Niṣādasya Bhillasya Itihāsaḥ — Śivarātri-vrata-prabhāvaḥ (The Hunter’s Account and the Efficacy of the Śivarātri Observance)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सूत ते वचनं श्रुत्वा परानन्दं वयं गताः । विस्तरात्कथय प्रीत्या तदेव व्रतमुत्तमम्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਸੂਤ! ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਸੀਂ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਉਸੇ ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕਰ।

Verse 2

कृतं पुरा तु केनेह सूतैतद्व्रतमुत्तमम् । कृत्वाप्यज्ञानतश्चैव प्राप्तं किं फलमुत्तमम्

ਹੇ ਸੂਤ! ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਇੱਥੇ ਇਹ ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ? ਅਤੇ ਜੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਾਲ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਕਿਹੜਾ ਪਰਮ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?

Verse 3

सूत उवाच । श्रूयतामृषयस्सर्वे कथयामि पुरातनम् । इतिहासं निषादस्य सर्वपापप्रणाशनम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਰਿਸ਼ਿਓ! ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣਾਂਦਾ ਹਾਂ—ਨਿਸ਼ਾਦ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਇਤਿਹਾਸ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 4

पुरा कश्चिद्वने भिल्लो नाम्ना ह्यासीद्गुरुद्रुहः । कुटुम्बी बलवान्क्रूरः क्रूरकर्मपरायणः

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂਦ੍ਰੁਹ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਭਿੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਘਰਬਾਰੀ, ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਕਠੋਰ ਸੀ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 5

निरन्तरं वने गत्वा मृगान्हन्ति स्म नित्यशः । चौर्य्यं च विविधं तत्र करोति स्म वने वसन्

ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹਿਰਨਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਮਾਰਦਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਉੱਥੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਰੀਆਂ ਵੀ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 6

बाल्यादारभ्य तेनेह कृतं किंचिच्छुभं नहि । महान्कालो व्यतीयाय वने तस्य दुरात्मनः

ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਕੋਈ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ।

Verse 7

कदाचिच्छिवरात्रिश्च प्राप्तासीत्तत्र शोभना । न दुरात्मा स्म जानाति महद्वननिवासकृत्

ਇੱਕ ਵਾਰ ਉੱਥੇ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਆ ਪਹੁੰਚੀ; ਪਰ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹਿਮਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣੀ।

Verse 8

एतस्मिन्समये भिल्लो मात्रा पित्रा स्त्रिया तथा । प्रार्थितश्च क्षुधाऽविष्टैर्भक्ष्यं देहि वनेचर

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫ ਰਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਪਿਉ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਨੇ ਉਸ ਭਿੱਲ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ— “ਹੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਸਨੀਕ, ਸਾਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਕੁਝ ਦੇ।”

Verse 9

इति संप्रार्थितः सोऽपि धनुरादाय सत्वरम् । जगाम मृगहिंसार्थं बभ्राम सकलं वनम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਹਿਰਨ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਨਿਕਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਿਆ।

Verse 10

दैवयोगात्तदा तेन न प्राप्तं किंचिदेव हि । अस्तप्राप्तस्तदा सूर्यस्स वै दुःखमुपागतः

ਦੈਵ-ਯੋਗ ਕਰਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।

Verse 11

किं कर्तव्यं क्व गंतव्यं न प्राप्तं मेऽद्य किंचन । बालाश्च ये गृहे तेषां किं पित्रोश्च भविष्यति

“ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਘਰ ਦੇ ਨਿੱਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਬਣੇਗਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?”

Verse 12

मदीयं वै कलत्रं च तस्याः किंचिद्भविष्यति । किंचिद्गृहीत्वा हि मया गंतव्यं नान्यथा भवेत्

“ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਧਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਵੀ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਲੈ ਕੇ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਾ ਹੋਵੇਗਾ—ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।”

Verse 13

इत्थं विचार्य स व्याधो जलाशय समीपगः । जलावतरणं यत्र तत्र गत्वा स्वयं स्थितः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਲਾਸ਼ੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਤਰਣ ਦੀ ਥਾਂ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਆਪ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 14

अवश्यमत्र कश्चिद्वै जीवश्चैवागमिष्यति । तं हत्वा स्वगृहं प्रीत्या यास्यामि कृतकार्यकः

ਯਕੀਨਨ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਜੀਵ ਆਵੇਗਾ। ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਘਰ ਜਾਵਾਂਗਾ।

Verse 15

इति मत्वा स वै वृक्षमेकं बिल्वेतिसंज्ञकम् । समारुह्य स्थितस्तत्र जलमादाय भिल्लकः

ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਉਹ ਭੀਲ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਜਲ ਲੈ ਕੇ ਬਿਲਵ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।

Verse 16

कदा यास्यति कश्चिद्वै कदा हन्यामहं पुनः । इति बुद्धिं समास्थाय स्थितोऽसौ क्षुत्तृषान्वितः

ਕੋਈ ਕਦੋਂ ਆਵੇਗਾ? ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਕਦੋਂ ਮਾਰਾਂਗਾ? ਅਜਿਹਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਰਿਹਾ।

Verse 17

तद्रात्रौ प्रथमे यामे मृगी त्वेका समागता । तृषार्ता चकिता सा च प्रोत्फालं कुर्वती तदा

ਉਸ ਰਾਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇਕ ਮ੍ਰਿਗੀ ਉੱਥੇ ਆ ਗਈ। ਤ੍ਰਿਸ਼ਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਚੌਂਕ ਕੇ ਉਹ ਤਦੋਂ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਕੇ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਣ ਲੱਗੀ।

Verse 18

तां दृष्ट्वा च तदा तेन तद्वधार्थमथो शरः । संहृष्टेन द्रुतं विष्णो धनुषि स्वे हि संदधे

ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਤੀਰ ਚੜ੍ਹਾ ਲਿਆ।

Verse 19

इत्येवं कुर्वतस्तस्य जलं बिल्वदलानि च । पतितानि ह्यधस्तत्र शिवलिंगमभूत्ततः

ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਬਿਲਵ ਪੱਤੇ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਉਸੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 20

यामस्य प्रथमस्यैव पूजा जाता शिवस्य च । तन्महिम्ना हि तस्यैव पातकं गलितन्तदा

ਰਾਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਈ। ਉਸ ਪੂਜਾ ਦੇ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਪਿਘਲ ਗਿਆ।

Verse 21

तत्रत्यं चैव तच्छब्दं श्रुत्वा सा हरिणी भिया । व्याधं दृष्ट्वा व्याकुला हि वचनं चेदमब्रवीत्

ਉੱਥੇ ਦੀ ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਹਿਰਣੀ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉਠੀ। ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 22

मृग्युवाच । किं कर्तुमिच्छसि व्याध सत्यं वद ममाग्रतः । तच्छुत्वा हरिणीवाक्यं व्याधो वचनमब्रवीत्

ਹਿਰਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਤੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੱਚ ਬੋਲ।” ਹਿਰਣੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਵੀ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।

Verse 23

कुटुम्बं पोषितं नित्यं कृत्वा पापान्यनेकशः । एवं पापानि हा कृत्वा का गतिर्मे भविष्यति

ਮੈਂ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਕੁਟੁੰਬ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਅਨੇਕ ਪਾਪ ਕੀਤੇ। ਹਾਏ! ਐਸੇ ਪਾਪਕਰਮ ਕਰ ਕੇ ਮੇਰੀ ਕੀ ਗਤੀ ਹੋਵੇਗੀ?

Verse 24

किं करोमि क्व गच्छामि ह्युपायं रचयाम्यहम् । इत्थं विचार्यं सा तत्र वचनं चेदमब्रवीत्

ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੈਂ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਵਾਂ?—ਇਉਂ ਸੋਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਓਥੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 25

मृग्युवाच । मन्मांसेन सुखं ते स्याद्देहस्यानर्थकारिणः । अधिकं किं महत्पुण्यं धन्याहं नात्र संशयः

ਮ੍ਰਿਗੀ ਬੋਲੀ—ਮੇਰੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲੇ; ਇਹ ਦੇਹ ਤਾਂ ਅਨਰਥ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਪੁੰਨ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 27

परं तु शिशवो मेऽद्य वर्तंते स्वाश्रमेऽखिलाः । भगिन्यै तान्समर्प्यैव प्रायास्ये स्वामिनेऽथ वा

ਪਰ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਹੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਮੈਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਵਾਂਗੀ—ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਸੁਆਮੀ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂਗੀ।

Verse 28

न मे मिथ्यावचस्त्वं हि विजानीहि वनेचर । आयास्येह पुनश्चेह समीपं ते न संशयः

ਹੇ ਵਨਵਾਸੀ, ਨਿਸਚਿਤ ਜਾਣ ਕਿ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਝੂਠੇ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਆਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਤੇਰੇ ਨੇੜੇ ਮੁੜ ਆਵਾਂਗਾ—ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 29

स्थिता सत्येन धरणी सत्येनैव च वारिधिः । सत्येन जलधाराश्च सत्ये सर्वम्प्रतिष्ठितम्

ਸੱਚ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਟਿਕੀ ਹੈ, ਸੱਚ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮੁੰਦਰ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਸੱਚ ਨਾਲ ਜਲਧਾਰਾਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ—ਸੱਚ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਟਿਕਿਆ ਹੈ॥

Verse 30

सूत उवाच । इत्युक्तोऽपि तया व्याधो न मेने तद्वचो यदा । तदा सुविस्मिता भीता वचनं साब्रवीत्पुनः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਨੇ ਇਉਂ ਕਿਹਾ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਮੰਨੀ, ਤਦ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਡਰੀ ਹੋਈ ਫਿਰ ਬੋਲੀ॥

Verse 31

मृग्युवाच । शृणु व्याध प्रवक्ष्यामि शपथं हि करोम्यहम् । आगच्छेयं यथा ते न समीपं स्वगृहाद्गता

ਹਿਰਣੀ ਬੋਲੀ—ਹੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਸੁਣ; ਮੈਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਕਸਮ ਖਾਂਦੀ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਮੁੜ ਨਾ ਆਵਾਂ॥

Verse 32

ब्राह्मणो वेदविक्रेता सन्ध्याहीनस्त्रिकालकम् । स्त्रियस्स्वस्वामिनो ह्याज्ञां समुल्लंघ्य क्रियान्विताः

ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਦ ਵੇਚਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਵੇਲੇ ਸੰਧਿਆ-ਵੰਦਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੰਘਦੀਆਂ ਹਨ—ਇਹ ਧਰਮ-ਵਿਰੋਧੀ ਦੋਸ਼ੀ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ॥

Verse 33

कृतघ्ने चैव यत्पापं तत्पापं विमुखे हरे । द्रोहिणश्चैव यत्पापं तत्पापं धर्मलंघने

ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਨੂੰ ਜੋ ਪਾਪ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਾਪ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਤੋਂ ਮੁਖ ਮੋੜਨ ਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਆ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਹੀ ਨੂੰ ਜੋ ਪਾਪ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਾਪ ਧਰਮ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਆ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 34

विश्वासघातके तच्च तथा वै छलकर्तरि । तेन पापेन लिम्पामि यद्यहं नागमे पुनः

ਜੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਕੇ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਤਾਂ ਭਰੋਸਾ-ਘਾਤ ਅਤੇ ਛਲ ਦੇ ਉਸੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਮੈਂ ਮਲਿਨ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।

Verse 35

इत्याद्यनेकशपथान्मृगी कृत्वा स्थिता यदा । तदा व्याधस्य विश्वस्य गच्छेति गृहमब्रवीत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਕਈ ਕਸਮਾਂ ਚੁਕਵਾ ਕੇ ਉਹ ਹਿਰਣੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਰਹੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਘਰ ਜਾ।”

Verse 36

मृगी हृष्टाजलं पीत्वा गता स्वाश्रममण्डलम् । तावच्च प्रथमो यामस्तस्य निद्रां विना गतः

ਖੁਸ਼ ਹੋਈ ਹਿਰਣੀ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਪਰਿਸਰ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਇਧਰ ਉਸ ਦਾ ਰਾਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਹਿਰ ਬਿਨਾ ਨੀਂਦ ਦੇ ਲੰਘ ਗਿਆ।

Verse 37

तदीया भगिनी या वै मृगी च परिभाविता । तस्या मार्गं विचिन्वन्ती ह्याजगाम जलार्थिनी

ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ—ਉਦਾਸ ਹੋਈ ਉਹ ਹਿਰਣੀ—ਪਾਣੀ ਲਈ ਆਈ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਰਾਹ ਲੱਭਦੀ ਲੱਭਦੀ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।

Verse 38

तां दृष्ट्वा च स्वयं भिल्लोऽकार्षीद्बाणस्य कर्षणम् । पूर्ववज्जलपत्राणि पतितानि शिवोपरि

ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਭੀਲ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਤੀਰ ਖਿੱਚਣਾ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਪੱਤੇ ਸ਼ਿਵ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।

Verse 39

यामस्य च द्वितीयस्य तेन शंभोर्महात्मनः । पूजा जाता प्रसंगेन व्याधस्य सुखदायिनी

ਦੂਜੇ ਯਾਮ ਦੇ ਵੇਲੇ ਦੈਵ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਉਸ ਵਿਆਧ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਉਹ ਪੂਜਾ ਉਸ ਲਈ ਸੁਖਦਾਇਕ ਤੇ ਪੁੰਨ-ਪ੍ਰਦ ਬਣੀ।

Verse 40

मृगी सा प्राह तं दृष्ट्वा किं करोषि वनेचर । पूर्ववत्कथितं तेन तच्छ्रुत्वाह मृगी पुनः

ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹਿਰਣੀ ਬੋਲੀ—“ਹੇ ਵਨਚਰ, ਤੂੰ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?” ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ; ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹਿਰਣੀ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ।

Verse 41

मृग्युवाच । धन्याहं श्रूयतां व्याध सफलं देहधारणम् । अनित्येन शरीरेण ह्युपकारो भविष्यति

ਹਿਰਣੀ ਬੋਲੀ—ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ; ਹੇ ਵਿਆਧ, ਸੁਣ। ਮੇਰਾ ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਅਨਿੱਤ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਵੀ ਹੁਣ ਉਪਕਾਰ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 42

परन्तु मम बालाश्च गृहे तिष्ठन्ति चार्भकाः । भर्त्रे तांश्च समर्प्यैव ह्यागमिष्याम्यहं पुनः

ਪਰ ਮੇਰੇ ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਬੱਚੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗੀ।

Verse 43

व्याध उवाच । त्वया चोक्तं न मन्येहं हन्मि त्वां नात्र संशयः । तच्छुत्वा हरिणी प्राह शपथं कुर्वती हरे

ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਬੋਲਿਆ—“ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰਾਂਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹਿਰਣੀ ਨੇ ਕਸਮ ਖਾਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ!”

Verse 44

मृग्युवाच । शृणु व्याध प्रवक्ष्यामि नागच्छेयं पुनर्यदि । वाचा विचलितो यस्तु सुकृतं तेन हारितम्

ਹਿਰਣੀ ਬੋਲੀ—ਹੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਸੁਣ; ਮੈਂ ਦੱਸਦੀ ਹਾਂ। ਜੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਤਾਂ ਜਾਣ ਲੈ—ਜੋ ਬੋਲ ਵਿੱਚ ਡੋਲ ਕੇ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਤੋੜਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸੰਚਿਤ ਪੁੰਨ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 45

परिणीता स्त्रियं हित्वा गच्छत्यन्यां च यः पुमान् । वेदधर्मं समुल्लंघ्य कल्पितेन च यो व्रजेत्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਵਿਧੀਵਤ ਵਿਆਹੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਜੀ ਇਸਤਰੀ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੇਦ-ਧਰਮ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬਣਾਏ ਰਾਹ ਤੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਨਿਯਤ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਭਟਕ ਕੇ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 46

विष्णुभक्तिसमायुक्तः शिवनिन्दां करोति यः । पित्रोः क्षयाहमासाद्य शून्यं चैवाक्रमेदिह

ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਖ਼ਤਮਾ ਆਉਣ ਤੇ ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾ (ਆਤਮਿਕ ਬੰਜਰਪਨ) ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 47

कृत्वा च पारतापं हि करोति वचनं पुनः । तेन पापेन लिंपामि नागच्छेयं पुनर्यदि

ਇੰਨਾ ਭਿਆਨਕ ਅਪਰਾਧ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਫਿਰ ਭਰੋਸੇ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਮੁੜ ਗਈ ਤਾਂ ਉਸੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਮੈਂ ਲਿਪਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ।

Verse 48

सूत उवाच । इत्युक्तश्च तया व्याधो गच्छेत्याह मृगीं च सः । सा मृगी च जलं पीत्वा हृष्टाऽगच्छत्स्वमाश्रमम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਦੇ ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਵਿਆਧ ਨੇ ਹਿਰਣੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਜਾ।” ਹਿਰਣੀ ਨੇ ਪਾਣੀ ਪੀਤਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ।

Verse 49

तावद्द्वितीयो यामो वै तस्य निद्रां विना गतः । एतस्मिन्समये तत्र प्राप्ते यामे तृतीयके

ਉਸ ਲਈ ਰਾਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪਹਿਰ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਤੀਜਾ ਪਹਿਰ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਦ ਅਗਲਾ ਵਾਕਿਆ ਵਾਪਰਿਆ।

Verse 50

ज्ञात्वा विलंबं चकितस्तदन्वेषणतत्परः । तद्यामे मृगमद्राक्षीज्जलमार्गगतं ततः

ਦੇਰੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਿਆਂ ਉਹ ਘਬਰਾਹਟ ਨਾਲ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਜੁਟ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸੇ ਪਹਿਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰਾਹ ਨਾਲ ਜਾਂਦਾ ਹਿਰਨ ਵੇਖ ਲਿਆ।

Verse 51

पुष्टं मृगं च तं दृष्ट्वा हृष्टो वनचरस्स वै । शरं धनुषि संधाय हन्तुं तं हि प्रचक्रमे

ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹਿਰਨ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਜੰਗਲਵਾਸੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 52

तदैवं कुर्वतस्तस्य बिल्वपत्राणि कानिचित् । तत्प्रारब्धवशाद्विष्णो पतितानि शिवोपरि

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਐਸਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪ੍ਰਾਰਬਧ ਦੇ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਬਿਲਵ ਪੱਤੇ ਝੜ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਉੱਤੇ ਆ ਪਏ।

Verse 53

तेन तृतीययामस्य तद्रात्रौ तस्य भाग्यतः । पूजा जाता शिवस्यैव कृपालुत्वं प्रदर्शितम्

ਉਸ ਦੀ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਰਾਤ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਰੁਣਾ ਸਾਫ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।

Verse 54

श्रुत्वा तत्र च तं शब्दं किं करोषीति प्राह सः । कुटुम्बार्थमहं हन्मि त्वां व्याधश्चेति सोब्रवीत्

ਉੱਥੇ ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?” ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਬੋਲਿਆ, “ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਮੈਂ ਮਾਰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਵਿਆਧ ਹਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਾਂਗਾ।”

Verse 55

तच्छ्रुत्वा व्याधवचनं हरिणो हृष्टमानसः । द्रुतमेव च तं व्याधं वचनं चेदमब्रवीत्

ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਹਿਰਣ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਵਿਆਧ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।

Verse 56

हरिण उवाच । धन्योहं पुष्टिमानद्य भवत्तृप्तिर्भविष्यति । यस्यांगं नोपकाराय तस्य सर्वं वृथा गतम्

ਹਰਿਣ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਅੱਜ ਮੈਂ ਧੰਨ ਤੇ ਪੋਸ਼ਿਤ ਹਾਂ; ਤੁਹਾਡੀ ਭੁੱਖ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪਰਉਪਕਾਰ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 57

यो वै सामर्थ्ययुक्तश्च नोपकारं करोति वै । तत्सामर्थ्यं भवेद्व्यर्थं परत्र नरकं व्रजेत्

ਜੋ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਪਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 58

परन्तु बालकान् स्वांश्च समर्प्य जननीं शिशून् । आश्वास्याप्यथ तान् सर्वानागमिष्याम्यहं पुनः

ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨੰਨੇ ਬੱਚਿਆਂ—ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ—ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਕੇ, ਸਭ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਮੁੜ ਆਵਾਂਗਾ।

Verse 59

इत्युक्तस्तेन स व्याधो विस्मितोतीव चेतसि । मनाक् शुद्धमनानष्टपापपुंजो वचोऽब्रवीत्

ਉਸ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਹ ਵਿਆਧ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਕੁਝ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਘੁਲਣ ਲੱਗਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।

Verse 60

व्याध उवाच । ये ये समागताश्चात्र तेते सर्वे त्वया यथा । कथयित्वा गता ह्यत्र नायान्त्यद्यापि वंचकाः

ਵਿਆਧ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇੱਥੇ ਜੋ ਜੋ ਆਏ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਯਥੋਚਿਤ ਕਹਿ ਕੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ; ਪਰ ਉਹ ਠੱਗ ਅਜੇ ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।

Verse 61

त्वं चापि संकटे प्राप्तो व्यलीकं च गमिष्यसि । मम सञ्जीवनं चाद्य भविष्यति कथं मृग

ਤੂੰ ਵੀ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈਂ ਅਤੇ ਅਪਮਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਹੇ ਮ੍ਰਿਗ! ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਸੰਜੀਵਨ—ਮੁੜ ਜੀਉਣਾ—ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗਾ?

Verse 62

मृग उवाच । शृणु व्याध प्रवक्ष्यामि नानृतं विद्यते मयि । सत्येन सर्वं ब्रह्माण्डं तिष्ठत्येव चराचरम्

ਹਿਰਨ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਸੁਣ; ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਝੂਠ ਨਹੀਂ। ਸੱਚ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ—ਚਰ ਤੇ ਅਚਰ—ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 63

यस्य वाणी व्यलीका हि तत्पुण्यं गलितं क्षणात् । तथापि शृणु वै सत्यां प्रतिज्ञां मम भिल्लक

ਜਿਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਝੂਠੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਭਿੱਲਕ, ਮੇਰੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਸੁਣ।

Verse 64

सन्ध्यायां मैथुने घस्रे शिवरात्र्यां च भोजने । कूटसाक्ष्ये न्यासहारे संध्याहीने द्विजे तथा

ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਮੈਥੁਨ, ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਨੂੰ ਦਿਨੇ ਭੋਜਨ, ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ, ਅਮਾਨਤ (ਨਿਆਸ) ਹੜਪਣਾ, ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ-ਵੰਦਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦਵਿਜ—ਇਹ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤੀ ਦੇ ਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਘੋਰ ਦੋਸ਼ ਹਨ।

Verse 65

शिवहीनं मुखं यस्य नोपकर्ता क्षमोऽपि सन् । पर्वणि श्रीफलस्यैव त्रोटनेऽभक्ष्यभक्षणे

ਜਿਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਸ਼ਿਵ-ਸਿਮਰਨ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸੱਚਾ ਉਪਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ—ਜਿਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ‘ਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਤੋੜ ਕੇ ਵੀ ਅਭੱਖ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਨਾ ਨਿਸ਼ਫਲ ਤੇ ਅਨੁਚਿਤ ਹੈ।

Verse 66

असंपूज्य शिवं भस्मरहितश्चान्नभुक् च यः । एतेषां पातकं मे स्यान्नागच्छेयं पुनर्यदि

ਜੇ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਭੋਜਨ ਕਰਾਂ, ਜਾਂ ਭਸਮ (ਵਿਭੂਤੀ) ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਪਾਪ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਵੇ—ਮੈਂ ਮੁੜ ਕਦੇ ਐਸੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆਵਾਂ।

Verse 67

शिव उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य गच्छ शीघ्रं समाव्रज । स व्याधेनैवमुक्तस्तु जलं पीत्वा गतो मृगः

ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ‘ਜਾ, ਜਲਦੀ ਮੁੜ ਆ।’ ਫਿਰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਹਿਰਣ ਨੇ ਪਾਣੀ ਪਿਆ ਅਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 68

ते सर्वे मिलितास्तत्र स्वाश्रमे कृतसुप्रणाः । वृत्तांतं चैव तं सर्वं श्रुत्वा सम्यक् परस्परम्

ਉਹ ਸਭ ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਸ਼ੁਭ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ। ਫਿਰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਗਏ।

Verse 69

गन्तव्यं निश्चयेनेति सत्यपाशेन यंत्रिताः । आश्वास्य बालकांस्तत्र गन्तुमुत्कण्ठितास्तदा

‘ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਜਾਣਾ ਹੈ’—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚ ਦੇ ਪਾਸੇ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਾਣ ਲਈ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਉਠੇ।

Verse 70

मृगी ज्येष्ठा च या तत्र स्वामिनं वाक्यमब्रवीत् । त्वां विना बालका ह्यत्र कथं स्थास्यंति वै मृग

ਉੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹਿਰਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—‘ਹੇ ਮ੍ਰਿਗ! ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਇੱਥੇ ਇਹ ਬੱਚੇ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕਣਗੇ ਅਤੇ ਜੀਊਣਗੇ?’

Verse 71

प्रथमं तु मया तत्र प्रतिज्ञा च कृता प्रभो । तस्मान्मया च गन्तव्यं भवद्भ्यां स्थीयतामिह

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੋ।

Verse 72

इति तद्वचनं श्रुत्वा कनिष्ठा वाक्यमब्रवीत् । अहं त्वत्सेविका चाद्य गच्छामि स्थीयतां त्वया

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਛੋਟੀ ਨੇ ਕਿਹਾ— “ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਿਕਾ ਹਾਂ; ਅੱਜ ਮੈਂ ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਰਹੋ।”

Verse 73

तच्छ्रुत्वा च मृगः प्राह गम्यते तत्र वै मया । भवत्यौ तिष्ठतां चात्र मातृतः शिशुरक्षणम्

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹਿਰਨ ਬੋਲਿਆ— “ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉੱਥੇ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੋ ਅਤੇ ਮਾਂ ਵਾਲੀ ਪਾਸੋਂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।”

Verse 74

तत्स्वामिवचनं श्रुत्वा मेनाते तन्न धर्मतः । प्रोचुः प्रीत्या स्वभर्तारं वैधव्ये जीवितं च धिक्

ਪਤੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਨਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਧਰਮਸੰਗਤ ਨਾ ਮੰਨਿਆ। ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ— “ਵਿਧਵਾ ਜੀਵਨ ਧਿਕਾਰ ਹੈ!”

Verse 75

बालानाश्वास्य तांस्तत्र समर्प्य सहवासिनः । गतास्ते सर्व एवाशु यत्रास्ते व्याधसत्तमः

ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸਹਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਦੌੜ ਪਏ ਜਿੱਥੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਟਿਕਿਆ ਸੀ।

Verse 76

ते बाला अपि सर्वे वै विलोक्यानुसमागताः । एतेषां या गतिः स्याद्वै ह्यस्माकं सा भवत्विति

ਉਹ ਬੱਚੇ ਵੀ ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ— “ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਗਤੀ ਮਿਲੇ, ਉਹੀ ਗਤੀ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲੇ!”

Verse 77

तान् दृष्ट्वा हर्षितो व्याधो बाणं धनुषि संदधे । पुनश्च जलपत्राणि पतितानि शिवोपरि

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਤੀਰ ਚੜ੍ਹਾਇਆ। ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਪੱਤੇ ਉੱਪਰ ਬਿਰਾਜੇ ਸ਼ਿਵ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।

Verse 78

तेन जाता चतुर्थस्य पूजा यामस्य वै शुभा । तस्य पापन्तदा सर्वं भस्मसादभवत् क्षणात्

ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਚੌਥੇ ਯਾਮ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਪੂਜਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਪਲ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਭਸਮ ਹੋ ਗਏ।

Verse 79

मृगी मृगी मृगश्चोचुश्शीघ्रं वै व्याधसत्तम । अस्माकं सार्थकं देहं कुरु त्वं हि कृपां कुरु

ਹਿਰਣੀ, ਹਿਰਣੀ ਅਤੇ ਹਿਰਣ ਬੋਲੇ—“ਛੇਤੀ ਕਰੋ, ਹੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਕਰੁਣਾ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਦੇਹ ਨੂੰ ਸਾਰਥਕ ਕਰੋ; ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਮੇਹਰ ਕਰੋ।”

Verse 80

शिव उवाच । इति तेषां वचश्श्रुत्वा व्याधो विस्मयमागतः । शिवपूजाप्रभावेण ज्ञानं दुर्लभमाप्तवान्

ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਦੁਰਲਭ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 81

एते धन्या मृगाश्चैव ज्ञानहीनास्सुसंमताः । स्वीयेनैव शरीरेण परोपकरणे रताः

ਇਹ ਹਿਰਣ ਧੰਨ ਹਨ; ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਲਾਹਯੋਗ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੇਹ ਨਾਲ ਪਰਉਪਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 82

मानुष्यं जन्म संप्राप्य साधितं किं मयाधुना । परकायं च संपीड्य शरीरं पोषितं मया

ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੀ ਸਾਧਨਾ-ਸਿੱਧੀ ਕੀਤੀ? ਪਰਾਏ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਦੁਖ ਦੇ ਕੇ ਮੈਂ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹੀ ਪਾਲਿਆ ਹੈ।

Verse 84

कां वा गतिं गमिष्यामि पातकं जन्मतः कृतम् । इदानीं चिंतयाम्येवं धिग्धिक् च जीवनं मम

ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਹੜੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾਂਗਾ? ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਉਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ—ਧਿਕ ਧਿਕ, ਮੇਰੀ ਇਸ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ!

Verse 85

इति ज्ञानं समापन्नो बाणं संवारयंस्तदा । गम्यतां च मृगश्रेष्ठा धन्याः स्थ इति चाब्रवीत्

ਇਉਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤਦ ਤੀਰ ਰੋਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ—“ਜਾਓ, ਹੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਤੁਸੀਂ ਧੰਨ ਹੋ।”

Verse 86

शिव उवाच । इत्युक्ते च तदा तेन प्रसन्नश्शंकरस्तदा । पूजितं च स्वरूपं हि दर्शयामास संमतम्

ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਸ ਦੇ ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨਭਾਵਨ ਤੇ ਕਿਰਪਾਲੂ ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।

Verse 87

संस्पृश्य कृपया शंभुस्तं व्याधं प्रीतितोऽब्रवीत् । वरं ब्रूहि प्रसन्नोऽस्मि व्रतेनानेन भिल्लक

ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਛੂਹ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ— “ਵਰ ਮੰਗ; ਹੇ ਭਿੱਲਕ, ਇਸ ਵਰਤ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।”

Verse 88

व्याधोऽपि शिवरूपं च दृष्ट्वा मुक्तोऽभवत्क्षणात् । पपात शिवपादाग्रे सर्वं प्राप्तमिति बुवन्

ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੀ ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਵੀ ਪਲ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਅੱਗੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਬੋਲਿਆ— “ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।”

Verse 89

शिवोऽपि सुप्रन्नात्मा नाम दत्वा गुहेति च । विलोक्य तं कृपादृष्ट्या तस्मै दिव्यान्वरानदात्

ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਪੂਰਨ ਕਿਰਪਾਲੂ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ “ਸੁਪ੍ਰੰਨਾਤਮਾ” ਨਾਮ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਅਤੇ “ਗੁਹ” ਕਹਿ ਕੇ ਵੀ ਪੁਕਾਰਿਆ। ਫਿਰ ਦਇਆ ਭਰੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤੇ।

Verse 90

शिव उवाच । शृणु व्याधाद्य भोगांस्त्वं भुंक्ष्व दिव्यान्यथेप्सितान् । राजधानीं समाश्रित्य शृंगवेरपुरे पराम्

ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਸੁਣ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਭੋਗ ਭੋਗ। ਸ਼੍ਰਿੰਗਵੇਰਪੁਰ ਦੀ ਉਸ ਪਰਮ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਵੱਸ।

Verse 91

अनपाया वंशवृद्धिश्श्लाघनीयः सुरैरपि । गृहे रामस्तव व्याध समायास्यति निश्चितम्

ਹੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਤੇਰੀ ਵੰਸ਼-ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਬਿਨਾ ਘਾਟੇ ਦੇ ਹੋਵੇਗੀ—ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਨਗੇ। ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਰਾਮ ਤੇਰੇ ਘਰ ਆਉਣਗੇ।

Verse 92

करिष्यति त्वया मैत्री मद्भक्तस्नेहकारकः । मत्सेवासक्तचेतास्त्वं मुक्तिं यास्यसि दुर्लभाम्

ਤੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਐਸੀ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਵੇਗੀ ਜੋ ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਸਨੇਹ ਜਗਾਏਗੀ। ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਦੁਰਲਭ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।

Verse 93

एतस्मिन्नंतरे ते तु कृत्वा शंकरदर्शनम् । सर्वे प्रणम्य सन्मुक्तिं मृगयोनेः प्रपेदिरे

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਭ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮ੍ਰਿਗ-ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜਨਮ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਕੇ ਸੱਚੀ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 94

विमानं च समारुह्य दिव्यदेहा गतास्तदा । शिवदर्शनमात्रेण शापान्मुक्ता दिवं गताः

ਤਦ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਹ ਧਾਰ ਕੇ ਚਲੇ। ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

Verse 95

व्याधेश्वरः शिवो जातः पर्वते ह्यर्बुदाचले । दर्शनात्पूजनात्सद्यो भुक्तिमुक्तिप्रदायकः

ਅਰਬੁਦਾਚਲ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਵਿਆਧੇਸ਼ਵਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਭੁਕਤੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 96

व्याधोपि तद्दिनान्नूनं भोगान्स सुरसत्तम । भुक्त्वा रामकृपां प्राप्य शिवसायुज्यमाप्तवान्

ਹੇ ਦੇਵਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਵੀ ਉਸੇ ਦਿਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪਾ ਕੇ ਮੋਖਸ਼ਦਾਇਕ ਸ਼ਿਵ-ਸਾਯੁਜ੍ਯ, ਅਰਥਾਤ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 97

अज्ञानात्स व्रतञ्चैतत्कृत्वा सायुज्यमाप्तवान् । किं पुनर्भक्तिसंपन्ना यान्ति तन्मयतां शुभाम्

ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵਰਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਸਾਯੁਜ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਲੋਕ ਤਾਂ ਕਿੰਨੀ ਵੱਧ ਸ਼ੁਭ ਤਨਮਯਤਾ—ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਲੀਨਤਾ—ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ!

Verse 98

विचार्य्य सर्वशास्त्राणि धर्मांश्चैवाप्यनेकशः । शिवरात्रिव्रतमिदं सर्वोत्कृष्टं प्रकीर्तितम्

ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਧਰਮ-ਮਾਰਗਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਇਹ ਪ੍ਰਕੀਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਦਾ ਇਹ ਵਰਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ।

Verse 99

व्रतानि विविधान्यत्र तीर्थानि विविधानि च । दानानि च विचित्राणि मखाश्च विविधास्तथा

ਇੱਥੇ ਅਨੇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਰਤ ਹਨ, ਅਨੇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਤੀਰਥ ਹਨ; ਅਦਭੁਤ ਦਾਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੱਗ ਵੀ ਹਨ।

Verse 100

तपांसि विविधान्येव जपाश्चैवाप्य नेकशः । नैतेन समतां यान्ति शिवरात्रिव्रतेन च

ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਜਪ ਵੀ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਵਰਤ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ; ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਪੁੰਨ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ।

Verse 101

तस्माच्छुभतरं चैतत्कर्तव्यं हितमीप्सुभिः । शिवरात्रिव्रतन्दिव्यं भुक्ति मुक्तिप्रदं सदा

ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਸੱਚਾ ਹਿਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਰਮ ਸ਼ੁਭ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਵਰਤ—ਜੋ ਸਦਾ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 102

एतत्सर्वं समाख्यातं शिवरात्रिव्रतं शुभम् । व्रतराजेति विख्यातं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਵਰਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ‘ਵਰਤਰਾਜ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?