Dashati 19
Vaiśvānara-Agni as the embodiment of ṛta who illumines and carries the sacrifice
Agni Vaiśvānara
Majestic and solar-bright (tejas-driven) with a steady authoritative lift
Rṣi not identified from the supplied data; the verses function as Agneya/Vaiśvānara stuti typical of Uttarārcika usage rather than a clearly marked single-family hymn here.
ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ-ਅਗਨੀ ਰਿਤ (ṛta) ਦਾ ਦੇਹ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਹਕ ਬਣ ਕੇ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜ੍ਯੋਤਿਸਸ-ਪਤਿ—ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈ; ਪ੍ਰਵਰਗ੍ਯ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਅਟੁੱਟ ਘਰਮ/ਤੇਜ ਵਜੋਂ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਉਸ਼ਮਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਿਯਤ ਰਿਤੂਆਂ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ-ਕਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰ ਕੇ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਾ (ਸਵਰੁੱਤਿਰ) ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਭੂਤ–ਭਵ੍ਯ ਦੋਹਾਂ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫਲਦਾਇਕ ਰਹਿ ਕੇ, ਪ੍ਰਿਯ ਧਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕਾਂਤ ਦਿਪਤੀ ਵਜੋਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
ऋतावानं वैश्वानरमृतस्य ज्योतिषस्पतिम् अजस्रं घर्ममीमहे
ਤਾ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਨੂੰ—ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਜੋਤਿ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ—ਅਜਸ੍ਰ ਘਰਮ (ਤਾਪ-ਤੇਜ) ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਉਪਾਸਦੇ ਹਾਂ।
Mantra 2
य इदं प्रतिपप्रथे यज्ञस्य स्वरुत्तिरन् ऋतूनुत्सृजते वशी
ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ (ਵਿਧੀ) ਸਾਡੇ ਅੱਗੇ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਹੈ—ਯਜ्ञ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੀ ਸਵਰ-ਉੱਤਰਣੀ—ਉਹ ਵਸ਼ੀ ਅਧਿਪਤੀ ਰਿਤੂਆਂ (ਨਿਯਤ ਸਮਿਆਂ) ਨੂੰ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਛੱਡਦਾ ਹੈ।
Mantra 3
अग्निः प्रियेषु धामसु कामो भूतस्य भव्यस्य सभ्राडेको वि राजति
ਅਗਨੀ ਪ੍ਰਿਯ ਧਾਮਾਂ ਵਿੱਚ—ਕਾਮ੍ਯ, ਭੂਤ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਪੂਰਕ—ਸਪ੍ਰਭ, ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
Vaiśvānara is Agni understood as the universal fire—present in the rite and aligned with cosmic order (ṛta), shining as the lord of sacred light.
“Jyotiṣas-pati” means ‘lord of light’—Agni as the master of radiant sacrificial brilliance. “Gharma” is ‘heat/splendour’ and also echoes the Pravargya ‘gharma’ vessel/rite, emphasizing intense ritual tejas.
It presents Agni as the sovereign regulator of appointed times (ṛtus)—both cosmic seasons and ritual calendars—so the sacrifice proceeds in right order and reaches its heavenly goal.