Śiva-nāma-sahasraka-kathana (The Recital/Teaching of the Thousand Names of Śiva)

Verse 1

सूत उवाच । श्रूयतामृषयः श्रेष्ठाः कथयामि यथा श्रुतम् । विष्णुना प्रार्थितो येन संतुष्टः परमेश्वरः । तदाहं कथयाम्यद्य पुण्यं नाम सहस्रकम्

ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਸੁਣੋ; ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਜਪ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਉੱਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਅੱਜ ਉਹੀ ਪੁੰਨਮਈ ਸਹਸ੍ਰਨਾਮ ਮੈਂ ਉਚਾਰਾਂਗਾ।

Verse 2

श्रीविष्णुरुवाच । शिवो हरो मृडो रुद्रः पुष्करः पुष्पलोचनः । अर्थिगम्यः सदाचारः शर्वः शंभुर्महेश्वरः

ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਹ ਸ਼ਿਵ, ਹਰ, ਮ੍ਰਿਡ, ਰੁਦ੍ਰ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪਲੋਚਨ ਹਨ; ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਆਰਤਾਂ ਲਈ ਸੁਲਭ, ਸਦਾਚਾਰ-ਸਰੂਪ, ਸ਼ਰਵ, ਸ਼ੰਭੂ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹਨ।

Verse 3

चंद्रापीडश्चंद्रमौलिर्विश्वं विश्वंभरेश्वरः । वेदांतसारसंदोहः कपाली नीललोहितः

ਉਹ ਚੰਦਰ-ਮੁਕੁਟਧਾਰੀ, ਚੰਦਰਮੌਲੀ ਹਨ; ਉਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਈਸ਼ਵਰ ਹਨ। ਉਹ ਵੇਦਾਂਤ-ਸਾਰ ਦਾ ਸੰਚਿਤ ਰੂਪ, ਕਪਾਲੀ ਅਤੇ ਨੀਲ-ਲੋਹਿਤ ਸਰੂਪ ਹਨ।

Verse 4

ध्यानाधारोऽपरिच्छेद्यो गौरीभर्त्ता गणेश्वरः । अष्टमूर्तिर्विश्वमूर्तिस्त्रिवर्गस्वर्गसाधनः

ਉਹ ਧਿਆਨ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਅਸੀਮ ਹਨ; ਗੌਰੀ ਦੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਹਨ। ਉਹ ਅਸ਼ਟਮੂਰਤੀ, ਵਿਸ਼ਵਮੂਰਤੀ ਹਨ; ਧਰਮ-ਅਰਥ-ਕਾਮ ਤ੍ਰਿਵਰਗ ਅਤੇ ਸਵਰਗ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ।

Verse 5

ज्ञानगम्यो दृढप्रज्ञो देवदेवस्त्रिलोचनः । वामदेवो महादेवः पटुः परिवृढो दृढः

ਉਹ ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਯੋਗ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਪ੍ਰਜ್ಞਾ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਪ੍ਰਭੂ। ਉਹ ਵਾਮਦੇਵ, ਮਹਾਦੇਵ ਹੈ—ਨਿਪੁਣ, ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰਿਪੱਕ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਅਟੱਲ।

Verse 6

विश्वरूपो विरूपाक्षो वागीशः शुचिसत्तमः । सर्वप्रमाणसंवादी वृषाङ्को वृषवाहनः

ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ ਹੈ, ਅਦਭੁਤ ਸਰਵਦਰਸ਼ੀ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ; ਵਾਣੀ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ, ਪਵਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ। ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਹੈ; ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਚਿੰਨ੍ਹਧਾਰੀ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਵਾਹਨ ਹੈ।

Verse 7

ईशः पिनाकी खट्वांगी चित्रवेषश्चिरंतनः । तमोहरो महायोगी गोप्ता ब्रह्मा च धूर्जटिः

ਉਹੀ ਈਸ਼ ਹੈ— ਪਿਨਾਕ ਧਾਰਨ ਵਾਲਾ, ਖਟਵਾਂਗ ਧਾਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਦਭੁਤ ਵੇਸ਼ਾਂ ਵਾਲਾ, ਚਿਰੰਤਨ। ਉਹ ਅੰਧਕਾਰ-ਹਰਤਾ, ਮਹਾਯੋਗੀ, ਰੱਖਿਆਕ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਤੱਤਵ ਰੂਪ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਅਤੇ ਜਟਾਧਾਰੀ ਧੂਰਜਟੀ ਹੈ।

Verse 8

कालकालः कृत्तिवासाः सुभगः प्रणवात्मकः । उन्नध्रः पुरुषो जुष्यो दुर्वासाः पुरशासनः

ਉਹ ਕਾਲ ਦਾ ਵੀ ਕਾਲ—ਕਾਲਕਾਲ; ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸਾ (ਚਮੜੇ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਵਾਲਾ), ਸੁਭਗ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂ) ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਹ ਉੱਚਾ ਅਡੋਲ ਆਧਾਰ; ਸ਼ਰਨਯੋਗ ਪਰਮ ਪੁਰਖ; ਪ੍ਰਿਯ ਤੇ ਆਰਾਧ੍ਯ; ਤਪਸਵੀ ਦੁਰਵਾਸਾ; ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰ-ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੁਰਸ਼ਾਸਨ ਹੈ।

Verse 9

दिव्यायुधः स्कंदगुरुः परमेष्ठीः परात्परः । अनादिमध्यनिधनो गिरीशो गिरिजाधवः

ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਆਯੁਧਾਂ ਵਾਲਾ; ਸਕੰਦ ਦਾ ਗੁਰੂ; ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ, ਪਰਾਤਪਰ ਹੈ। ਉਹ ਅਨਾਦਿ, ਅਮੱਧ, ਅਨੰਤ; ਉਹ ਗਿਰੀਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਗਿਰਿਜਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਪਤੀ ਹੈ।

Verse 10

कुबेरबंधुः श्रीकंठो लोकवर्णोत्तमो मृदुः । समाधिवेद्यः कोदंडी नीलकंठः परस्वधीः

ਉਹ ਕੁਬੇਰ ਦਾ ਬੰਧੂ-ਮਿੱਤਰ, ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਪਰਮ ਉੱਤਮ ਤੇ ਮ੍ਰਿਦੁ ਕਿਰਪਾਲੂ ਹੈ। ਸਮਾਧੀ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਕੋਦੰਡਧਾਰੀ, ਨੀਲਕੰਠ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪਰਸ਼ੁਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ—ਬੱਧ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮੋਚਕ ਹੈ।

Verse 11

विशालाक्षो मृगव्याधः सुरेशः सूर्यतापनः । धर्मधाम क्षमाक्षेत्रं भगवान्भगनेत्रभित्

ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲਾਖ਼, ਮ੍ਰਿਗਵਿਆਧ—ਮਨ ਦੀ ਜੰਗਲੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਤেজਸਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਧਰਮ ਦਾ ਧਾਮ, ਖਿਮਾ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ, ਅਤੇ ਭਗ ਦੀ ਅੱਖ ਭੇਦਣ ਵਾਲਾ ਭਗਵਾਨ ਹੈ।

Verse 12

उग्रः पशुपतिस्तार्क्ष्यः प्रियभक्तः परंतपः । दाता दयाकरो दक्षः कर्मंदीः कामशासनः

ਉਹ ਉਗ੍ਰ ਹੈ, ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਹੈ, ਤਾਰਕਸ਼੍ਯ ਵਰਗਾ ਵੇਗਵਾਨ; ਭਗਤ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਤ੍ਰੂ-ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਦਾਤਾ, ਦਯਾਕਰ, ਦਕਸ਼; ਧਰਮਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕਾਮ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 13

श्मशाननिलयः सूक्ष्मः श्मशानस्थो महेश्वरः । लोककर्त्ता मृगपतिर्महाकर्त्ता महौषधिः

ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਖਮ ਤੇ ਅਗੋਚਰ ਹੈ—ਉਹੀ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ-ਸਥ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮ੍ਰਿਗਪਤੀ, ਮਹਾਕਰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ-ਬੰਧਨ ਦੀ ਪਰਮ ਔਖਧੀ ਹੈ।

Verse 14

उत्तरो गोपतिर्गोप्ता ज्ञानगम्यः पुरातनः । नीतिः सुनीतिः शुद्धात्मा सोमः सोमरतः सुखी

ਉਹ ਪਰਮ ਉਧਾਰਕ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਗੋਪਤੀ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆਕ ਹੈ; ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਹੀ ਗਮ੍ਯ, ਪੁਰਾਤਨ ਹੈ। ਉਹੀ ਨੀਤੀ ਤੇ ਸੁਨੀਤੀ, ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਹੈ; ਉਹ ਸੋਮ ਹੈ, ਸੋਮ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਸਦਾ ਸੁਖੀ।

Verse 15

सोमपोऽमृतपः सौम्यो महातेजा महाद्युतिः । तेजोमयोऽमृतमयोऽन्नमयश्च सुधापतिः

ਉਹ ਸੋਮ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਸੌਮ੍ਯ, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤੀਮਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਤੇਜੋਮਯ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਮਯ, ਅੰਨਮਯ ਵੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਸੁਧਾ ਦਾ ਪਤੀ ਹੈ।

Verse 16

अजातशत्रुरालोकः संभाव्यो हव्यवाहनः । लोककरो वेदकरः सूत्रकारः सनातनः

ਉਹ ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੁ, ਗਿਆਨ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸਰੂਪ, ਸਦਾ ਧਿਆਨਯੋਗ ਅਤੇ ਹਵ੍ਯਵਾਹਨ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ-ਧਰਤਾ, ਵੇਦ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ, ਪਵਿੱਤਰ ਸੂਤਰਾਂ ਦਾ ਰਚੈਤਾ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ ਹੈ।

Verse 17

महर्षिकपिलाचार्यो विश्वदीप्तिस्त्रिलोचनः । पिनाकपाणिर्भूदेवः स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्सुधीः

ਉਹ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਆਚਾਰ੍ਯ ਕਪਿਲ ਹਨ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦਿਵ੍ਯ ਜੋਤਿ, ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਪ੍ਰਭੂ। ਪਿਨਾਕ ਧਾਰਣ ਕਰਕੇ ਭੂਦੇਵ, ਉਹ ਮੰਗਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਕਲਿਆਣ ਰਚਣ ਵਾਲੇ, ਪਰਮ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਹਨ।

Verse 18

धातृधामा धामकरः सर्वगः सर्वगोचरः । ब्रह्मसृग्विश्वसृक्सर्गः कर्णिकारः प्रियः कविः

ਉਹ ਧਾਤਾ ਦਾ ਧਾਮ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਤੇਜ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ; ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਭ ਨੂੰ ਗੋਚਰ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਾ; ਕਰ্ণਿਕਾਰ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ, ਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕਵੀ-ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ।

Verse 19

शाखो विशाखो गोशाखः शिवो भिषगनुत्तमः । गंगाप्लवोदको भव्यः पुष्कलः स्थपतिः स्थिरः

ਉਹ ਸ਼ਾਖਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਖਾ—ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਬਹੁ-ਸ਼ਾਖੀ; ਉਹ ਗੋਸ਼ਾਖਾ—ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਆਸਰਾ-ਸ਼ਾਖਾ। ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਬੰਧਨ-ਰੋਗ ਦਾ ਪਰਮ ਵੈਦ। ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਲਾਵਨ ਦਾ ਜਲ ਹੈ; ਭਵ੍ਯ, ਪੁਸ਼ਕਲ ਕਿਰਪਾਲੂ—ਦਿਵ੍ਯ ਸਥਪਤੀ ਅਤੇ ਅਚਲ, ਸਥਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।

Verse 20

विजितात्मा विधेयात्मा भूतवाहनसारथिः । सगणो गणकायश्च सुकीर्तिच्छिन्नसंशयः

ਉਹ ਆਤਮ-ਵਿਜੇਤਾ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਹੈ; ਭੂਤ-ਵਾਹਨ ਦਾ ਸਾਰਥੀ ਹੈ। ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਗਣ-ਸਮੂਹ ਦਾ ਹੀ ਸਰੂਪ, ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਕੀਰਤੀ ਵਾਲਾ—ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 21

कामदेवः कामपालो भस्मोद्धूलितविग्रहः । भस्मप्रियो भस्मशायी कामी कांतः कृतागमः

ਉਹ ਕਾਮਦੇਵ ਹੈ, ਕਾਮ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ; ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਵ੍ਯ ਸਰੂਪ ਪਵਿੱਤਰ ਭਸਮ ਨਾਲ ਧੂਸਰ ਹੈ। ਭਸਮ-ਪ੍ਰਿਯ, ਭਸਮ-ਸ਼ਾਈ; ਕਾਮ ਦਾ ਨਿਯੰਤਾ-ਭੋਗਤਾ, ਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਆਗਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਪਕ ਹੈ।

Verse 22

समावर्तोऽनिवृत्तात्मा धर्मपुंजः सदाशिवः । अकल्मषश्च पुण्यात्मा चतुर्बाहुर्दुरासदः

ਉਹ ਪੂਰਨ ਪਰਿਪੂਰਨ, ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਦਾ ਪ੍ਰਵਿਰਤ, ਅੰਦਰੋਂ ਅਡੋਲ ਹੈ; ਉਹ ਧਰਮ ਦਾ ਪੁੰਜ—ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਰਮਲ, ਪਰਮ ਪੁੰਨਾਤਮਾ, ਚਤੁਰਭੁਜ ਅਤੇ ਦੁರ್ಜੈ ਹੈ।

Verse 23

दुर्लभो दुर्गमो दुर्गः सर्वायुधविशारदः । अध्यात्मयोगनिलयः सुतंतुस्तंतुवर्धनः

ਉਹ ਦੁਰਲਭ ਹੈ, ਦੁৰ্গਮ ਹੈ, ਪਰ ਆਪ ਹੀ ਅਜੈ ਦੁৰ্গ-ਆਸਰਾ ਹੈ; ਸਭ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ। ਉਹ ਅਧਿਆਤਮ-ਯੋਗ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ; ਉਹ ਸੁਖਮ ਤੰਤੂ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਤੰਤੂ ਦਾ ਵਧਾਉਣਹਾਰ ਤੇ ਧਾਰਕ ਹੈ।

Verse 24

शुभांगो लोकसारंगो जगदीशो जनार्दनः । भस्मशुद्धिकरो मेरुरोजस्वी शुद्धविग्रहः

ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਸ਼ੁਭ ਹਨ; ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ; ਉਹ ਜਗਦੀਸ਼ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਸਮ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮੇਰੂ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ, ਓਜਸਵੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਦਿਵ੍ਯ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 25

असाध्यः साधुसाध्यश्च भृत्यमर्कटरूपधृक् । हिरण्यरेताः पौराणो रिपुजीवहरो बली

ਉਹ ਅਸਾਧ੍ਯ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਸਾਧ੍ਯ ਹੈ; ਉਹ ਸੇਵਕ ਦਾ ਅਤੇ ਮਰਕਟ-ਰੂਪ ਦਾ ਵੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਿਰਣ੍ਯਰੇਤਾ, ਪੁਰਾਤਨ ਪੁਰਾਣ-ਪੁਰਖ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਹਰਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਹੈ।

Verse 26

महाह्रदो महागर्तस्सिद्धोवृंदारवंदितः । व्याघ्रचर्मांबरो व्याली महाभूतो महानिधिः

ਉਹ ਮਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਗਰਤ ਹੈ; ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਵਰਿੰਦ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੰਦਿਤ ਹੈ। ਵਿਆਘ੍ਰਚਰਮ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਸਰਪਧਾਰੀ—ਉਹੀ ਮਹਾਭੂਤ ਅਤੇ ਪਰਮ ਨਿਧਿ (ਆਸਰਾ) ਹੈ।

Verse 27

अमृतोऽमृवपुः श्रीमान्पाञ्चजन्यः प्रभंजनः । पंचविंशतितत्त्वस्थः पारिजातः परात्परः

ਉਹ ਅਮ੍ਰਿਤ-ਸਰੂਪ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਦੇਹ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ-ਸੰਪੰਨ ਹੈ; ਪਾਂਚਜਨ੍ਯ-ਨਾਦ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਪ੍ਰਭੰਜਨ ਹੈ। ਪੱਚੀ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸਥਿਤ, ਉਹ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਕ ਪਾਰਿਜਾਤ ਅਤੇ ਪਰਾਤਪਰ ਪਰਮ ਹੈ।

Verse 28

सुलभस्सुव्रतश्शूरो वाङ्मयैकनिधिर्निधिः । वर्णाश्रमगुरुर्वर्णी शत्रुजिच्छत्रुतापनः

ਉਹ ਸੌਖੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ, ਸੁਵ੍ਰਤ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹੈ; ਵਾਣੀ-ਮਯ ਦਾ ਇਕੋ ਨਿਧਾਨ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਨਿਧਿ-ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਹ ਵਰਣ-ਆਸ਼ਰਮ ਧਰਮ ਦਾ ਗੁਰੂ-ਆਚਾਰਯ ਹੈ; ਸ਼ਤ੍ਰੂਜਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂਤਾਪਨ ਹੈ।

Verse 29

आश्रमः क्षपणः क्षामो ज्ञानवानचलेश्वरः । प्रमाणभूतो दुर्ज्ञेयः सुपर्णो वायुवाहनः

ਉਹ ਆਸ਼੍ਰਯ-ਸਰੂਪ, ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਤਪਸਵੀ ਤੇ ਸੰਯਮੀ ਹੈ; ਅਚਲਾਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ, ਪੂਰਨ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਮਾਣ-ਸਰੂਪ, ਦੁਸ਼ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਗਿਆਨਯੋਗ ਹੈ; ਸੁਪਰਨ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਵਾਯੁ-ਵਾਹਨ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਹੈ।

Verse 30

धनुर्धरो धनुर्वेदो गुणः शशिगुणाकरः । सत्यस्सत्यपरोऽदीनो धर्मो गोधर्मशासनः

ਉਹ ਧਨੁਰਧਰ ਅਤੇ ਧਨੁਰਵੇਦ-ਸਰੂਪ ਹੈ; ਉਹ ਗੁਣ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗੀਆਂ ਸ਼ੀਤਲ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਤ੍ਯ ਹੈ, ਸਤ੍ਯ-ਪਰਾਇਣ ਹੈ, ਕਦੇ ਦीन ਨਹੀਂ; ਉਹ ਧਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਨਿਯੰਤਾ ਹੈ।

Verse 31

अनंतदृष्टिरानंदो दंडो दमयिता दमः । अभिचार्य्यो महामायो विश्वकर्म विशारदः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਨੰਤ ਹੈ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਆਨੰਦਸਰੂਪ ਹਨ; ਦੰਡ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ; ਆਪ ਹੀ ਦਮ (ਆਤਮ-ਸੰਯਮ) ਹਨ। ਅਭਿਚਾਰ-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਮਹਾਮਾਇਆ ਦੇ ਨਾਥ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ—ਜਗਤ ਦੇ ਸ਼ਿਲਪੀ—ਅਤੇ ਪਰਮ ਨਿਪੁਣ ਹਨ।

Verse 32

वीतरागो विनीतात्मा तपस्वीभूतभावनः । उन्मत्तवेषः प्रच्छन्नो जितकामोऽजितप्रियः

ਉਹ ਵਿਰਕਤ, ਵਿਨੀਤ-ਆਤਮਾ, ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਨਮੱਤ ਦਾ ਵੇਸ ਧਾਰ ਕੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ; ਕਾਮ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਉਹ ਅਜਿਤ-ਪ੍ਰਿਯ—ਅਜਿਤ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ—ਬਣਿਆ।

Verse 33

कल्याणप्रकृतिः कल्पः सर्वलोकप्रजापतिः । तरस्वी तारको धीमान्प्रधानः प्रभुरव्ययः

ਉਹ ਕਲਿਆਣ-ਸਰੂਪ ਹੈ; ਉਹੀ ਕਲਪ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ; ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਤਾਰਕ (ਭਵਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲਾ), ਸਰਬਜ੍ਞ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੱਤ, ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ।

Verse 34

लोकपालोंऽतर्हितात्मा कल्पादिः कमलेक्षणः । वेदशास्त्रार्थतत्त्वज्ञोऽनियमो नियताश्रयः

ਉਹ ਲੋਕਪਾਲ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਹਿਤ ਆਤਮਾ ਹੈ; ਕਲਪਾਂ ਦਾ ਆਦਿ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ। ਉਹ ਵੇਦ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ-ਤੱਤ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਹੈ; ਨਿਯਮਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਨਿਯਤ ਧਰਮ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਪੱਕਾ ਆਸਰਾ ਹੈ।

Verse 35

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां शिवसहस्रनामवर्णनं नाम पञ्चत्रिंशोध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਚੌਥੇ ਭਾਗ, ਕੋਟਿਰੁਦ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ “ਸ਼ਿਵ-ਸਹਸ੍ਰਨਾਮ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਪੈਂਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 36

अद्रिरद्र्यालयः कांतः परमात्मा जगद्गुरुः । सर्वकर्मालयस्तुष्टो मंगल्यो मंगलावृतः

ਉਹ ਪਹਾੜ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਵੀ; ਪ੍ਰਿਯ ਪ੍ਰਭੂ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਜਗਤ-ਗੁਰੂ। ਉਹ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਧਾਮ ਹੈ—ਸਦਾ ਤ੍ਰਿਪਤ, ਮੰਗਲਮਯ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 37

महातपा दीर्घतपाः स्थविष्ठ स्थविरो ध्रुवः । अहः संवत्सरो व्याप्तिः प्रमाणं परमं तपः

ਉਹ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਹੈ, ਲੰਮੇ ਤਪ ਵਾਲਾ—ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਅਤਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਵ। ਉਹੀ ਦਿਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹੀ ਸਾਲ; ਉਹੀ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਹਾਜ਼ਰੀ, ਸੱਚਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਤੇ ਪਰਮ ਤਪ ਹੈ।

Verse 38

संवत्सरकरो मंत्रः प्रत्ययः सर्वतापनः । अजः सर्वेश्वरस्सिद्धो महातेजा महाबलः

ਉਹ ਸਾਲ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ ਹੈ; ਭਰੋਸੇ ਦਾ ਆਧਾਰ ਅਤੇ ਸਭ ਤਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਅਜ, ਸਰਬੇਸ਼ਵਰ, ਸਦਾ-ਸਿੱਧ—ਮਹਾਤੇਜੀ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਹੈ।

Verse 39

योगी योग्यो महारेता सिद्धिः सर्वादिरग्रहः । वसुर्वसुमनाः सत्यः सर्वपापहरो हरः

ਉਹ ਯੋਗੀ ਹੈ ਅਤੇ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਯੋਗ ਹੈ; ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਦਾ ਮਹਾਨ ਧਾਰਕ। ਉਹੀ ਸਿੱਧੀ ਹੈ, ਸਭ ਦਾ ਆਦਿ-ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਅਗ੍ਰਹ। ਉਹ ਵਸੁ—ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼—ਸੁਮਨ, ਸਤ੍ਯ-ਸਰੂਪ; ਅਤੇ ਹਰ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਹਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 40

सुकीर्ति शोभनस्स्रग्वी वेदांगो वेदविन्मुनिः । भ्राजिष्णुर्भोजनं भोक्ता लोकनाथो दुराधरः

ਉਹ ਸੁਕੀਰਤੀ ਹੈ, ਸੁੰਦਰ ਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਵੇਦਾਂਗ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਵਿਦ ਮੁਨੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ; ਉਹੀ ਭੋਜਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹੀ ਭੋਗਤਾ; ਉਹ ਲੋਕਨਾਥ ਹੈ—ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਦੁರ್ಧਰ, ਦੁਰਾਧੇਯ।

Verse 41

अमृतश्शाश्वतश्शांतो बाणहस्तः प्रतापवान् । कमंडलुधरो धन्वी ह्यवाङ्मनसगोचरः

ਉਹ ਅਮਰ, ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ। ਬਾਣ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਤਾਪੀ, ਕਮੰਡਲੂ-ਧਾਰੀ ਧਨੁਰਧਰ; ਬਾਣੀ ਤੇ ਮਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।

Verse 42

अतींद्रियो महामायस्सर्ववासश्चतुष्पथः । कालयोगी महानादो महोत्साहो महाबलः

ਉਹ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਮਹਾਮਾਇਆ (ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਵੀ ਉਪਰ) ਹੈ; ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਯਾਮੀ, ਚਤੁਸ਼ਪਥ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਉਹ ਕਾਲ-ਯੋਗੀ, ਮਹਾਨਾਦ-ਸਰੂਪ, ਮਹੋਤਸਾਹੀ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਹੈ।

Verse 43

महाबुद्धिर्महावीर्यो भूतचारी पुरं दरः । निशाचरः प्रेतचारी महाशक्तिर्महाद्युतिः

ਉਹ ਮਹਾਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਮਹਾਵੀਰਯ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਭੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਭੇਦਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਚਰ, ਪ੍ਰੇਤ-ਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਮਹਾਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ।

Verse 44

अनिर्देश्यवपुः श्रीमान्सर्वाचार्यमनोगतिः । बहुश्रुतिर्महामायो नियतात्मा ध्रुवोऽध्रुवः

ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅਨਿਰਦੇਸ਼ ਹੈ; ਸਭ ਆਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰ-ਲਕਸ਼੍ਯ ਉਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਬਹੁ-ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦਾ ਸਾਰ, ਮਹਾਮਾਇਆ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ; ਸੰਯਤ ਆਤਮਾ, ਧ੍ਰੁਵ ਵੀ ਅਤੇ ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਅਧ੍ਰੁਵ ਵਰਗਾ ਵੀ ਹੈ।

Verse 45

तेजस्तेजो द्युतिधरो जनकः सर्वशासकः । नृत्यप्रियो नृत्यनित्यः प्रकाशात्मा प्रकाशकः

ਉਹ ਤੇਜਾਂ ਦਾ ਵੀ ਤੇਜ, ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਯੁਤੀ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਜਨਕ ਅਤੇ ਸਰਬ-ਸ਼ਾਸਕ ਹੈ। ਉਹ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ-ਪ੍ਰਿਯ, ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਵਿੱਚ ਨਿਤ੍ਯ ਸਥਿਤ; ਆਪ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 46

स्पष्टाक्षरो बुधो मंत्रः समानः सारसंप्लवः । युगादिकृद्युगावर्तो गंभीरो वृषवाहनः

ਉਹ ਸਪਸ਼ਟ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਬੁੱਧਿਮਾਨ—ਆਪ ਹੀ ਮੰਤਰ-ਸਰੂਪ ਹੈ; ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸਾਰ ਨੂੰ ਵਹਾ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਹੈ। ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਆਦਿਕਰਤਾ ਤੇ ਯੁਗਚੱਕਰ ਦਾ ਪ੍ਰਵਰਤਕ, ਗੰਭੀਰ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਵਾਹਨ ਸ਼ਿਵ ਹੈ।

Verse 47

इष्टो विशिष्टः शिष्टेष्टः सुलभः सारशो धनः । तीर्थरूपस्तीर्थनामा तीर्थादृश्यस्तु तीर्थदः

ਉਹ ਇਸ਼ਟ, ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ, ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਅਤੇ ਨਿਯਮਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਹੈ। ਸੌਖਾ-ਪਹੁੰਚ, ਸਾਰ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਸੱਚਾ ਧਨ ਹੈ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਤੀਰਥ-ਨਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ; ਆਮ ਨਜ਼ਰ ਨੂੰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੀਰਥ-ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 48

अपांनिधिरधिष्ठानं विजयो जयकालवित् । प्रतिष्ठितः प्रमाणज्ञो हिरण्यकवचो हरिः

ਉਹ ਅਪਾਂ-ਨਿਧਿ—ਜਲਾਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਅਧਿਸ਼ਠਾਨ-ਰੂਪ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਵਿਜੈ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦੇ ਯੋਗ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸਦਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ, ਪ੍ਰਮਾਣ-ਜਾਣੂ; ਸੁਵਰਨ ਕਵਚ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਰੀ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।

Verse 49

विमोचनस्सुरगणो विद्येशो बिंदुसंश्रयः । वातरूपोऽमलोन्मायी विकर्ता गहनो गुहः

ਉਹ ਵਿਮੋਚਨ—ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ ਹੈ; ਦੇਵਗਣ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ; ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼—ਆਤਮਿਕ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੁਖਮ ਬਿੰਦੂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ। ਉਹ ਵਾਯੁ-ਰੂਪ, ਅਗੋਚਰ ਤੇ ਸਰਬਵਿਆਪੀ; ਨਿਰਮਲ, ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਪਰੇ; ਰੂਪਾਂਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਅਥਾਹ, ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਵਾਸੀ ਹੈ।

Verse 50

करणं कारणं कर्ता सर्वबंधविमोचनः । व्यवसायो व्यवस्थानः स्थानदो जगदादिजः

ਉਹ ਸਾਧਨ ਵੀ ਹੈ, ਕਾਰਣ ਵੀ, ਅਤੇ ਕਰਤਾ ਵੀ; ਉਹ ਸਭ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁਡਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਤ੍ਉਦਮ ਅਤੇ ਨਿਯਤ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ; ਉਹ ਯੋਗ੍ਯ ਥਾਂ-ਪਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਜਗਤ ਦਾ ਆਦਿ ਸਰੋਤ ਹੈ।

Verse 51

गुरुदो ललितोऽभेदो भावात्मात्मनि संस्थितः । वीरेश्वरो वीरभद्रो वीरासनविधिर्गुरुः

ਉਹ ਗੁਰੂ-ਪ੍ਰਦਾਤਾ, ਲਲਿਤ ਲੀਲਾ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ, ਪਰਮ ਤੱਤ ਨਾਲ ਅਭੇਦ, ਅਤੇ ਭਾਵ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਹੀ ਵੀਰੇਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਵੀਰਾਸਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸਿਖਾਉਣ ਵਾਲਾ ਗੁਰੂ ਹੈ।

Verse 52

वीरचूडामणिर्वेत्ता चिदानंदो नदीधरः । आज्ञाधारस्त्रिशूली च शिपिविष्टः शिवालयः

ਉਹ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਚੂੜਾਮਣੀ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਚਿੱਤ-ਆਨੰਦ-ਸਰੂਪ, ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਗਿਆ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਤ੍ਰਿਸੂਲਧਾਰੀ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ, ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਯ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਹੀ ਆਲਯ ਹੈ।

Verse 53

बालखिल्यो महावीरस्तिग्मांशुर्बधिरः खगः । अभिरामः सुशरणः सुब्रह्मण्यः सुधापतिः

ਉਹ ਬਾਲਖਿਲ੍ਯ—ਸੂਖਮ ਤਪਸਵੀ, ਮਹਾਵੀਰ, ਤਿੱਖੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇਜਸਵੀ, (ਇੰਦ੍ਰਿਯਾਤੀਤ) ਬਧਿਰ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ਗਾਮੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਭਿਰਾਮ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਰਨ, ਧਰਮਨਿਸ਼ਠਾਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਿਪਾਲੂ ਰੱਖਿਆਕ, ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਪਤੀ ਹੈ।

Verse 54

मघवान्कौशिको गोमान्विरामः सर्वसाधनः । ललाटाक्षो विश्वदेहः सारः संसारचक्रभृत्

ਉਹ ਮਘਵਾਨ, ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਪ੍ਰਭੂ; ਕੌਸ਼ਿਕ; ਗੋ-ਧਨ ਤੇ ਐਸ਼ਵਰਯ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ; ਸਭ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਅਤੇ ਸਭ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਉਹ ਲਲਾਟ-ਨੇਤਰਧਾਰੀ, ਵਿਸ਼ਵ-ਦੇਹ, ਪਰਮ ਸਾਰ ਤੱਤ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਦਾ ਧਾਰਕ ਤੇ ਨਿਯੰਤਾ ਹੈ।

Verse 56

रुचिर्बहुरुचिर्वेद्यो वाचस्पतिरहस्पतिः । रविर्विरोचनः स्कंदः शास्ता वैवस्वतो यमः

ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਰੁਚਿ (ਤੇਜ) ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਚਮਕਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ; ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਜਾਣਨਯੋਗ ਹੈ। ਉਹ ਵਾਣੀ ਦਾ ਪਤੀ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਰਵੀ, ਵਿਰੋਚਨ, ਸਕੰਦ; ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਾ—ਵਿਵਸਵਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯਮ, ਸੰਯਮ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈ।

Verse 57

युक्तिरुन्नतकीर्तिश्च सानुरागः पुरंजयः । कैलासाधिपतिः कांतः सविता रविलोचनः

ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਯੁਕਤੀ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਕੀਰਤੀ ਹੈ; ਸਨੇਹ-ਭਰਿਆ ਕਰੁਣਾਮਯ, ਪੁਰੰਜਯ। ਉਹ ਕੈਲਾਸ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਕਾਂਤ, ਸਵਿਤਾ-ਸਰੂਪ, ਅਤੇ ਰਵੀ-ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 58

विश्वोत्तमो वीतभयो विश्वभर्त्ताऽनिवारितः । नित्यो नियतकल्याणः पुण्यश्रवणकीर्त्तनः

ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ, ਨਿਰਭੈ; ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਾਰਕ, ਅਪਰਿਹਤ ਹੈ। ਉਹ ਨਿੱਤ, ਕਲਿਆਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ; ਜਿਸ ਦਾ ਸ੍ਰਵਣ ਤੇ ਕੀਰਤਨ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 59

दूरश्रवो विश्वसहो ध्येयो दुःस्वप्ननाशनः । उत्तारणो दुष्कृतिहा विज्ञेयो दुःसहोऽभवः

ਉਹ ਦੂਰ-ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਵ-ਸਹਨਸ਼ੀਲ; ਧਿਆਨਯੋਗ, ਦੁੱਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸਕ ਹੈ। ਉਹ ਤਾਰਣਹਾਰ, ਦੁਸ਼ਕਰਮ-ਹੰਤਾ; ਉਸ ਨੂੰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਅਜਨਮਾ, ਅਧਰਮ ਲਈ ਅਸਹਿ ਪ੍ਰਭੂ ਜਾਣੋ।

Verse 60

अनादिर्भूर्भुवो लक्ष्मीः किरीटी त्रिदशाधिपः । विश्वगोप्ता विश्वकर्त्ता सुवीरो रुचिरांगदः

ਉਹ ਅਨਾਦਿ ਹੈ; ਭੂਹ ਅਤੇ ਭੁਵਹ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ-ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਲਕਸ਼ਮੀ-ਰੂਪ ਮੰਗਲਮਈ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਹੈ। ਕਿਰਿਟਧਾਰੀ, ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਰਖਿਅਕ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਕਰਤਾ; ਪਰਮ ਵੀਰ, ਚਮਕਦੇ ਅੰਗਦਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 61

जननो जनजन्मादिः प्रीतिमान्नीतिमान्ध्रुवः । वशिष्ठः कश्यपो भानुर्भीमो भीमपराक्रमः

ਉਹ ਜਨਕ ਹੈ, ਸਭ ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਆਦਿ-ਕਾਰਣ ਹੈ; ਪ੍ਰੀਤਿਮਾਨ, ਨੀਤਿਮਾਨ, ਧ੍ਰੁਵ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਹੈ। ਉਹ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਅਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਭਾਨੂ ਵੀ ਹੈ; ਉਹ ਭੀਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਭਿਆਨਕ ਹੈ।

Verse 62

प्रणवः सत्पथाचारो महाकोशो महाधनः । जन्माधिपो महा देवः सकलागमपारगः

ਉਹੀ ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂਕਾਰ) ਹੈ, ਉਹੀ ਸਤਪਥ ਦਾ ਆਚਾਰ ਹੈ; ਉਹੀ ਮਹਾਂ-ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਮਹਾਂ-ਧਨ ਹੈ। ਉਹੀ ਜਨਮ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਦੇਹਧਾਰੀ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਮਹਾਦੇਵ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਆਗਮਾਂ ਦਾ ਪਾਰਗਾਮੀ ਹੈ।

Verse 63

तत्त्वं तत्त्वविदेकात्मा विभुर्विष्णुर्विभूषणः । ऋषिर्ब्राह्मण ऐश्वर्यजन्ममृत्युजरातिगः

ਉਹੀ ਪਰਮ ਤੱਤ ਹੈ, ਤੱਤਵਿਦਾਂ ਦਾ ਏਕਾਤਮ ਸਰੂਪ; ਸਰਬਵਿਆਪੀ, ਪਾਲਣਹਾਰ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦਾ ਸੱਚਾ ਭੂਸ਼ਣ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ, ਸ਼ੁੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਤੱਤ ਹੈ, ਐਸ਼ਵਰ੍ਯਵਾਨ, ਅਤੇ ਜਨਮ-ਮੌਤ ਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।

Verse 64

पंचयज्ञसमुत्पत्तिर्विश्वेशो विमलोदयः । आत्मयोनिरनाद्यंतो वत्सलो भक्तलोकधृक्

ਉਹੀ ਪੰਜ ਯੱਗਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ; ਉਹ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਿਰਮਲ ਹੈ। ਸਵਯੰਭੂ, ਅਨਾਦਿ-ਅਨੰਤ, ਉਹ ਵਤਸਲ ਹੈ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 65

गायत्रीवल्लभः प्रांशुर्विश्वावासः प्रभाकरः । शिशुर्गिरिरतः सम्राट् सुषेणः सुरशत्रुहा

ਉਹ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦਾ ਵੱਲਭ, ਉੱਚਾ ਤੇ ਉਦਾਤ, ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਆਵਾਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਿੱਤ-ਯੁਵਕ, ਗਿਰਿਰਤ (ਕੈਲਾਸ-ਰਮਣ), ਸਮਰਾਟ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੈਨਾਨਾਇਕ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਸ਼ਤ੍ਰੂਹੰਤਾ ਹੈ।

Verse 66

अनेमिरिष्टनेमिश्च मुकुन्दो विगतज्वरः । स्वयंज्योतिर्महाज्योतिस्तनुज्योतिरचंचलः

ਉਹ ਅਨੇਮੀ (ਹੱਦ-ਰਹਿਤ) ਅਤੇ ਇਸ਼ਟਨੇਮੀ (ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੱਦ ਵਾਲਾ) ਹੈ; ਉਹ ਮੁਕੁੰਦ, ਜ੍ਵਰ-ਰਹਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਸਵਯੰਜੋਤੀ—ਮਹਾਜੋਤੀ—ਜਿਸ ਦਾ ਤਨ ਹੀ ਜੋਤ ਹੈ, ਅਚੰਚਲ ਤੇ ਅਡੋਲ।

Verse 67

पिंगलः कपिलश्मश्रुर्भालनेत्रस्त्रयीतनुः । ज्ञानस्कंदो महानीतिर्विश्वोत्पत्तिरुपप्लवः

ਉਹ ਪਿੰਗਲ, ਕਪਿਲ ਦਾਢੀ ਵਾਲਾ, ਮੱਥੇ ਦੇ ਨੇਤਰ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਦੇਹ ਤ੍ਰਯੀ-ਵੇਦਮਈ ਹੈ। ਉਹ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਤੰਭ, ਮਹਾਨੀਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ, ਵਿਸ਼ਵ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਉਪਦ੍ਰਵ-ਨਾਸ਼ਕ ਸ਼ਿਵ ਹੈ।

Verse 68

भगो विवस्वानादित्यो गतपारो बृहस्पतिः । कल्याणगुणनामा च पापहा पुण्यदर्शनः

ਉਹ ਭਗ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਵਸਵਾਨ ਆਦਿਤ੍ਯ ਹੈ; ਉਹ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ-ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਕਲਿਆਣ-ਗੁਣਮਈ ਹੈ; ਉਹ ਪਾਪਹਾਰੀ ਅਤੇ ਪੁੰਨ-ਦਰਸ਼ੀ ਸ਼ਿਵ ਹੈ।

Verse 69

उदारकीर्तिरुद्योगी सद्योगी सदसत्त्रपः । नक्षत्रमाली नाकेशः स्वाधिष्ठानः षडाश्रयः

ਉਹ ਉਦਾਰ ਕੀਰਤੀ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਉਦਯੋਗੀ, ਨਿੱਤ ਯੋਗ-ਯੁਕਤ ਹੈ; ਸਤ ਅਤੇ ਅਸਤ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ। ਉਹ ਨਕਸ਼ਤਰ-ਮਾਲਾ ਧਾਰੀ, ਨਾਕੇਸ਼, ਸਵਾਧਿਸ਼ਠਾਨ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਛੇ ਆਸ਼੍ਰਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਸ਼ਿਵ ਹੈ।

Verse 70

पवित्रः पापहारी च मणिपूरो नभोगतिः । हृत्पुंडरीकमासीनः शक्रः शांतो वृषाकपिः

ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪਾਪਹਾਰੀ ਹੈ; ਉਹ ਮਣਿਪੂਰ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼-ਗਾਮੀ ਹੈ। ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਆਸੀਨ, ਉਹ ਸ਼ਕ੍ਰ ਸਮ ਬਲਵਾਨ, ਸ਼ਾਂਤ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਕਪਿ—ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਚਿੰਨ੍ਹਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਹੈ।

Verse 71

उष्णो गृहपतिः कृष्णः समर्थोऽनर्थनाशनः । अधर्मशत्रुरज्ञेयः पुरुहूतः पुरुश्रुतः

ਉਹ ਉਸ਼ਣਤਾ-ਸਰੂਪ, ਗ੍ਰਿਹਪਤੀ (ਯਜ੍ਞ ਅਗਨੀ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ), ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਰਣ, ਸਰਬ-ਸਮਰਥ ਅਤੇ ਅਨਰਥ-ਨਾਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਹ ਅਧਰਮ ਦਾ ਸ਼ਤ੍ਰੂ, ਅਜ੍ਞੇਯ, ਬਹੁਜਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਹੂਤ, ਅਤੇ ਬਹੁਸ਼੍ਰੁਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤਿਤ ਸ਼ਿਵ ਹੈ।

Verse 72

ब्रह्मगर्भो बृहद्गर्भो धर्मधेनुर्धनागमः । जगद्धितैषी सुगतः कुमारः कुशलागमः

ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਬੀਜ ਦਾ ਗਰਭ ਹੈ, ਸਮੂਹ ਜਗਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗਰਭ; ਧਰਮ ਦੀ ਧੇਨੂ ਅਤੇ ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਉਹ ਜਗਤ-ਹਿਤੈਸ਼ੀ, ਸੁਗਤਿ-ਸਰੂਪ, ਦਿਵ੍ਯ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਦਾ ਆਗਮ ਹੈ।

Verse 73

हिरण्यवर्णो ज्योतिष्मान्नानाभूतरतो ध्वनिः । आरोग्यो नमनाध्यक्षो विश्वामित्रो धनेश्वरः

ਉਹ ਸੁਵਰਨ ਵਰਣ ਅਤੇ ਜੋਤਿਮਾਨ ਹੈ; ਨਾਨਾ ਭੂਤ-ਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਆਪ ਹੀ ਨਾਦ-ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਹ ਆਰੋਗ੍ਯ ਹੈ, ਨਮਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਵਿਸ਼ਵ-ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਧਨ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈ।

Verse 74

ब्रह्मज्योतिर्वसुधामा महाज्योतिरनुत्तमः । मातामहो मातरिश्वा नभस्वान्नागहारधृक्

ਉਹ ਆਪ ਬ੍ਰਹਮ-ਜੋਤਿ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਤੇਜਮਈ ਆਸਰਾ, ਸਰਵੋਤਮ ਅਤੇ ਅਤੁਲ ਮਹਾਜੋਤਿ। ਉਹੀ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਮਾਤਾਮਹ, ਅੰਦਰਲਾ ਪ੍ਰਾਣ ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਾ, ਆਕਾਸ਼-ਵਿਆਪੀ ਨਭਸਵਾਨ, ਅਤੇ ਨਾਗਹਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਵ ਹੈ।

Verse 75

पुलस्त्यः पुलहोऽगस्त्यो जातूकर्ण्यः पराशरः । निरावरणनिर्वारो वैरंच्यो विष्टरश्रवाः

ਪੁਲਸਤ੍ਯ, ਪੁਲਹ, ਅਗਸਤ੍ਯ, ਜਾਤੂਕਰਣ੍ਯ ਅਤੇ ਪਰਾਸ਼ਰ; ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਰਾਵਰਣ, ਨਿਰਵਾਰ, ਵੈਰੰਚ੍ਯ ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਟਰਸ਼੍ਰਵਾ—ਇਹ ਪੂਜਨੀਯ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਆਖਿਆਨ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਤੇ ਸਿਮਰੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 76

आत्मभूरनिरुद्धोऽत्रिर्ज्ञानमूर्तिर्महायशाः । लोकवीराग्रणीर्वीरश्चण्डः सत्यपराक्रमः

ਇੱਥੇ ਆਤਮਭੂ (ਬ੍ਰਹਮਾ), ਅਨਿਰੁੱਧ ਅਤੇ ਅਤ੍ਰੀ; ਨਾਲ ਹੀ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲੇ ਗਿਆਨ-ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਲੋਕ-ਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀਰ, ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਉਗ੍ਰ ਚੰਡ—ਜਿਸ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਸੱਚ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ—ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੈ।

Verse 77

व्यालकल्पो महाकल्पः कल्पवृक्षः कलाधरः । अलंकरिष्णुरचलो रोचिष्णुर्विक्रमोन्नतः

ਉਹ ਵਿਆਲਕਲਪ, ਮਹਾਕਲਪ ਹੈ; ਉਹ ਕਲਪਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਧਾਰਕ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਅਲੰਕਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਅਚਲ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ; ਸਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਵਿਕਰਮ ਨਾਲ ਉੱਚਾ ਹੈ।

Verse 78

आयुः शब्दपतिर्वाग्मी प्लवनश्शिखिसारथिः । असंसृष्टोऽतिथिश्शत्रुः प्रमाथी पादपासनः

ਉਹੀ ਆਯੁ ਹੈ; ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਦਾ ਪਤੀ, ਪਰਮ ਵਾਗਮੀ; ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਲਵਨ, ਅਗਨਿਜ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸਾਰਥੀ। ਉਹ ਅਸੰਸ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੇ ਅਸਪਰਸ਼ ਹੈ; ਅਤਿਥੀ ਵਾਂਗ ਪੂਜਣਯੋਗ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਤਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਮਹਾਬਲੀ ਪ੍ਰਮਾਥੀ—ਜਿਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਨੂੰ ਆਸਨ ਤੇ ਸ਼ਰਨ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 79

वसुश्रवा कव्यवाहः प्रतप्तो विश्वभोजनः । जप्यो जरादिशमनो लोहितश्च तनूनपात्

ਉਹ ਵਸੁਸ਼੍ਰਵਾ—ਕੀਰਤੀਮਾਨ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧ; ਕਵ੍ਯਵਾਹ—ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਹਵਿ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲਾ; ਪ੍ਰਤਪ੍ਤ—ਅਤਿ ਤੇਜਸਵੀ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਭੋਜਨ—ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਜਪ੍ਯ—ਜਪ ਨਾਲ ਆਰਾਧ੍ਯ; ਜਰਾ ਆਦਿ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸ਼ਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਲੋਹਿਤ—ਅਰੁਣ ਵਰਣ ਪ੍ਰਭੂ; ਅਤੇ ਤਨੂਨਪਾਤ—ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਸ੍ਵਯੰਭੂ ਅਗਨਿ ਹੈ।

Verse 80

पृषदश्वो नभोयोनिः सुप्रतीकस्तमिस्रहा । निदाघस्तपनो मेघभक्षः परपुरंजयः

ਉਹ ਪೃಷਦਸ਼ਵ ਹੈ; ਨਭੋਯੋਨੀ—ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਗਰਭ; ਸੁਪ੍ਰਤੀਕ—ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਸਰੂਪ; ਤਮਿਸ੍ਰਹਾ—ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਸਕ। ਉਹ ਨਿਦਾਘ—ਗਰਮੀ ਦੀ ਦਾਹ; ਤਪਨ—ਸਭ ਕੁਝ ਪਕਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ; ਮੇਘਭਖ਼—ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਸਣ ਵਾਲਾ; ਅਤੇ ਪਰਪੁਰੰਜਯ—ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਨਗਰਾਂ ਦਾ ਜੇਤੂ ਹੈ।

Verse 81

सुखानिलस्सुनिष्पन्नस्सुरभिश्शिशिरात्मकः । वसंतो माधवो ग्रीष्मो नभस्यो बीजवाहनः

ਉਹ ਸੁਖਾਨਿਲ—ਸੁਖਦ ਸਪਰਸ਼ ਵਾਲੀ ਹਵਾ; ਸੁਨਿਸ਼ਪੰਨ—ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ; ਸੁਰਭਿ—ਸੁਗੰਧਮਈ; ਅਤੇ ਸ਼ਿਸਿਰਾਤਮਕ—ਠੰਢੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਵਸੰਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਾਧਵ ਮਹੀਨਾ; ਉਹੀ ਗ੍ਰੀਸ਼ਮ ਹੈ, ਉਹੀ ਨਭਸ੍ਯ ਰਿਤੁ; ਅਤੇ ਉਹੀ ਬੀਜਵਾਹਨ—ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਬੀਜ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 82

अंगिरा गुरुरात्रेयो विमलो विश्वपावनः । पावनः पुरजिच्छक्रस्त्रैविद्यो नववारण

ਉਹ ਅੰਗਿਰਾ, ਪੂਜਣਯੋਗ ਗੁਰੂ, ਆਤ੍ਰੇਯ, ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ-ਪਾਵਨ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਵਨ, ਪੁਰਜਿਤ, ਮਹਾ-ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਤ੍ਰਿਵੇਦ-ਜਾਣੂ ਅਤੇ ਨੌਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਘਨਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਰਕ ਹੈ।

Verse 83

मनोबुद्धिरहंकारः क्षेत्रज्ञः क्षेत्रपालकः । जमदग्निर्बलनिधिर्विगालो विश्वगालवः

ਉਹੀ ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤਰਜ੍ਞ ਅਤੇ ਖੇਤਰਪਾਲਕ—ਦੇਹ ਤੇ ਜਗਤ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ—ਹੈ। ਉਹ ਜਮਦਗਨੀ, ਬਲ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ, ਵਿਗਾਲ ਅਤੇ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਵਿਸ਼ਵਗਾਲਵ ਹੈ।

Verse 84

अघोरोऽनुत्तरो यज्ञः श्रेयो निःश्रेयसप्रदः । शैलो गगनकुंदाभो दानवारिररिंदमः

ਉਹ ਅਘੋਰ, ਅਨੁੱਤਮ ਯਜ੍ਞ-ਸਰੂਪ ਹੈ; ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਯ ਅਤੇ ਨਿਃਸ਼੍ਰੇਯਸ—ਮੋਖ਼ਸ਼—ਦਾ ਦਾਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਾੜ ਸਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਕੁੰਦ-ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਦਿਪਤ, ਦੇਵ-ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦਾਨਵ-ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਰਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 85

चामुण्डो जनकश्चारुर्निश्शल्यो लोकशल्यधृक् । चतुर्वेदश्चतुर्भावश्चतुरश्चतुर प्रियः

ਉਹ ਚਾਮੁੰਡ, ਜਨਕ, ਚਾਰੁ, ਨਿਸ਼੍ਸ਼ਲ੍ਯ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਸ਼ਲ੍ਯ-ਧ੍ਰਿਕ—ਜਗਤ ਦਾ ਭਾਰ ਤੇ ਪੀੜਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਹੈ। ਉਹ ਚਤੁਰਵੇਦ-ਸਰੂਪ, ਚਤੁਰਭਾਵ-ਸਰੂਪ, ਪਰਮ ਚਤੁਰ ਅਤੇ ਚਾਰੋਂ ਦਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਯ—ਸਰਬਤ੍ਰ ਵੰਦਿਤ—ਹੈ।

Verse 86

आम्नायोऽथ समाम्नायस्तीर्थदेवशिवालयः । बहुरूपो महारूपस्सर्वरूपश्चराचरः

ਉਹ ਆਮਨਾਯ—ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੁਤੀ—ਅਤੇ ਸਮਾਮਨਾਯ—ਸੁਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਪਰੰਪਰਾ—ਹੈ। ਉਹ ਤੀਰਥ, ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾਲਯ—ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਾਮ—ਹੈ। ਉਹ ਬਹੁ-ਰੂਪ, ਮਹਾ-ਰੂਪ ਅਤੇ ਸਰਬ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਚਰ-ਅਚਰ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।

Verse 87

न्यायनिर्मायको नेयो न्यायगम्यो निरंजनः । सहस्रमूर्द्धा देवेंद्रस्सर्वशस्त्रप्रभंजनः

ਉਹੀ ਧਰਮ-ਨਿਆਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ; ਉਹੀ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਆਂ-ਸੱਚ ਦੇ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਰੰਜਨ, ਸਹਸ੍ਰ-ਸ਼ਿਰ ਦੇਵੇਂਦ੍ਰ, ਸਭ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਭੰજન ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 88

मुंडी विरूपो विकृतो दंडी नादी गुणोत्तमः । पिंगलाक्षो हि बह्वयो नीलग्रीवो निरामयः

ਉਹ ਮੁੰਡੀ, ਵਿਲੱਖਣ ਤੇ ਵਿਕ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਡੰਡਧਾਰੀ, ਨਾਦ-ਸਰੂਪ, ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪਿੰਗਲ ਹਨ; ਉਹ ਬਹੁ-ਰੂਪੀ, ਨੀਲਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਨਿਰਾਮਯ ਹੈ।

Verse 89

सहस्रबाहुस्सर्वेशश्शरण्यस्सर्वलोकधृक् । पद्मासनः परं ज्योतिः पारम्पर्य्यफलप्रदः

ਉਹ ਸਹਸ੍ਰਬਾਹੁ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ, ਸਭ ਦਾ ਸ਼ਰਨਦਾਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਾਰਕ ਹੈ। ਕਮਲ-ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਵਿਹਾਜਮਾਨ ਉਹ ਪਰਮ ਜੋਤਿ ਹੈ, ਜੋ ਪਰੰਪਰਾ ਵਾਲੀ ਭਗਤੀ ਦਾ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 90

पद्मगर्भो महागर्भो विश्वगर्भो विचक्षणः । परावरज्ञो वरदो वरेण्यश्च महास्वनः

ਉਹ ਪਦਮਗਰਭ (ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਮੂਲ), ਮਹਾਗਰਭ, ਵਿਸ਼ਵਗਰਭ ਅਤੇ ਅਤਿ-ਵਿਚਕਸ਼ਣ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਾ-ਅਪਰ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਵਰਦਾਤਾ, ਵਰੇਣ੍ਯ ਅਤੇ ਮਹਾਨਾਦ-ਸਰੂਪ ਹੈ।

Verse 91

देवासुरगुरुर्देवो देवासुरनमस्कृतः । देवासुरमहा मित्रो देवासुरमहेश्वरः

ਉਹ ਦੇਵ ਹੈ, ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ, ਅਤੇ ਦੇਵ‑ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਕਸਾਰ ਨਮਸਕਾਰਯੋਗ। ਉਹ ਦੇਵ‑ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਮਹਾਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ।

Verse 92

देवासुरेश्वरो दिव्यो देवासुरमहाश्रयाः । देवदेवोऽनयोऽचिंत्यो देवतात्मात्मसंभवः

ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਦਿਵ੍ਯ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਸਭ ਦਾ ਮਹਾਨ ਆਸਰਾ ਤੇ ਆਧਾਰ। ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਦੇਵ—ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਦਾ—ਅਚਿੰਤ੍ਯ ਤੱਤ ਹੈ; ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅੰਤਰਾਤਮਾ-ਸਰੂਪ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਹੀ ਸਵਯੰਭੂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 93

सद्यो महासुरव्याधो देवसिंहो दिवाकरः । विबुधामचरः श्रेष्ठः सर्वदेवोत्तमोत्तम

ਛਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਮਹਾਂ ਅਸੁਰ-ਵਧਕ ਬਣ ਗਿਆ—ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਸਿੰਘ, ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ; ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਉੱਤਮੋੱਤਮ।

Verse 94

शिवज्ञानरतः श्रीमाञ्शिखी श्रीपर्वतप्रियः । वज्रहस्तस्सिद्धखङ्गो नरसिंहनिपातनः

ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਮੰਗਲ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਦਿਪਤ, ਸ਼ਿਖਾਧਾਰੀ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਬਤ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ। ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਵਜ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਿੱਧ ਖੜਗਧਾਰੀ, ਨਰਸਿੰਹ ਦਾ ਨਿਪਾਤਕ ਹੈ।

Verse 95

ब्रह्मचारी लोकचारी धर्मचारी धनाधिपः । नन्दी नंदीश्वरोऽनंतो नग्नव्रतधरश्शुचिः

ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਭੈ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਾ; ਧਰਮ-ਮਾਰਗ ਦਾ ਚਾਰੀ ਅਤੇ ਧਨ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਨੰਦੀ, ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ, ਅਨੰਤ—ਸ਼ੁੱਧ, ਅਤੇ ਨਗਨ-ਵ੍ਰਤ (ਪਰਮ ਤਿਆਗ) ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 96

लिंगाध्यक्षः सुराध्यक्षो युगाध्यक्षो युगापहः । स्वधामा स्वगतः स्वर्गी स्वरः स्वरमयः स्वनः

ਉਹ ਲਿੰਗ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਨਿਯੰਤਾ ਅਤੇ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣਾ ਧਾਮ, ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ, ਸਵਰਗ ਦਾਤਾ; ਉਹੀ ਆਦਿ ਸੁਰ, ਨਾਦ-ਤੱਤ ਦਾ ਸਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਧੁਨੀ ਹੈ।

Verse 97

बाणाध्यक्षो बीजकर्ता कर्मकृद्धर्मसंभवः । दंभो लोभोऽथ वै शंभुस्सर्व भूतमहेश्वरः

ਉਹ ਬਾਣਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਬੀਜ ਦਾ ਕਰਤਾ, ਕਰਮ ਦਾ ਵਿਧਾਤਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ-ਸਰੋਤ ਹੈ। ਜੀਵ ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਦੰਭ’ ਤੇ ‘ਲੋਭ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ; ਉਹੀ ਸ਼ੰਭੂ—ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ।

Verse 98

श्मशाननिलयस्त्र्यक्षस्स तुरप्रतिमाकृतिः । लोकोत्तरस्फुटोलोकः त्र्यंबको नागभूषणः

ਉਹ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ-ਨਿਵਾਸੀ, ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰਧਾਰੀ—ਅਤੁਲ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪ੍ਰਗਟ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਭੂਸ਼ਣ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਹੀ ਪਰਮ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਹੈ।

Verse 99

अंधकारि मखद्वेषी विष्णुकंधरपातनः । हीनदोषोऽक्षयगुणो दक्षारिः पूषदंतभित्

ਉਹ ਅੰਧਕ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ, ਯੱਗ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਮੱਥਾ ਨਿਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੋਸ਼ ਰਹਿਤ, ਅਖੰਡ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ; ਦਕਸ਼ ਦੇ ਗਰੂਰ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਪੂਸ਼ਾ ਦੇ ਦੰਦ ਤੋੜਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 100

पूर्णः पूरयिता पुण्यः सुकुमारः सुलोचनः । सन्मार्गमप्रियो धूर्त्तः पुण्यकीर्तिरनामयः

ਉਹ ਪੂਰਨ ਹੈ, ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪਾਵਨ ਤੇ ਪੁੰਨ-ਸਰੂਪ ਹੈ; ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸਨਮਾਰਗ ਤੋਂ ਵਿਮੁਖਾਂ ਲਈ ਅਪ੍ਰਿਯ, ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਵੀ ਛਲਣ ਵਾਲਾ; ਉਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਪੁੰਨਦਾਇਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਨਿਰਾਮਯ ਹੈ।

Verse 101

मनोजवस्तीर्थकरो जटिलो नियमेश्वरः । जीवितांतकरो नित्यो वसुरेता वसुप्रदः

ਉਹ ਮਨ ਵਰਗਾ ਤੇਜ਼, ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਸਥਾਪਕ, ਜਟਾਧਾਰੀ ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮ-ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਉਹ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਨਿਤ੍ਯ, ਧਨ-ਬੀਜ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 102

सद्गतिः सिद्धिदः सिद्धिः सज्जातिः खलकंटकः । कलाधरो महाकालभूतः सत्यपरायणः

ਉਹ ਸਦਗਤੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਹੈ; ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਸਿੱਧਿ-ਸਰੂਪ ਹੈ; ਉੱਤਮ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਕਾਂਟੇ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਚੰਦਰਕਲਾ-ਧਾਰੀ, ਮਹਾਕਾਲ-ਸਰੂਪ, ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ-ਪਰਾਇਣ ਹੈ।

Verse 103

लोकलावण्यकर्ता च लोकोत्तरसुखालयः । चंद्रसंजीवनश्शास्ता लोकग्राहो महाधिपः

ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲਾਵਣਤਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸੁਖ ਦਾ ਧਾਮ ਹੈ। ਉਹ ਚੰਦਰ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਾਸਤਾ (ਨਿਯੰਤਾ-ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ), ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮਹਾਧਿਪਤੀ ਹੈ।

Verse 104

लोकबंधुर्लोकनाथः कृतज्ञः कृतिभूषितः । अनपायोऽक्षरः कांतः सर्वशस्त्रभृतां वरः

ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਬੰਧੂ ਅਤੇ ਲੋਕਨਾਥ ਹੈ; ਕ੍ਰਿਤਜ੍ਞ ਅਤੇ ਸਤਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਅਨਪਾਈ, ਅਖੰਡ, ਕਾਂਤ (ਪ੍ਰਿਯ) ਹੈ; ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ਸਤ੍ਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।

Verse 105

तेजोमयो श्रुतिधरो लोकमानी घृणार्णवः । शुचिस्मितः प्रसन्नात्मा ह्यजेयो दुरतिक्रमः

ਉਹ ਤੇਜੋਮਯ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਧਾਰਕ, ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਨਿਤ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਮ੍ਰਿਦੁ ਹਾਸ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਅਜੇਯ ਅਤੇ ਅਤਿਕ੍ਰਮਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ—ਉਹੀ ਪਰਮ ਪਤੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ।

Verse 106

ज्योतिर्मयो जगन्नाथो निराकारो जलेश्वरः । तुम्बवीणो महाकायो विशोकश्शोकनाशनः

ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਜੋਤਿ-ਸਰੂਪ ਜਗੰਨਾਥ, ਨਿਰਾਕਾਰ ਅਤੇ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ ਜਲੇਸ਼ਵਰ ਹੈ। ਤੁੰਬਾ-ਵੀਣਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਹਾਕਾਇ; ਆਪ ਸ਼ੋਕ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 107

त्रिलोकपस्त्रिलोकेशः सर्वशुद्धिरधोक्षजः । अव्यक्तलक्षणो देवो व्यक्तोऽव्यक्तो विशांपतिः

ਉਹ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦਾ ਰੱਖਿਆਕ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕੇਸ਼ਵਰ ਹੈ; ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਧੋක්ෂਜ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਵ ਅਵ੍ਯਕਤ-ਲੱਛਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਵ੍ਯਕਤ ਤੇ ਅਵ੍ਯਕਤ—ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ।

Verse 108

परः शिवो वसुर्नासासारो मानधरो यमः । ब्रह्मा विष्णुः प्रजापालो हंसो हंसगतिर्वयः

ਉਹ ਪਰਮ ਹੈ—ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸ਼ਿਵ; ਤੇਜਸਵੀ ਵਸੁ, ਪ੍ਰਾਣ-ਨਾਸਿਕਾ ਦਾ ਸਾਰ, ਮਾਨ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਯਮ (ਨਿਯੰਤਾ) ਹੈ। ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਪ੍ਰਜਾ-ਪਾਲਕ; ਉਹੀ ਹੰਸ (ਪਰਮਾਤਮਾ) ਅਤੇ ਹੰਸ ਦੀ ਗਤੀ—ਉਹੀ ਕਾਲ/ਵਯ ਹੈ।

Verse 109

वेधा विधाता धाता च स्रष्टा हर्त्ता चतुर्मुखः । कैलासशिखरावासी सर्वावासी सदागति

ਉਹ ਵੇਧਾ, ਵਿਧਾਤਾ ਅਤੇ ਧਾਤਾ ਹੈ; ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰਕ ਵੀ—ਚਤੁਰਮੁਖ ਪ੍ਰਭੂ। ਉਹ ਕੈਲਾਸ-ਸ਼ਿਖਰ ਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ; ਸਦਾ ਸਭ ਦਾ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਹੈ।

Verse 110

हिरण्यगर्भो द्रुहिणो भूतपालोऽथ भूपतिः । सद्योगी योगविद्योगीवरदो ब्राह्मणप्रिय

ਉਹ ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ, ਦ੍ਰੁਹਿਣ (ਬ੍ਰਹਮਾ), ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਪਾਲਕ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈ। ਸਦਾ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਯੋਗ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 111

देवप्रियो देवनाथो देवको देवचिंतकः । विषमाक्षो विरूपाक्षो वृषदो वृषवर्धनः

ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਦੇਵਨਾਥ ਹੈ; ਦਿਵ੍ਯ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਦਾ ਸਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਮਾਖ਼, ਵਿਰੂਪਾਖ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ; ਧਰਮ ਦਾ ਦਾਤਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 112

निर्ममो निरहंकारो निर्मोहो निरुपद्रवः । दर्पहा दर्पदो दृप्तः सर्वार्थपरिवर्त्तकः

ਉਹ ਮਮਤਾ-ਰਹਿਤ, ਅਹੰਕਾਰ-ਰਹਿਤ; ਮੋਹ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਉਪਦ੍ਰਵ ਤੋਂ ਅਸਪਰਸ਼ ਹੈ। ਉਹ ਦਰਪ-ਨਾਸ਼ਕ, ਸੱਚੇ ਗੌਰਵ ਦਾ ਦਾਤਾ; ਤੇਜਸਵੀ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਸਭ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 113

सहस्रार्चिर्भूतिभूषः स्निग्धाकृतिरदक्षिणः । भूतभव्यभवन्नाथो विभवो भूतिनाशनः

ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਵਾਲਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿੱਪਦਾ ਹੈ; ਭਸਮ-ਵਿਭੂਤੀ ਨਾਲ ਭੂਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਸ্নਿਗਧ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਤੇਜੋਮਯ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਦੇ ਅਮੰਗਲਕਾਰੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਭੂਤ-ਭਵਿੱਖ-ਵਰਤਮਾਨ ਦਾ ਨਾਥ ਹੈ; ਮਹਾਵਿਭਵਸ਼ਾਲੀ, ਅਤੇ ਬੰਧਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਭੋਗ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 114

अर्थोऽनर्थो महाकोश परकायैकपंडित । निष्कंटकः कृतानंदो निर्व्याजो व्याजमर्दनः

ਉਹ ਅਰਥ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨਰਥ-ਨਿਵਾਰਕ ਵੀ; ਮਹਾਕੋਸ਼, ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਦਾ ਅਦ੍ਵਿਤੀਯ ਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਸ਼ਕੰਟਕ (ਕਲੇਸ਼-ਰਹਿਤ), ਕ੍ਰਿਤਾਨੰਦ (ਪੂਰਨ ਆਨੰਦ ਦਾ ਦਾਤਾ), ਸਰਬਥਾ ਨਿਰਵਿਆਜ; ਅਤੇ ਕਪਟ-ਛਲ ਨੂੰ ਮਰਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 115

सत्त्ववान्सात्त्विकः सत्यः कृतस्नेहः कृतागमः । अकंपितो गुणग्राही नैकात्मानैककर्मकृत्

ਉਹ ਸੱਤਵ-ਸੰਪੰਨ, ਸਾਤ੍ਤਵਿਕ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ, ਸਤ੍ਯ-ਸਰੂਪ ਹੈ; ਸੁਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸਨੇਹ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਆਗਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਅਕੰਪਿਤ, ਗੁਣਗ੍ਰਾਹੀ ਹੈ; ਨਾ ਵੰਡਿਆ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਹੀ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਬਿਖਰੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 116

सुप्रीतः सुखदः सूक्ष्मः सुकरो दक्षिणानिलः । नंदिस्कंदो धरो धुर्यः प्रकटः प्रीतिवर्धनः

ਉਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸੁਖਮ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਸੌਖੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਮੰਗਲਮਈ ਦੱਖਣੀ ਹਵਾ ਵਰਗਾ। ਉਹ ਨੰਦੀ-ਸਕੰਦ, ਧਾਰਕ, ਧੁਰੰਧਰ, ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 117

अपराजितः सर्वसहो गोविंदः सत्त्ववाहनः । अधृतः स्वधृतः सिद्धः पूतमूर्तिर्यशोधनः

ਉਹ ਅਪਰਾਜਿਤ, ਸਭ ਕੁਝ ਸਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਗੋਵਿੰਦ (ਪਾਲਣਹਾਰ) ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸੱਤਵ ਦਾ ਵਾਹਕ ਹੈ। ਉਹ ਅਧਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਪ ਹੀ ਆਧਾਰ, ਸਿੱਧ, ਪਵਿੱਤਰ ਮੂਰਤੀ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 118

वाराहशृंगधृक् शृंगी बलवानेकनायकः । श्रुतिप्रकाशः श्रुतिमाने कबंधुरनेकधृक्

ਉਹ ਵਰਾਹ ਦਾ ਸਿੰਗ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਿੰਗੀ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਇਕੋ ਨਾਇਕ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਸੰਪੰਨ; ਕਬੰਧੁ (ਰਹੱਸਮਈ ਸਿਰ-ਰਹਿਤ) ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 119

श्रीवत्सलः शिवारंभः शांतभद्रः समो यशः । भूयशो भूषणो भूतिर्भूतिकृद्भूतभावनः

ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ, ਸ਼ਿਵ-ਆਰੰਭ (ਮੰਗਲ ਦਾ ਮੂਲ) ਹੈ; ਸ਼ਾਂਤ-ਭਦ੍ਰ, ਸਮਭਾਵੀ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਹ ਹੋਰ-ਹੋਰ ਮਹਿਮਾਵਾਨ, ਸਭ ਦਾ ਭੂਸ਼ਣ, ਆਪ ਹੀ ਵਿਭੂਤੀ—ਕਲਿਆਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 120

अकंपो भक्तिकायस्तु कालहानिः कलाविभुः । सत्यव्रती महात्यागी नित्यशांतिपरायणः

ਉਹ ਅਡੋਲ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਰੂਪ ਭਗਤੀਮਯ ਹੈ। ਉਹ ਕਾਲ ਦੀ ਪੀੜ ਘਟਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਸਭ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤੀ, ਮਹਾਤਿਆਗੀ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹੈ।

Verse 121

परार्थवृत्तिर्वरदो विरक्तस्तु विशारदः । शुभदः शुभकर्ता च शुभनामा शुभः स्वयम्

ਉਹ ਪਰਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਵਰਦਾਤਾ, ਵਿਰਕਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਰਦ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸਿਧ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਹੈ—ਉਹ ਆਪ ਸ਼ੁਭਸਰੂਪ ਹੈ।

Verse 122

अनर्थितो गुणग्राही ह्यकर्ता कनकप्रभः । स्वभावभद्रो मध्यस्थ शत्रुघ्नो विघ्ननाशनः

ਉਹ ਬਿਨਾ ਮੰਗੇ ਵੀ ਗੁਣ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਅਕਰਤਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਦਿਪਤ ਹੈ। ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਭਦ੍ਰ ਤੇ ਨਿਰਪੱਖ; ਉਹ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਅਤੇ ਵਿਘਨਨਾਸ਼ਕ ਹੈ।

Verse 123

शिखंडी कवची शूली जटी मुंडी च कुंडली । अमृत्युः सर्वदृक् सिंहस्तेजोराशिर्महामणिः

ਉਹ ਸ਼ਿਖੰਡੀ, ਕਵਚਧਾਰੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ; ਜਟਾਧਾਰੀ, ਮੁੰਡਿਤ ਵੈਰਾਗੀ ਅਤੇ ਕੁੰਡਲ-ਭੂਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਅਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ-ਸਰੂਪ, ਸਰਬਦਰਸ਼ੀ, ਸਿੰਘ-ਸਮ ਪ੍ਰਭੂ; ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਦਾ ਪੁੰਜ ਅਤੇ ਮਹਾਮਣੀ ਹੈ।

Verse 124

असंख्येयोऽप्रमेयात्मा वीर्यवान् वीर्यकोविदः । वेद्यश्च वै वियोगात्मा सप्तावरमुनीश्वरः

ਉਹ ਅਸੰਖ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਹੈ; ਪਰਮ ਵੀਰਯਵਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਵੀਰਯ ਦਾ ਪੂਰਨ ਜਾਣਕਾਰ ਹੈ। ਉਹੀ ਵੇਦ੍ਯ ਹੈ, ਪਰ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਸਭ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਅਤੀਤ, ਵਿਰਕਤ-ਸਰੂਪ ਹੈ; ਸਥਾਵਰ-ਜੰਗਮ ਸਭ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਹੈ।

Verse 125

अनुत्तमो दुराधर्षो मधुरः प्रियदर्शनः । सुरेश स्मरणः सर्वः शब्दः प्रतपतां वरः

ਉਹ ਅਨੁੱਤਮ ਅਤੇ ਦੁਰਾਧਰਸ਼ ਹੈ; ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠਾ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ—ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ‘ਸ਼ਬਦ’ ਹੈ।

Verse 126

कालपक्षः कालकालः सुकृती कृतवासुकिः । महेष्वासो महीभर्ता निष्कलंको विशृंखल

ਉਹੀ ਕਾਲ ਦਾ ਪੱਖ ਅਤੇ ਕਾਲ ਦਾ ਵੀ ਕਾਲ ਹੈ; ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਵਾਸੁਕੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ। ਮਹਾਧਨੁਧਾਰੀ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਧਾਰਕ, ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਬੰਧਨ-ਰਹਿਤ ਹੈ।

Verse 127

द्युमणिस्तरणिर्धन्यः सिद्धिदः सिद्धिसाधनः । विश्वतस्संवृतस्तु व्यूढोरस्को महाभुजः

ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਮਣੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਤੇਜਸਵੀ, ਪਰਮ ਧੰਨ ਹੈ। ਉਹ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਾ ਦਾਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਆਪ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਬਾਹੂ ਹੈ।

Verse 128

सर्वयोनिर्निरातंको नरनारायणप्रियः । निर्लेपो यतिसंगात्मा निर्व्यंगो व्यंगनाशनः

ਉਹ ਸਭ ਯੋਨੀਆਂ ਦਾ ਮੂਲ, ਨਿਰਭੈ ਅਤੇ ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਰਲੇਪ, ਮਲ-ਰਹਿਤ; ਯਤੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਅਵਸਥਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ। ਆਪ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਰਨਾਗਤਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 129

स्तव्यः स्तवप्रियः स्तोता व्यासमूर्तिर्निरंकुलः । निरवद्यमयोपायो विद्याराशिश्च सत्कृतः

ਉਹ ਸਤੁਤੀਯੋਗ, ਸਤੋਤਰ-ਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਸੱਚਾ ਸਤੋਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਆਸ-ਸਰੂਪ, ਸਦਾ ਨਿਰਾਕੁਲ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਉਪਾਯ, ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 130

प्रशांतबुद्धिरक्षुण्णः संग्रहो नित्यसुंदरः । वैयाघ्रधुर्यो धात्रीशः संकल्पः शर्वरीपतिः

ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੈ; ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਨਿਤ੍ਯ ਸੁੰਦਰ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ; ਬਾਘ-ਸਮ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਨ; ਧਾਤ੍ਰੀ ਦਾ ਵੀ ਈਸ਼ਵਰ; ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਕਲਪ-ਸ਼ਕਤੀ ਆਪ; ਅਤੇ ਰਾਤ ਦਾ ਪਤੀ।

Verse 131

परमार्थगुरुर्दत्तः सूरिराश्रितवत्सलः । सोमो रसज्ञो रसदः सर्वसत्त्वावलंबनः

ਉਹ ਪਰਮਾਰਥ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਹਨ; ਸ਼ਰਨ ਆਏਆਂ ਉੱਤੇ ਵਤਸਲ ਤੇਜੋਮਈ ਪ੍ਰਭੂ। ਉਹ ਸੋਮ ਹਨ—ਰਸ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਭਗਤੀ-ਰਸ ਦੇ ਦਾਤਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਸਰਾ-ਆਧਾਰ।

Verse 132

एवं नाम्नां सहस्रेण तुष्टाव हि हरं हरिः । प्रार्थयामास शम्भुं वै पूजयामास पंकजः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਹਰੀ ਨੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਕਮਲ-ਜਨਮ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ੰਭੂ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 133

ततः स कौतुकी शम्भुश्चकार चरितं द्विजाः । महाद्भुतं सुखकरं तदेव शृणुतादरात्

ਫਿਰ ਦਿਵ੍ਯ ਕੌਤੁਕ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਇੱਕ ਚਰਿਤ੍ਰ ਕੀਤਾ—ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ। ਉਸੇ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।