
The Second Collection
ਉੱਤਰਾਰਚਿਕਾ (“ਬਾਅਦ ਵਾਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ”) ਸਾਮਵੇਦ ਦੇ ਸਤੋਤ੍ਰ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਗਾਇਨ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਪਰਾਕਾਸ਼ਠਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਿਚਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰਿਤ ਸਾਮਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ—ਸੁਰ-ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਸਤੋਭਾਂ (ਹੁੰ, ਹਾ ਆਦਿ ਧੁਨੀ-ਜੋੜ) ਦੀ ਠੀਕ ਸ਼ਾਮਿਲੀਅਤ ਨਾਲ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੋਮ-ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਗਾਏ ਜਾ ਸਕਣ। ਇਸ ਆਰਚਿਕਾ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਤੱਤ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ-ਤਕਨੀਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਸੋਮ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਜੀਵੰਤ ਧਾਰਾ (ਪਵਮਾਨ ਕ੍ਰਮ) ਵਜੋਂ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਜਾਗ੍ਰਤ, ਵਿਜੇਤਾ ਦਿਵ੍ਯ ਬੁੱਧੀ (ਐਂਦ੍ਰ ਕ੍ਰਮ) ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਹ ਪਵਮਾਨ ਪ੍ਰਪਾਠਕ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ ਰਤ ਸੋਮ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਜੀਵੰਤ ਯਜ੍ਞ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਭਜਨ ਵਾਰੰਵਾਰ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੀ ਸੋਮ-ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਲ-ਵਰਧਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ—ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ, ਗੋ-ਧਨ ਅਤੇ ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤ ਦੀ ਅਟੱਲ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਦਾਨ ਵਜੋਂ। ਸੋਮ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਅਤੇ ਅਰਪਕ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧਿਕਾਰਕ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਦੂਤ, ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਕ੍ਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਜੋਂ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੀ ਗਤੀ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਨ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਵੱਲ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਫਲ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਵਿਜੈ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਆਰਚਿਕ 4, ਪ੍ਰਪਾਠਕ 7 ਇੱਕ ਐਂਦ੍ਰ ਸੋਮ-ਸਤੁਤੀ ਕ੍ਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਜਾਗ੍ਰਤ ਦਿਵ੍ਯ ਮਨ ਅਤੇ ਅਪਰਾਜਿਤ ਵਿਜੇਤਾ ਵਜੋਂ ਇੰਦਰ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰਿਤ ਸਾਮਨ (ਉਦਗੀਥ) ਰਾਹੀਂ ਯਜਮਾਨ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਜੈ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ (ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਵਧ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ ਵਜੋਂ ਸੱਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਵਾਹਕ ਬਣ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਵਮਾਨ ਸੋਮ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧਿਕਾਰਕ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਕ ਬਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਗਤੀ ਸਹੀ ਗਾਨ (ਸ੍ਵਰ/ਉਦਗੀਥ) ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਸੋਮ ਤੱਕ ਜਾ ਕੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੀ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪਰਿਣਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਆਰਚਿਕਾ 4, ਪ੍ਰਪਾਠਕ 8 (ਐਂਦ੍ਰ) ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ-ਸਾਮਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਘਣੀ ਲੜੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸੋਮ-ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਜੇਤੂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ‘ਸਜਜਿਤ/ਸ਼ਸਤ੍ਰਬੱਧ’ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਮਨ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਹਨ (ਰੁਕਾਵਟ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਮੰਨਦਿਆਂ। ਮੰਤ੍ਰ ਉਸ ਦੀ ਲੋਕ-ਵਿਵਸਥਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣਾ, ਤ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਰਖਿਆ-ਵਿਧਾਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ। ਦਸ਼ਕਾਂ ਭਰ ਅਧਿਆਇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਜੋੜਦਾ ਹੈ: ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋੜਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਾਣੀ ਅਤੇ ਠੀਕ ਕਰਮ ਲਈ ਰਾਹ ਸਾਫ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਪ੍ਰਪਾਠਕ ਇਕ ਸ਼ਕਤੀ-ਸੰਚਾਰ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਚਲ ਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਤ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ, ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਸਥਾਪਨਾ ਤੱਕ।
ਪਵਮਾਨ ਭਾਗ ਦੀ ਆਰਚਿਕਾ 4, ਪ੍ਰਪਾਠਕ 9 ਵਿੱਚ ਸੋਮ-ਪਵਮਾਨ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਲੜੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਪੀੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਮ ਜੀਵੰਤ, ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਧਾਰ ਵਾਂਗ ਪਵਿਤ੍ਰ (ਛਾਣਨੀ/ਫਿਲਟਰ) ਵਿਚੋਂ ਵਹਿ ਕੇ ਯਜ್ಞ ਨੂੰ ਬਲ ਦਿੰਦਾ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਤੁਤੀਆਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੋਮ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੀ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਬਲਵਰਧਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਰਮ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੇ ਇਸ ਲਈ ਅਗਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਰਖਵਾਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਦਦੀਆਂ ਹਨ। 18 ਦਸ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਯਜ್ಞ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਸ਼ੁੱਧੀ—ਵਾਣੀ, ਹਵਿਸ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੋਮ—ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਵਿਘਨਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਕਿਰਣਮਈ ਰਖਿਆ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
The Uttarārcika is the “Later Collection” of the Sāmaveda, presenting verses in expanded sāman form with melodic shaping and stobha insertions so they can be sung directly in Soma-yajña performance.
Soma—especially as Pavamāna, the purifying flow—and Indra in Aindra stutis. Soma hymns emphasize purification and ritual activation; Indra hymns emphasize victory, illumination, and empowering the sacrifice.
It provides performance-ready sāman expansions that are selected and organized within gāna traditions for specific ritual moments. In practice, it functions as a key source-text for what the Udgātṛ sings from the songbooks during Soma rites.
Read Sama Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.