Dashati 19
Indra’s primordial birth as Vṛtra-slayer and world-establisher
Indra
Heroic and elevating (vīra–udātta) moving toward radiant ‘heat’ (tapas) in praise
R̥ṣi attribution is not provided in the input; the verses function as Aindra praise typical of Indra-centered hymn strata where the ritual voice is foregrounded over explicit family colophons.
ਇਹ ਦਸ਼ਤੀ ਇੰਦਰ ਦੇ ਆਦਿ ਜਨਮ ਨੂੰ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹਨ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਸਥਾਪਕ ਵਜੋਂ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਕੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਆਉਂ (ਆਕਾਸ਼) ਨੂੰ ਥਾਂਮ ਕੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਕਾਇਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਰਵੋਚਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਅਰਕ (ਸਤੋਤ੍ਰ/ਹਿਮਨ) ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਫਲਦਾਇਕ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਕੱਚੀ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਪਕਾਵਟ, ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਅਤੇ ਉਤਥਾਨ ਉਹੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦਾ ਚੜ੍ਹਨਾ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਕੋਸਮੋਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਸੁਚੱਜੀ ਉਚਾਰਣ ਵਾਲੀ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਸਾਮਨ ਤਪਸ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਤੇ ਤ (ਵਿਸ਼ਵ-ਕ੍ਰਮ) ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
यज्जायथा अपूर्व्य मघवन्वृत्रहत्याय तत्पृथिवीमप्रथयस्तदस्तभ्ना उतो दिवम्
ਜਦ ਤੂੰ ਜਨਮਿਆ, ਹੇ ਅਪੂਰਵ੍ਯ ਵੀਰ, ਹੇ ਮਘਵਨ ਇੰਦਰ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹਤ੍ਯਾ ਲਈ—ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਵਧ ਲਈ—ਤਦ ਤੂੰ ਪૃਥਿਵੀ ਨੂੰ ਫੈਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਦਿਵ (ਆਕਾਸ਼) ਨੂੰ ਵੀ ਥੰਮ੍ਹ ਕੇ ਧਾਰਿਆ।
Mantra 2
तत्ते यज्ञो अजायत तदर्क उत हस्कृतिः तद्विश्वमभिभूरसि यज्जातं यच्च जन्त्वम्
ਉਥੋਂ ਤੇਰਾ ਯਜ੍ਞ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਉਥੋਂ ਹੀ ਸਤੁਤੀ-ਚਾ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਹੀ ਹರ್ಷ-ਭਰਿਆ ਉਦਘੋਸ਼। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਸਭ ਦਾ ਅਭਿਭਾਵਕ ਹੈਂ—ਜੋ ਜਨਮਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਜੀਵਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਦਾ।
Mantra 3
आमासु पक्वमैरय आ सूर्यं रोहयो दिवि घर्मं न सामं तपता सुवृक्तिभिर्जुष्टं गिर्वणसे बृहत्
ਕੱਚੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤੂੰ ਪੱਕੇ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ; ਤੂੰ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਦਿਵਿ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹਾਇਆ। ਘਰਮ ਵਾਂਗ ਤਾਪ ਨਾਲ, ਸੁਵਚਿਤ ਸਤੁਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਤੂੰ ਸਾਮਨ ਨੂੰ ਦਿਪਤ ਕੀਤਾ—ਗਿਰਵਣਸ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ, ਮਹਾਨ (ਗਾਨ)।
Frequently Asked Questions
It celebrates Indra’s ‘unprecedented’ birth for the slaying of Vṛtra and presents him as the force that establishes cosmic order—expanding earth, supporting heaven, and empowering sacrifice and chant.
The verses present the rite and its praises as arising in relation to Indra’s power, so his sovereignty is shown not only in battle but also in making ritual speech and worship effective.
It compares the chant’s energized potency to heat (gharma): well-uttered praises give the Sāman a kind of tapas (ardour) that becomes pleasing and powerful for Indra (girvaṇas).