ब्राह्मणीस्वर्गतिवर्णनम् (Brāhmaṇī-Svargati-Varṇana: Account of a Brāhmaṇa Woman’s Ascent to Heaven)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸੂਤ ਨੰਦਿਕੇਸ਼ਵਰ-ਲਿੰਗ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਘਰ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਅੰਗਣ ਵਿੱਚ ਬੱਝੀ ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਦੁਹਾਈ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਨਾਲ ਕ੍ਰੋਧ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਠੋਰ ਵਰਤਾਓ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਂ ਰੋਦਨ/ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਵੱਛਾ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਘਟਨਾ ਧਰਮ-ਬੋਧਕ ਸੰਵਾਦ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੌ ਵਰਗੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀਵ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਸਧਾਰਣ ਕਰਮ ਵੀ ਭਾਵ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਸੰਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ-ਸਵਰਗਤੀ-ਵਰਣਨ’ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨੰਦਿਕੇਸ਼ਵਰ-ਲਿੰਗ ਦੇ ਪੁੰਨ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਸਵਰਗਗਤੀ ਦਾ ਫਲ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । गौश्चैकाप्यभवत्तत्र ह्यंगणे बंधिता शुभा । तदैव ब्राह्मणो रात्रावाजगाम बहिर्गतः
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉੱਥੇ ਅੰਗਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਗਾਂ ਬੱਝੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਗਿਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ।
Verse 2
स उवाच प्रियां स्वीयां दृष्ट्वा गामंगणे स्थिताम् । अदुग्धां खेदनिर्विण्णो दोग्धुकामो मुनीश्वराः
ਅੰਗਣ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਗਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਦੁੱਧ ਕੱਢੇ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਥੱਕਿਆ ਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋਇਆ; ਦੁੱਧ ਦੋਹਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ।
Verse 3
गौः प्रिये नैव दुग्धा ते सेत्युक्ता वत्समानयत् । दोहनार्थं समाहूय स्त्रियं शीघ्रतरं तदा
ਗਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਪਿਆਰੇ, ਮੈਨੂੰ ਹਾਲੇ ਦੋਹਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਲੈ ਆਈ; ਫਿਰ ਦੋਹਣ ਲਈ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਬੁਲਾਇਆ।
Verse 4
वत्सं कीले स्वयं बद्धुं यत्नं चैवाकरोत्तदा । ब्राह्मणस्स गृहस्वामी मुनयो दुग्धलालसः
ਤਦ ਘਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਖੂੰਟੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਮੁਨੀ ਯੱਗ ਤੇ ਆਤਿਥ੍ਯ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
Verse 5
वत्सोपि कर्षमाणश्च पादे वै पादपीडनम् । चकार ब्राह्मणश्चैव कष्टं प्राप्तश्च सुव्रताः
ਖਿੱਚਦਿਆਂ ਖਿੱਚਦਿਆਂ ਵੱਛੜੇ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾ ਦਿੱਤਾ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਵੀ ਪੀੜਾ ਸਹੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਵ੍ਰਤੀ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 6
इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां नंदिकेश्वरलिंगमाहात्म्यवर्णने ब्राह्मणीस्वर्गतिवर्णनं नाम षष्ठोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਚੌਥੇ ਭਾਗ ਕੋਟਿਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਨੰਦਿਕੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਦੇ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਵਰਣਨ ਅੰਦਰ ‘ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਦੀ ਸਵਰਗ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਛੇਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 7
वत्सोपि पीडितस्तेन श्रांतश्चैवाभवत्तदा । दुग्धा गौर्मोचितो वत्सो न क्रोधेन द्विजन्मना
ਉਸ ਦੇ ਦੁਖਾਉਣ ਨਾਲ ਵੱਛਾ ਵੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਥੱਕ ਗਿਆ। ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਕੱਢ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਦਵਿਜ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕ੍ਰੋਧ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ।
Verse 8
गौर्दोग्धुं महत्प्रीत्या रोदनं चाकरोत्तदा । दृष्ट्वा च रोदनं तस्या वत्सो वाक्यमथाब्रवीत्
ਤਦੋਂ ਗਾਂ ਵੱਡੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਕੱਢਵਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਸ ਦਾ ਰੋਣਾ ਵੇਖ ਕੇ ਵੱਛੇ ਨੇ ਫਿਰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
Verse 9
वत्स उवाच । कथं च रुद्यते मातः किन्ते दुःखमुपस्थितम् । तन्निवेदय मे प्रीत्या तच्छ्रुत्वा गौरवोचत
ਵੱਛੇ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਮਾਂ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਰੋਂਦੀ ਹੈਂ? ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਦੁੱਖ ਆ ਪਿਆ ਹੈ? ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਗੌਰੀ ਬੋਲੀ।
Verse 10
श्रूयतां पुत्र मे दुःखं वक्तुं शक्नोम्यहं न हि । दुष्टेन ताडितत्वं च तेन दुःखं ममाप्यभूत्
ਸੁਣ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਸੁਣ; ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਦੁਸ਼ਟ ਦੇ ਮਾਰਣ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਸ਼ੋਕ ਉੱਠਿਆ ਹੈ।
Verse 11
सूत उवाच । स्वमातुर्वचनं श्रुत्वा स वत्सः प्रत्यबोधयत् । प्रत्युवाच स्वजननीं प्रारब्धपरिनिष्ठितः
ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਮਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵਤਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਭਾਵ ਸਮਝ ਲਿਆ। ਪ੍ਰਾਰਬਧ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਨਨੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 12
किं कर्त्तव्यं क्व गंतव्यं कर्मबद्धा वयं यतः । कृतं चैव यथापूर्वं भुज्यते च तथाधुना
ਫਿਰ ਕੀ ਕਰੀਏ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾਈਏ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਹਾਂ? ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹੀ ਅੱਜ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੋਗਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
Verse 13
हसता क्रियते कर्म रुदता परिभुज्यते । दुःखदाता न कोप्यस्ति सुखदाता न कश्चन
ਹੱਸਦਿਆਂ ਵੀ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਂਦਿਆਂ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਾ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ।
Verse 14
सुखदुःखे परो दत्त इत्येषा कुमतिर्मता । अहं चापि करोम्यत्र मिथ्याज्ञानं तदोच्यते
‘ਸੁੱਖ-ਦੁੱਖ ਕੋਈ ਹੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ’ ਇਹ ਕੂਮਤਿ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ‘ਮੈਂ ਹੀ ਕਰਤਾ ਹਾਂ’ ਇਹ ਸੋਚ—ਇਸ ਨੂੰ ਮਿਥਿਆ ਗਿਆਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 15
स्वकर्मणा भवेद्दुखं सुखं तेनैव कर्मणा । तस्माच्च पूज्यते कर्म सर्वं कर्मणि संस्थितम
ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸੁਖ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਰਮ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।
Verse 16
त्वं चैवाहं च जननी इमे जीवादयश्च ये । ते सर्वे कर्मणा बद्धा न शोच्याः कर्हिचित्त्वया
ਤੂੰ, ਮੈਂ, ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਸਭ ਕਰਮ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
Verse 17
सूत उवाच । एवं श्रुत्वा स्वपुत्रस्य वचनं ज्ञानगर्भितम् । पुत्रशोकान्विता दीना सा च गौरब्रवीदिदम्
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਗਿਆਨ-ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਤੇ ਦਿਨ ਗੌਰੀ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
Verse 18
गौरुवाच । वत्स सर्वं विजानामि कर्माधीनाः प्रजा इति । तथापि मायया ग्रस्ता दुःखं प्राप्नोम्यहं पुनः
ਗੌਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਵਤ્સ, ਮੈਂ ਸਭ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ; ਤਾਂ ਵੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਮੈਂ ਮੁੜ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।
Verse 19
रोदनं च कृतं भूरि दुःखशान्तिर्भवेन्नहि । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा प्रसूं वत्सोऽब्रवीदिदम्
“ਬਹੁਤ ਰੋਣ ਨਾਲ ਵੀ ਦੁੱਖ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।” ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ।
Verse 20
वत्स उवाच । यद्येवं च विजानामि पुनश्च रुदनं कुतः । कृत्वा च साध्यते किञ्चित्तस्माद्दुःखं त्यजाधुना
ਵਤ্স ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜੇ ਮੈਂ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਮੁੜ ਰੋਣਾ ਕਿਉਂ? ਕੁਝ ਕਰਕੇ ਉਪਾਅ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦੇ।
Verse 21
सूत उवाच । एवं पुत्रवचः श्रुत्वा तन्माता दुःखसंयुता । निःश्वस्याति तदा धेनुर्वत्सं वचनमब्रवीत्
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ ਅਤੇ ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਗਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਛੜੇ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
Verse 22
गौरुवाच । मम दुःखं तदा गच्छेद्यथा दुखं तथाविधम् । भवेद्धि ब्राह्मणस्यापि सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्
ਗੌਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤਦ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਐਸਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਐਸਾ ਕਲੇਸ਼ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Verse 23
प्रातश्चैव मया पुत्र शृंगाभ्यां हि हनिष्यते । हतस्य जीवितं सद्यो यास्यत्यस्य न संशयः
ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ, ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦੋਵੇਂ ਸਿੰਗਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮਾਰ ਡਾਵਾਂਗਾ। ਮਾਰੇ ਗਏ ਦੀ ਜਾਨ ਤੁਰੰਤ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇਗੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
Verse 24
वत्स उवाच । प्रथमं यत्कृतं कर्म तत्फलं भुज्यतेऽधुना । अस्याश्च ब्रह्महत्याया मातः किं फलमाप्स्यसे
ਵਤਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜੋ ਕਰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਹੁਣ ਭੋਗਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਤੇ, ਮਾਤਾ, ਇਸ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦਾ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਫਲ ਮਿਲੇਗਾ?
Verse 25
समाभ्यां पुण्यपापाभ्यां भवेज्जन्म च भारते । तयोः क्षये च भोगेन मातर्मुक्तिरवाप्यते
ਹੇ ਭਾਰਤ! ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦੇ ਸਮ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਭੋਗ ਰਾਹੀਂ ਦੋਵੇਂ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਮਾਤਾ, ਤਦ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 26
कदापि कर्मणो नाशः कदा भोगः प्रजायते । तस्माच्च पुनरेवं त्वं कर्म मा कर्तुमुद्यता
ਕਰਮ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਅਤੇ ਕਦੇ ਨਾ ਕਦੇ ਉਸ ਦਾ ਭੋਗ (ਸੁੱਖ-ਦੁੱਖ ਰੂਪ ਫਲ) ਜ਼ਰੂਰ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਮੁੜ ਬੰਧਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਨਾ ਹੋ।
Verse 27
अहं कुतस्ते पुत्रोद्य त्वं माता कुत एव च । वृथाभिमानः पुत्रत्वे मातृत्वे च विचार्य्यताम्
ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਹਾਂ? ਅਤੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕਿਵੇਂ ਹੈਂ? ਪੁੱਤਰਪਣ ਤੇ ਮਾਤ੍ਰਤਵ ਦਾ ਇਹ ਵਿਅਰਥ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 28
क्व माता क्व पिता विद्धि क्व स्वामी क्व कलत्रकम् । न कोऽपि कस्य चास्तीह सर्वेपि स्वकृतं भुजः
ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੋ—ਕਿੱਥੇ ਮਾਂ, ਕਿੱਥੇ ਪਿਉ, ਕਿੱਥੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਪਤਨੀ? ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਹੀਂ; ਸਭ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਹੀ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।
Verse 29
एवं ज्ञात्वा त्वया मातर्दुःखं त्याज्यं सुयत्नतः । सुभगाचरणं कार्यं परलोकसुखेप्सया
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਮਾਤਾ, ਤੈਨੂੰ ਵੱਡੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰਲੋਕ ਦੇ ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਭ ਆਚਰਨ ਅਤੇ ਸਮ੍ਯਕ ਸਾਧਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 30
गौरुवाच । एवं जानाम्यहं पुत्र माया मां न जहात्यसौ । त्वद्दुःखेन सुदुःखं मे तस्मै दास्ये तदेव हि
ਗੌਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਇਉਂ ਹੀ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ; ਇਹ ਮਾਇਆ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ। ਤੇਰੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਉਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਦੇਵਾਂਗੀ।
Verse 31
पुनश्च ब्रह्महत्याया नाशो यत्र भवेदिह । तत्स्थलं च मया दृष्टं हत्या मे हि गमिष्यति
ਅਤੇ ਫਿਰ, ਇੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਮੈਂ ਵੇਖ ਲਈ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ-ਦੋਸ਼ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਸੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ।
Verse 32
सूत उवाच । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा स्वमातुर्गोर्द्विजोत्तमाः । मौनत्वं स्वीकृतं तत्र वत्सेनोक्तं न किञ्चन
ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ! ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਗਾਂ ਬਾਰੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਵੱਛੇ ਨੇ ਓਥੇ ਮੌਨ ਧਾਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਬੋਲਿਆ।
Verse 33
तयोस्तदद्भुतं वृत्तं श्रुत्वा पान्थो द्विजस्तदा । हृदा विचारयामास विस्मितो हि मुनीश्वराः
ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਬਾਰੇ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਯਾਤਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰੋ!—ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
Verse 34
इदमत्यद्भुतं वृत्तं दृष्ट्वा प्रातर्मया खलु । गंतव्यं पुनरेवातो गंतव्यं तत्स्थलं पुनः
“ਸਵੇਰੇ ਮੈਂ ਇਹ ਪਰਮ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਵੇਖੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਉਸੇ ਥਾਂ ਤੇ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”
Verse 35
सूत उवाच । विचार्येति हृदा विप्रः स द्विजाः सेवकेन च । सुष्वाप तत्र जननीभक्तः परमविस्मितः
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹੋਰ ਦਵਿਜਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਕ ਸਮੇਤ, ਪਰਮ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉੱਥੇ ਸੁੱਤ ਗਿਆ।
Verse 36
प्रातःकाले तदा जाते गृहस्वामी समुत्थितः । बोधयामास तं पान्थं वचनं चेदमब्रवीत्
ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਤੇ ਘਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਰਾਹੀ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
Verse 37
द्विज उवाच । स्वपिषि त्वं किमर्थं हि प्रातःकालो भवत्यलम् । स्वयात्रां कुरु तं देशं गमनेच्छा च यत्र ह
ਦੁਇਜ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਸਵੇਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੈਂ? ਉੱਠ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਕਰ; ਜਿਸ ਦੇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦੀ ਤੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਸੱਚੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਵਾਨਾ ਹੋ।”
Verse 38
तेनोक्तं श्रूयताम्ब्रह्मञ्च्छरीरे सेवकस्य मे । वर्तते हि व्यथा स्थित्वा मुहूर्तं गम्यते ततः
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਸੁਣੋ। ਮੇਰੇ ਸੇਵਕ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪੀੜ ਹੈ; ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਟਿਕ ਕੇ ਫਿਰ ਉੱਥੋਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”
Verse 39
सूत उवाच । इत्येवं च मिषं कृत्वा सुष्वाप पुरुषस्तदा । तद्वृत्तमखिलं ज्ञातुमद्भुतं विस्मयावहम्
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਤਦ ਸੁੱਤ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਜਾਣ ਸਕੇ।
Verse 40
दोहनस्य तदा काले ब्राह्मणः स्वसुतं प्रति । उवाच गंतुकामश्च कार्यार्थं कुत्रचिच्च सः
ਤਦੋਂ ਦੁੱਧ ਦੋਹਣ ਦੇ ਵੇਲੇ, ਕਿਸੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਕਿਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
Verse 41
पितोवाच । मया तु गम्यते पुत्र कार्यार्थं कुत्रचित्पुनः । धेनुर्दोह्या त्वया वत्स सावधानादियं निजा
ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪੁੱਤਰ, ਲੋੜੀਂਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਕਿਤੇ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਵਤਸ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਇਸ ਧੇਨੂ ਨੂੰ ਦੋਹੀਂ; ਇਹ ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਹੈ।
Verse 42
सूत उवाच । इत्युक्त्वा ब्राह्मणवरस्स जगाम च कुत्रचित् । पुत्रः समुत्थितस्तत्र वत्सं च मुक्तवांस्तदा
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਿਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਤਦ ਪੁੱਤਰ ਉੱਥੇ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
Verse 43
माता च तस्य दोहार्थमाजगाम स्वयन्तदा । द्विजपुत्रस्तदा वत्सं खिन्नं कीलेन ताडितम्
ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੁੱਧ ਦੋਹਣ ਲਈ ਆਪ ਆ ਗਈ। ਤਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਏ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਕੀਲ/ਖੂੰਟੇ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ।
Verse 44
बंधनार्थं हि गोः पार्श्वमनयद्दुग्धलालसः । पुनर्गौश्च तदा क्रुद्धा शृंगेनाताडयच्च तम्
ਦੁੱਧ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਉਹ ਗਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸੇ ਗਿਆ। ਤਦ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਗਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿੰਗ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਮਾਰਿਆ।
Verse 45
पपात मूर्च्छां संप्राप्य सोपि मर्मणि ताडितः । लोकाश्च मिलितास्तत्र गवा बालो विहिंसितः
ਮਰਮ-ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਚੋਟ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਉਹ ਵੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉੱਥੇ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਗਾਂ ਕਾਰਨ ਉਹ ਬਾਲਕ ਘਾਇਲ ਹੋਇਆ।
Verse 46
जलं जलं वदन्तस्ते पित्राद्या यत्र संस्थिताः । यत्नश्च क्रियते यावत्तावद्बालो मृतस्तदा
ਜਿੱਥੇ ਪਿਤ੍ਰ ਆਦਿ ਅਵਸਥਿਤ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ “ਜਲ! ਜਲ!” ਕਹਿ ਕੇ ਪੁਕਾਰਦੇ ਰਹੇ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਜਤਨ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਓਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਾਲਕ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
Verse 47
मृते च बालके तत्र हाहाकारो महानभूत् । तन्माता दुःखिता ह्यासीद्रुरोद च पुनः पुनः
ਉੱਥੇ ਬਾਲਕ ਦੇ ਮਰਦੇ ਹੀ ਵੱਡਾ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਰੋਈ।
Verse 48
किं करोमि क्व गच्छामि को मे दुःखं व्यपोहति । रुदित्वेति तदा गां च ताडयित्वा व्यमोचयत्
“ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਕੌਣ ਦੂਰ ਕਰੇਗਾ?”—ਇਉਂ ਰੋਂਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਤਦ ਗਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਹੰਕਾ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
Verse 49
श्वेतवर्णा तदा सा गौर्द्रुतं श्यामा व्यदृश्यत । अहो च दृश्यतां लोकाश्चुक्रुशुश्च परस्परम्
ਤਦ ਉਹ ਗਾਂ ਜੋ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੀ ਸੀ, ਅਚਾਨਕ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਦਿੱਸਣ ਲੱਗੀ। “ਅਹੋ, ਵੇਖੋ!”—ਲੋਕ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰਣ ਲੱਗੇ।
Verse 50
ब्राह्मणश्च तदा पान्र्थौ दृष्ट्वाश्चर्यं विनिर्गतः । यत्र गौश्च गतस्तत्र तामनु ब्राह्मणो गतः
ਤਦੋਂ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਹ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ। ਗਾਂ ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਗਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਉੱਥੇ ਗਿਆ।
Verse 51
ऊर्ध्वपुच्छं तदा कृत्वा शीघ्रं गौर्नर्मदां प्रति । आगत्य नन्दिकस्यास्य समीपे नर्मदाजले
ਤਦੋਂ ਉਹ ਗਾਂ ਪੂੰਛ ਉੱਚੀ ਕਰਕੇ ਛੇਤੀ ਨਰਮਦਾ ਵੱਲ ਚੱਲੀ। ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਇਸ ਨੰਦਿਕੇਸ਼ਵਰ (ਨੰਦੀ) ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਟਿਕ ਗਈ।
Verse 52
संनिमज्य त्रिवारं तु श्वेतत्वं च गता हि सा । यथागतं गता सा च ब्राह्मणो विस्मयं गतः
ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਡੁੱਬਕੀ ਲਾਈ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਚਿੱਟੀ (ਦੀਪਤ) ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਜਿਵੇਂ ਆਈ ਸੀ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੁੜ ਗਈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ।
Verse 53
अहो धन्यतमं तीर्थं ब्रह्महत्यानिवारणम् । स्वयं ममज्ज तत्रासौ ब्राह्मणस्सेवकस्तथा
“ਅਹੋ! ਇਹ ਤੀਰਥ ਬਹੁਤ ਧੰਨ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।” ਉੱਥੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸੇਵਕ ਵੀ ਆਪ ਹੀ ਡੁੱਬਕੀ ਲਾ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
Verse 54
निमज्ज्य हि गतौ तौ च प्रशंसन्तौ नदी च ताम् । मार्गे च मिलिता काचित्सुन्दरी भूषणान्विता
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਡੁੱਬਕੀ ਲਾ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਤੁਰ ਪਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨਦੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਇਸਤਰੀ ਮਿਲੀ।
Verse 55
तयोक्तं तं च भोः पांथ कुतो यासि सुविस्मितः । सत्यं ब्रूहि च्छलं त्यक्त्वा विप्रवर्य ममाग्रतः
ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—“ਹੇ ਰਾਹੀ! ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਛਲ ਛੱਡ ਕੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੱਚ ਬੋਲ।”
Verse 56
सूत उवाच । एवं वचस्तदा श्रुत्वा द्विजेनोक्तं यथातथम् । पुनश्चायं द्विजस्तत्र स्त्रियोक्तः स्थीयतां त्वया
ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਦਵਿਜ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਸੀ ਤਿਵੇਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਸੇ ਥਾਂ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਇਸਤਰੀ ਨੇ ਮੁੜ ਆਖਿਆ—“ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕ।”
Verse 57
तयोक्तं च समाकर्ण्य स्थितस्य ब्राह्मणस्ततः । प्रत्युवाच विनीतात्मा कथ्यते किं वदेति च
ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਨਿਮਰ ਮਨ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ—“ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?”
Verse 58
सा चाह पुनरेवात्र त्वया दृष्टं स्थलं च यत् । तत्राधुना क्षिपास्थीनि मातुः किं गम्यतेऽन्यतः
ਉਹ ਫਿਰ ਬੋਲੀ—“ਇਹੀ ਥਾਂ ਤੂੰ ਵੇਖੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮਾਤਾ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਅਰਪਣ ਕਰ; ਹੋਰ ਕਿੱਥੇ ਜਾਣਾ?”
Verse 59
तव माता पान्थवर्य्य साक्षाद्दिव्यमयं वरम् । देहं धृत्वा द्रुतं साक्षाच्छंभोर्यास्यति सद्गतिम्
ਹੇ ਉੱਤਮ ਰਾਹੀ, ਤੇਰੀ ਮਾਤਾ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਆਪ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ शीਘ੍ਰ ਹੀ ਸਦਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ।
Verse 60
वैशाखे चैव संप्राप्ते सप्तम्याश्च दिने शुभे । सितेपक्षे सदा गंगा ह्यायाति द्विजसत्तम
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨਾ ਆਉਣ ਤੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਸਪਤਮੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਸਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 61
अद्यैव सप्तमी या सा गंगारूपास्ति तत्र वै । इत्युक्त्वान्तर्दधे देवी सा गंगा मुनिसत्तमाः
“ਅੱਜ ਦੀ ਇਹੀ ਸਪਤਮੀ ਉੱਥੇ ਗੰਗਾ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਗੰਗਾ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਈ।
Verse 62
निवृत्तश्च द्विजः सोपि मात्रस्थ्यर्द्धं स्ववस्त्रतः । क्षिपेद्यावत्तत्र तीर्थे तावच्चित्रमभूत्तदा
ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਵਿਚੋਂ ਜਿੰਨਾ ਬਣ ਸਕਿਆ—ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਮਾਪ—ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ ਲੱਗਾ। ਅਤੇ ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਉਹ ਸੁੱਟਦਾ ਰਿਹਾ, ਉੱਨੀ ਹੀ ਦੇਰ ਉੱਥੇ ਅਦਭੁਤ ਕਰਾਮਾਤ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ।
Verse 63
दिव्यदेहत्वमापन्ना स्वमाता च व्यदृश्यत । धन्योसि कृतकृत्योसि पवित्रं च कुलं त्वया
ਤਦ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਹ ਧਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ— “ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ, ਤੇਰਾ ਜੀਵਨ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋਇਆ; ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕੁਲ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।”
Verse 64
धनं धान्यं तथा चायुर्वंशो वै वर्द्धतां तव । इत्याशिषं मुहुर्दत्त्वा स्वपुत्राय दिवं गता
“ਤੇਰਾ ਧਨ ਤੇ ਅਨਾਜ ਸਦਾ ਵਧੇ; ਤੇਰੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਵੀ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਫਲੇ-ਫੂਲੇ।” ਇਹ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਚਲੀ ਗਈ।
Verse 65
तत्र भुक्त्वा सुखं भूरि चिरकालं महोत्तमम् । शंकरस्य प्रसादेन गता सा ह्युत्तमां गतिम्
ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਅਪਾਰ ਸੁਖ ਭੋਗਿਆ; ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਰਮ ਗਤੀ (ਮੋਖ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।
Verse 66
ब्राह्मणश्च सुतस्तस्याः क्षिप्त्वास्थीनि पुनस्ततः । प्रसन्नमानसोऽभूत्स शुद्धात्मा स्वगृहं गतः
ਤਦ ਉਸ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸਥੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸਰਜਨ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨਚਿੱਤ ਹੋਇਆ; ਸ਼ੁੱਧ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਗਿਆ।
Frequently Asked Questions
A didactic household narrative: a brāhmaṇa’s attempt to milk a cow leads to conflict with the calf and a moment of anger, after which the cow’s lament and the calf’s questioning frame the moral-theological point that everyday actions—especially involving sacred animals—carry karmic weight within the Nandikeśvara-liṅga māhātmya context.
The cow and calf function as moral-ritual symbols: gauḥ signifies auspiciousness and sanctity, the calf embodies dependency and innocence, and the act of milking represents extraction of sustenance that must be governed by dharmic restraint. The narrative uses rodana (weeping) and krodha (anger) to mark the boundary between ritually legitimate action and ethically corrosive impulse.
No anthropomorphic manifestation is foregrounded in the sampled verses; the chapter is embedded in the Nandikeśvara-liṅga-māhātmya frame (per the colophon), indicating Śiva’s presence primarily through the liṅga as the sacral axis that contextualizes merit, expiation, and the promised svarga-gati outcome.