Dashati 7
Soma Pavamāna’s purifying flow as a cosmic-ritual ascent toward the Sun and the gods
Soma Pavamāna
Bright propulsive and cleansing—moving from vigorous flow to settled purity
R̥ṣi not identifiable from the provided input alone; requires Ṛgvedic/Ārcika crosswalk for hymn attribution.
ਸੋਮ ਪਵਮਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਵਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਰਥ-ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਸਰਵਦਰਸ਼ੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਸਵਨ ਅਤੇ ‘ਸੱਤ ਗਾਂਵਾਂ’ ਦੀ ਪ੍ਰਚੁਰ ਦੋਹਣ/ਨਿਚੋੜ ਦੀ ਉਪਮਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਤ—ਯਜ੍ਞ-ਕੌਸਮਿਕ ਕ੍ਰਮ—ਇਸੇ ਨਾਲ ਸੋਮ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਸੂਰਜ ਉਸ ਚੜ੍ਹਾਈ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਣਸਪਤੀ (ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ) ਸਤੋਤ੍ਰ ਦੀ ਸਹੀਅਤਾ ਤੇ ਤਾਕਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਵਿਤ੍ਰ (ਛਾਣਨੀ) ਰਾਹੀਂ ‘ਕੱਚਾ’ (ਆਮ) ਅਤੇ ‘ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਕਿਆ’ (ਸ਼੍ਰਿਤ) ਯੋਗਤਾ ਦਾ ਭੇਦ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਸਿਰਫ਼ ਛਾਣਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਤ ਨਾਲ ਸੋਮ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਸੂਰਜੀ-ਕੌਸਮਿਕ ਪੂਰਨਤਾ ਵੱਲ ਉਠਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
अभि प्रियाणि पवते चनोहितो नामानि यह्वो अधि येषु वर्धते आ सूर्यस्य बृहतो बृहन्नधि रथं विष्वञ्चमरुहद्विचक्षणः
ਪਿਆਰੇ ਅਰਪਣਾਂ ਵੱਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਆਨੰਦ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ; ਯਹ੍ਵ, ਵੇਗਵਾਨ ਸੋਮ, ਉਹਨਾਂ ਸਤੁਤੀ-ਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਿਵ੍ਯ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਨੇ ਮਹਾਨ ਸੂਰਜ ਦੇ ਉੱਚੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਸਰਬਦਿਸ਼ਾਗਾਮੀ ਰਥ ਉੱਤੇ ਆਰੋਹਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।
Mantra 2
अचोदसो नो धन्वन्त्विन्दवः प्र स्वानासो बृहद्देवेषु हरयः वि चिदश्नाना इषयो अरातयो ऽर्यो नः सन्तु सनिषन्तु नो धियः
ਅਚੋਦਸੋ—ਬਿਨਾ ਪ੍ਰੇਰਣਾ—ਸੋਮ ਦੇ ਬੂੰਦ ਸਾਡੇ ਲਈ ਵਹਿੰਦੇ ਰਹਿਣ; ਵਹਿੰਦਿਆਂ ਸੁਰ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ, ਹਰਿਤ-ਪੀਤ (ਹਰਯಃ) ਧਾਰੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਮਹਾ-ਸਭਾ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣ। ਉਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਆਰਯ—ਉਦਾਰ ਦਾਤੇ—ਬਣਨ; ਅਤੇ ਸਾਡੀਆਂ ਧਿਯಃ—ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ/ਸਤੁਤੀਆਂ—ਨੂੰ ਸਿਧੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ।
Mantra 3
एष प्र कोशे मधुमां अचिक्रददिन्द्रस्य वज्रो वपुषो वपुष्टमः अभ्य्र्^ई3तस्य सुदुघा घृतश्चुतो वाश्रा अर्षन्ति पयसा च घेनवः
ਇਹ ਸੋਮ—ਕੋਸ਼ (ਪਾਤ੍ਰ) ਵਿੱਚ ਮਧੁਰ—ਉੱਚੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਇੰਦਰ ਦਾ ਵਜ੍ਰ ਹੈ, ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ। ਤ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਸੁਦੁਘਾ ਧਾਰਾਂ ਘ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਚੁੱਭਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅੱਗੇ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਗਾਵਾਂ ਪਯਸਾ (ਦੁੱਧ) ਨਾਲ ਦੌੜਦੀਆਂ-ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ।
Mantra 4
प्रो अयासीदिन्दुरिन्द्रस्य निष्कृतं सखा सख्युर्न प्र मिनाति सङ्गिरम् मर्य इव युवतिभिः समर्षति सोमः कलशे शतयामना पथा
ਇੰਦਰ ਲਈ ਨਿਯਤ ਕੀਤੇ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਇਹ ਇੰਦੁ (ਸੋਮ-ਬੂੰਦ) ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਹੈ; ਮਿੱਤਰ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਜਿਵੇਂ, ਇਹ ਇਕੱਠੀ ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਖੰਡਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜਵਾਨ ਨਾਇਕ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਦੌੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸੋਮ ਕਲਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤਯਾਮਨ ਪਥ ਰਾਹੀਂ ਚਲਦਾ ਹੈ।
Mantra 5
धर्ता दिवः पवते कृत्व्यो रसो दक्षो देवानामनुमाद्यो नृभिः हरिः सृजानो अत्यो न सत्वभिर्वृथा पाजांसि कृणुषे नदीष्वा
ਦਿਵ ਦਾ ਧਾਰਕ (ਸੋਮ) ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਰਸ, ਯਜਨ-ਕਰਮ ਲਈ ਯੋਗ; ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਦਕਸ਼ਤਾ, ਨਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋਣਯੋਗ। ਹਰਿਤਵਰਨ ਸੋਮ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਅਸ਼ਵ ਵਾਂਗ ਦੌੜਦਾ ਹੋਇਆ, ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦਾ।
Mantra 6
वृषा मतीनां पवते विचक्षणः सोमो अह्नां प्रतरीतोषसां दिवः प्राणा सिन्धूनां कलशां अचिक्रददिन्द्रस्य हार्द्याविशन्मनीषिभिः
ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਵਿਚਕਸ਼ਣ ਸੋਮ; ਪ੍ਰਾਤਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਉਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ। ਸਿੰਧੂਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਸਮ, ਕਲਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਉੱਚਾ ਨਾਦ ਕੀਤਾ; ਮਨੀਸ਼ੀਆਂ (ਬੁੱਧਿਮਾਨਾਂ) ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
Mantra 7
त्रिरस्मै सप्त धेनवो दुदुह्रिरे सत्यामाशिरं परमे व्योमनि चत्वार्यन्या भुवनानि निर्णिजे चारूणि चक्रे यदृतैरवर्धत
ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਉਸ ਲਈ ਸੱਤ ਧੇਨੂਆਂ ਨੇ ਪਰਮ ਵ੍ਯੋਮ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾ ਮਿਸ਼੍ਰਣ ਦੁੱਧ ਵਾਂਗ ਦੋਹਿਆ। ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਚਾਰ ਭੁਵਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਇਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨਾਂ ਨਾਲ ਵਧਿਆ।
Mantra 8
इन्द्राय सोम सुषुतः परि स्रवापामीवा भवतु रक्षसा सह मा ते रसस्य मत्सत द्वयाविनो द्रविणस्वन्त इह सन्त्विन्दवः
ਇੰਦਰ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੀੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਮ, ਵਹਿ ਨਿਕਲ; ਰੋਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਡੋਲ ਰਹਿ। ਤੇਰੇ ਰਸ ਵਿੱਚ ਦ੍ਵਯਾਵਿਨਃ (ਦੋਹਰੇ ਚਾਲ ਵਾਲੇ) ਮਸਤ ਨਾ ਹੋਣ; ਇੱਥੇ ਇੰਦਵਃ (ਸੋਮ-ਬੂੰਦਾਂ) ਧਨਵੰਤ ਹੋ ਕੇ ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਣਨ।
Mantra 9
असावि सोमो अरुषो वृषा हरी राजेव दस्मो अभि गा अचिक्रदत् पुनानो वारमत्येष्यव्ययं श्येनो न योनिं घृतवन्तमासदत्
ਸੋਮ ਨਿਚੋੜਿਆ ਗਿਆ—ਅਰੁਸ਼, ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ, ਹਰੀ (ਤਾਮ੍ਰ-ਹਰਿਤ ਰੰਗ ਦਾ) ਬਲਵਾਨ; ਰਾਜੇ ਵਾਂਗ ਦਸਮ (ਅਦਭੁਤ) ਪਾਨ ਨੇ ਗਾਂਵਾਂ ਉੱਤੇ ਉੱਚੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਪੁਨਾਨਃ (ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ) ਉਨ ਦੇ ਵਾਰ (ਛਾਣਣੀ) ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ—ਅਵ੍ਯਯ; ਸ਼੍ਯੇਨ ਵਾਂਗ ਘ੍ਰਿਤਵੰਤ ਯੋਨੀ (ਆਸਨ) ਉੱਤੇ ਆ ਬੈਠਿਆ।
Mantra 10
प्र देवमच्छा मधुमन्त इन्दवो ऽसिष्यदन्त गाव आ न धेनवः बर्हिषदो वचनावन्त ऊधभिः परिस्रुतमुस्रिया निर्णिजं धिरे
ਮਧੁਮੰਤ ਇੰਦਵਃ ਦੇਵ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ; ਗਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ ਧੇਨਵਃ (ਦੁੱਧ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ) ਇੱਥੇ ਰੰਭਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਰ੍ਹਿਸਦਃ—ਪਵਿੱਤਰ ਬਚਨ ਵਾਲੇ—ਆਪਣੇ ਊਧਭਿਃ (ਥਣਾਂ/ਉਦਰਾਂ) ਨਾਲ ਵਹਿੰਦੇ (ਸੋਮ) ਨੂੰ ਪਰਿਸ਼ੋਧਨ ਲਈ, ਅਤੇ ਉਸ੍ਰਿਯਾਃ (ਲਾਲੀਮਾਯ ਧਾਰਾਂ) ਨੂੰ ਨਿਰ੍ਣਿਜ (ਸ਼ੁੱਧ ਧੋਵਣ) ਲਈ ਟਿਕਾਉਂਦੇ ਹਨ।
Mantra 11
अञ्जते व्यञ्जते समञ्जते क्रतुं रिहन्ति मघ्वाभ्यञ्जते सिन्धोरु ऽच्छ्वासे पतयन्तमुक्षणं हिरण्यपावाः पशुमप्सु गृभ्णते .
ਉਹ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਕੱਠੇ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਕ੍ਰਤੁ (ਯਜ੍ਞ-ਵਿਧੀ) ਨੂੰ; ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਟਦੇ ਹਨ; ਦਾਤਾਰ ਧਾਰਾਵਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਭਿਸਿੰਚਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿੰਧੂ ਦੇ ਉੱਛਲਦੇ ਉਚ੍ਛਵਾਸ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ—ਹਿਰਣ੍ਯਪਾਵਾਃ (ਸੁਵਰਨ-ਪ੍ਰਭਾ ਤੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ) ਜਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਸ਼ੂ (ਪਸ਼ੁਬਲੀ) ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
Mantra 12
पवित्रं ते विततं ब्रह्मणस्पते प्रभुर्गात्राणि पर्येषि विश्वतः अतप्ततनूर्न तदामो अश्नुते शृतास इद्वहन्तः सं तदाशत
ਹੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸਪਤੇ, ਤੇਰਾ ਪਵਿਤ੍ਰਮ੍ (ਸ਼ੋਧਕ) ਵਿਸਤਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਪ੍ਰਭੂ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ। ਅਤਪ੍ਤ ਤਨੂ ਉਹ ਕੱਚੀ ਅਸ਼ੁੱਧੀ (ਆਮ) ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੀ; ਸ਼੍ਰਿਤਾਸਃ—ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕੇ ਹੋਏ—ਉਸ ਨੂੰ ਢੋ ਕੇ, ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।
Frequently Asked Questions
It praises Soma as he is purified through the strainer and through sacred praise, growing in power according to ṛta and moving onward in a cosmic ascent associated with the Sun.
Traditional interpretation links ‘three times’ to the three savanas (pressings), while the ‘seven cows’ symbolize abundant, life-giving streams that ‘milk out’ the true Soma-mixture prepared for ritual use.
Brahmaṇaspati represents the governing power of sacred speech and correct formulation; invoking him emphasizes that Soma’s purification and efficacy depend on properly ordered hymn, rite, and purity (not ‘raw’ impurity).