवगणास्तथा । उभये समतां प्राप्ताः कर्तव्यं क्रियतां पुनः

ਗਣੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੈਂ ਵੀ ਗਿਰਿਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣ ਹੋ। ਦੋਵੇਂ ਪੱਖ ਸਮਤਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਕਰਤੱਬ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਨਿਆਂਸੰਗਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 50

भवंतो द्वारपालाश्च द्वारपोहं कथं न हि । भवंतश्च स्थितास्तत्राऽहं स्थितोत्रेति निश्चितम्

ਤੁਸੀਂ ਦਰਬਾਨ ਹੋ, ਮੈਂ ਵੀ ਦਰਬਾਨ ਹੀ ਹਾਂ—ਇਹ ਹੋਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਉੱਥੇ ਤਾਇਨਾਤ ਹੋ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤਾਇਨਾਤ ਹਾਂ; ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ।

Verse 51

भवद्भिश्च स्थितं ह्यत्र यदा भवति निश्चितम् । तदा भवद्भिः कर्त्तव्यं शिवाज्ञापरिपालनम्

ਜਦੋਂ ਇੱਥੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਤੁਹਾਡਾ ਨਿਸਚਾ ਪੱਕਾ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਕਰਤੱਬ ਹੈ।

Verse 52

इदानीं तु मया चात्र शिवाज्ञापरिपालनम् । सत्यं च क्रियते वीरा निर्णीतं मे यथोचितम्

ਹੁਣ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਾਂਗਾ; ਅਤੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਵੀ ਕਰਤੱਬ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਵੀਰੋ—ਜਿਵੇਂ ਯੋਗ ਹੈ, ਮੈਂ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।

Verse 53

तस्माच्छिवगणास्सर्वे वचनं शृणुतादरात् । हठाद्वा विनयाद्वा न गंतव्यं मन्दिरे पुनः

ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਵ-ਗਣੋ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਸੁਣੋ। ਜ਼ਬਰ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਿਮਰ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ, ਮੁੜ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਨਾ ਜਾਣਾ।

Verse 54

ब्रह्मोवाच । इत्युक्तास्ते गणेनैव सर्वे ते लज्जिता गणाः । ययुश्शिवांतिकं तं वै नमस्कृत्य पुरः स्थिताः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸੇ ਗਣ ਦੇ ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਗਣ ਲੱਜਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਗਏ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਖੜੇ ਰਹੇ।

Verse 55

स्थित्वा न्यवेदयन्सर्वे वृत्तांतं च तदद्भुतम् । करौ बद्ध्वा नतस्कंधाश्शिवं स्तुत्वा पुरः स्थिताः

ਉਥੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮੋਢੇ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਖੜੇ ਰਹੇ।

Verse 56

तत्सर्वं तु तदा श्रुत्वा वृत्तं तत्स्वगणोदितम् । लौकिकीं वृत्तिमाश्रित्य शंकरो वाक्यमब्रवीत्

ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਉਹ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੇ ਲੋਕਿਕ ਢੰਗ ਧਾਰ ਕੇ ਤਦ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ।

Verse 57

शंकर उवाच श्रूयतां च गणास्सर्वे युद्धं योग्यं भवेन्नहि । यूयं चात्रास्मदीया वै स च गौरीगणस्तथा

ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਹੇ ਗਣੋ! ਸਭ ਸੁਣੋ; ਇਹ ਯੁੱਧ ਲਈ ਯੋਗ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਹੀ ਸੇਵਕ ਹੋ, ਅਤੇ ਉਹ ਟੋਲੀ ਵੀ ਗੌਰੀ ਦੇ ਗਣ ਹਨ।”

Verse 58

विनयः क्रियते चेद्वै वश्यश्शंभुः स्त्रिया सदा । इति ख्यातिर्भवेल्लोके गर्हिता मे गणा धुवम्

ਜੇ ਮੈਂ ਨਿਮਰਤਾ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਕਿ ਸ਼ੰਭੂ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਗਣ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਨਿੰਦਿਤ ਹੋਣਗੇ।

Verse 59

कृते चैवात्र कर्तव्यमिति नीतिर्गरीयसी । एकाकी स गणो बालः किं करिष्यति विक्रमम्

ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਨੀਤੀ ਇਹ ਹੈ—ਜੋ ਕਰਤੱਬ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਗਣ ਤਾਂ ਬੱਚਾ ਹੈ; ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਕੀਹ ਬਹਾਦਰੀ ਕਰੇਗਾ?

Verse 60

भवंतश्च गणा लोके युद्धे चाति विशारदाः । मदीयाश्च कथं युद्धं हित्वा यास्यथ लाघवम्

ਤੁਸੀਂ ਗਣ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਨਿਪੁੰਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਹੀ ਸੇਵਕ ਹੋ—ਫਿਰ ਲੜਾਈ ਛੱਡ ਕੇ ਇੰਨੀ ਹਲਕਾਈ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਚਲੇ ਜਾਵੋਗੇ?

Verse 61

स्त्रिया ग्रहः कथं कार्यो पत्युरग्रे विशेषतः । कृत्वा सा गिरिजा तस्य नूनं फलमवाप्स्यति

ਇਸਤਰੀ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਕਿਵੇਂ ਹਠ (ਗ੍ਰਹ) ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜੇ ਗਿਰਿਜਾ ਉਸ ਨਾਲ ਐਸਾ ਕਰੇਗੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਸ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਪਾਵੇਗੀ।

Verse 62

तस्मात्सर्वे च मद्वीराः शृणुतादरतो वचः । कर्त्तव्यं सर्वथा युद्धं भावि यत्तद्भवत्विति

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਵੀਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਆਦਰ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣੋ। ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੁੱਧ ਕਰਨਾ ਹੀ ਕਰਤੱਬ ਹੈ; ਜੋ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਣ ਦਿਓ।

Verse 63

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा शंकरो ब्रह्मन् नानालीलाविशारदः । विरराम मुनिश्रेष्ठ दर्शयंल्लौकिकीं गतिम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਅਨੇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਸ਼ੰਕਰ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਬਾਹਰੋਂ ਲੋਕਿਕ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ।