Dashati 9
Soma Pavamāna’s purification as the sweet, rite-perfect exhilarant offered for Indra and for the sacrificer’s prosperity
Soma Pavamāna
Bright propulsive and exultant—praise that ‘drives’ the purified Soma toward Indra
R̥ṣi is not supplied in the input; at dashati level this set is treated as a Pavamāna praise-unit without a securely stated family attribution here.
ਸੋਮ ਪਵਮਾਨ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਸੱਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਿੱਠਾ ਅਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਪਾਨ ਬਣੇ; ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਕੇ ਜਿੱਤ-ਸਮਾਨ ਬਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਵੇ, ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਹੀ ਵਸੁ–ਰਾਯਸ (ਧਨ-ਸੰਪਦਾ), ਸਫਲ ਇੜਾ-ਸੰਬੰਧੀ ਆਹਵਾਨ/ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ, ਅਤੇ ਸੁਕ੍ਸ਼ਿਤੀ (ਸਥਿਰ ਸੁਖਦ ਨਿਵਾਸ) ਬਖ਼ਸ਼ੇ। ‘ਮਧੁ’ (ਮਿੱਠਾਸ) ਅਤੇ ‘ਮਦ’ (ਪ੍ਰੇਰਕ ਉਮੰਗ/ਮਦਿਰਤਾ) ਉਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗੁਣ ਹਨ; ਕ੍ਰਤੁ/ਅਧਵਰ ਦੀ ਸਮਰਥਤਾ—ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ—ਵੀ ਸੋਮ ਹੀ ਹੈ। ਪੱਥਰ-ਪੇੜਨ ਦੀ ਛਵੀ ਵਿੱਚ, ਪੱਥਰ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ ਰਸ ਛੁੱਟ ਕੇ ਰੁਕਾਵਟ ‘ਟੀਲਾ’ ਤੋੜਦਾ ਤੇ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਓੰ ਸਤੋਭ ਮੋਹਰ ਵਾਂਗ ਤੀਬਰਤਾ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
पवस्व मधुमत्तम इन्द्राय सोम क्रतुवित्तमो मदः महि द्युक्षतमो मदः
ਹੇ ਸੋਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਮਿੱਠੇ, ਇੰਦਰ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਵਹਿ; ਤੂੰ ਕ੍ਰਤੁ-ਵਿੱਤਮ (ਯਜ੍ਞ-ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਨਿਪੁਣ) ਮਦ ਹੈਂ—ਮਹਾਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜਸਵੀ ਮਦ।
Mantra 2
अभि द्युम्नं बृहद्यश इषस्पते दिदीहि देव देवयुम् वि कोशं मध्यमं युव
ਹੇ ਵੱਡੇ ਯਸ਼ ਵਾਲੇ ਸੋਮ, ਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਪਤੀ, (ਸਾਡੇ ਵੱਲ) ਚਮਕ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰ; ਹੇ ਦੇਵ, ਦੇਵਯੁ (ਦੇਵ-ਮਾਰਗ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ), ਹੇ ਯੁਵਾ, ਮੱਧਮ ਕੋਸ਼ (ਪਾਤ੍ਰ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ।
Mantra 3
आ सोता परि षिञ्चताश्वं न स्तोममप्तुरं रजस्तुरम् वनप्रक्षमुदप्रुतम्
ਆਓ, ਹੇ ਸੋਤਾਰ (ਰਸ ਪੀੜਨ ਵਾਲੇ), ਹਰ ਪਾਸੇ ਪਰਿ ਸਿੰਚਤ—ਅਸ਼ਵ ਵਾਂਗ—ਸਤੋਮ ਨੂੰ; ਅਪਤੁਰ, ਰਜਸਤੁਰ, ਵਨਪ੍ਰਕ੍ਸ਼, ਉਦਪ੍ਰੁਤ—ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ, ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਤੇਜ਼, ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ, ਜਲ ਨਾਲ ਪਰਿਸ਼ੁੱਧ।
Mantra 4
एतमु त्यं मदच्युतं सहस्रधारं वृषभं दिवोदुहम् विश्वा वसूनि बिभ्रतम्
ਇਹੀ ਨਿਸਚੇ ਉਹ ਸੋਮ ਹੈ—ਮਦ (ਆਨੰਦ) ਅਚ੍ਯੁਤ, ਸਹਸ੍ਰਧਾਰਾ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਵਾਂਗ ਬਲਵਾਨ; ਦਿਵੋਦੁਹ (ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਦੋਹਣ ਵਾਲਾ), ਯਜ੍ਞ ਲਈ ਸਭ ਵਸੂਆਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਉਸ ਦਾ ਅਸੀਂ ਸਤੁਤਿ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
Mantra 5
स सुन्वे यो वसूनां यो रायामानेता य इडानाम् सोमो यः सुक्षितीनाम्
ਉਹ ਸੋਮ ਸਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਵਸੂਆਂ ਦਾ ਦਾਤਾ ਹੈ; ਰਾਯ (ਧਨ) ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇੜਾ-ਆਹ੍ਵਾਨਾਂ ਦਾ ਪੂਰਨਕਰਤਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸੁਕ੍ਸ਼ਿਤੀ (ਚੰਗੇ ਨਿਵਾਸ) ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Mantra 6
त्वं ह्या3ङ्ग दैव्या पवमान जनिमानि द्युमत्तमः अमृतत्वाय घोषयन्
ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਹੀ, ਹੇ ਪਵਮਾਨ, ਦੈਵੀ ਜਨਿਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਦ੍ਯੁਮੱਤਮ (ਅਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ) ਹੈਂ; ਅਮ੍ਰਿਤਤ੍ਵ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਘੋਸ਼ ਕਰਦਾ (ਗੂੰਜਦਾ) ਹੈਂ।
Mantra 7
एष स्य धारया सुतो ऽव्यो वारेभिः पवते मदिन्तमः क्रीडन्नूर्मिरपामिव
ਇਹ ਸੋਮ, ਪੀੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਧਾਰਾ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਅਵ੍ਯ (ਉਨ੍ਹੀ) ਪਵਿੱਤਰਕ ਰਾਹੀਂ ਜਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਕ ਬਣ ਕੇ, ਜਲ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।
Mantra 8
य उस्रिया अपि या अन्तरश्मनि निर्गा अकृन्तदोजसा अभि व्रजं तत्निषे गव्यमश्व्यं वर्मीव धृष्णवा रुज ॐ वर्मीव धृष्णवा रुज
ਤੂੰ, ਜਿਸ ਨੇ ਅੰਤਰਸ਼ਮਨੀ (ਪੱਥਰ ਦੇ ਅੰਦਰ) ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਉਸ੍ਰਿਯਾ (ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀਆਂ) ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਚੀਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ; ਤੂੰ ਗਵ੍ਯ-ਅਸ਼੍ਵ੍ਯ (ਗਾਂਵਾਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ) ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਧਨ ਨੂੰ ਵ੍ਰਜ (ਗੋਸ਼ਾਲਾ) ਤੱਕ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਵർമੀ (ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਰ) ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਤੋੜਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਧ੍ਰਿਸ਼ਣੁ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਤੋੜ—ਓੰ, ਵർമੀ ਵਾਂਗ ਧ੍ਰਿਸ਼ਣੁ ਹੋ ਕੇ ਤੋੜ।
Frequently Asked Questions
It praises Soma as he is purified (pavamāna): the sweetest, most radiant exhilarant whose correct preparation makes the sacrifice effective and brings both divine support (for Indra) and human prosperity.
Soma is the primary subject, but he is purified “for Indra” as the intended recipient of the exhilarating draught; Indra’s empowerment signifies the rite’s success and the flow of strength and benefits to the sacrificer.
In ritual reading it points to the pressing stones (adri) and the release of Soma-juice likened to freeing cows; symbolically it expresses Soma’s power to break obstructions and to open the enclosure of wealth and boons for the yajamāna.