Dashati 3
Soma Pavamāna’s self-purification and enthronement in ṛta through the waters and the filter (pavitra), yielding wealth and ritual power
Soma Pavamāna
Bright flowing and exultant—built to mirror the streaming clarifying Soma-current
R̥ṣi attribution is not provided in the excerpt; this dashati belongs to the Pavamāna corpus where seer attributions vary by underlying Ṛgvedic source.
ਸੋਮ ਪਵਮਾਨ ਜਲਾਂ ਨਾਲ ਆਵਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਵਿਤ੍ਰ (ਛਾਣਨੀ/ਫਿਲਟਰ) ਰਾਹੀਂ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤ ਦੇ ਗਰਭ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਯਥਾਵਿਧਿ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਯਜ્ઞ-ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਵਰਨਮਈ ਸਰੋਤ/ਧਾਰਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਤਨ-ਧਨ, ਬਲ, ਵੀਰਜ ਅਤੇ ਯਾਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ; ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਤੇ ਮੈਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਤਸਰ–ਇੰਦ੍ਰਿਯ ਵਾਲੀ ਉਲ੍ਹਾਸ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਵਰਗੀ ਤੇਜ਼ੀ ਵਧਾ ਕੇ, ਮਰੁਤ-ਸੰਬੰਧ ਰਾਹੀਂ ਉਤਸ਼ਾਹ, ਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਯਾਗ ਦੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਗਤੀ (ਪ੍ਰਯਾਂਸੀ) ਨੂੰ ਹੋਰ ਤੀਬਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
पुनानः सोम धारयापो वसानो अर्षसि आ रत्नधा योनिमृतस्य सीदस्युत्सो देवो हिरण्ययः
ਹੇ ਸੋਮ, ਆਪਣੀ ਧਾਰਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ, ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ ਵਾਂਗ ਧਾਰ ਕੇ ਤੂੰ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈਂ; ਰਤਨ-ਦਾਤਾ, ਤ ਦੇ ਪਾਤਰ-ਰੂਪ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਆਸੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਸੁਵਰਨਮਯ, ਦਿਵ੍ਯ ਉਤ੍ਸ (ਸਰੋਤ) ਹੈਂ।
Mantra 2
परीतो षिञ्चता सुतं सोमो य उत्तमं हविः दधन्वां यो नर्यो अप्स्वा3न्तरा सुषाव सोममद्रिभिः
ਪਿਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਮ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਢਾਲੋ—ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਵਿਃ ਹੈ; ਜੋ ਲਾਭ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ, ਪੁਰਖਾ-ਸੁਭਾਉ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜੋ ਜਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਦ੍ਰਿ (ਪਿਸਣ ਵਾਲੇ ਪੱਥਰਾਂ) ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਸ ਕੇ ਸੋਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ।
Mantra 3
आ सोम स्वानो अद्रिभिस्तिरो वाराण्यव्यया जनो न पुरि चम्वोर्विशद्धरिः सदो वनेषु दध्रिषे
ਹੇ ਸੋਮ, ਅਦ੍ਰੀਆਂ ਹੇਠਾਂ ਗੂੰਜਦਾ ਹੋਇਆ ਆ; ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪਵਿਤ੍ਰਾਂ (ਛਾਣਣੀਆਂ) ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਾ; ਚਮੂ (ਕੱਪ/ਪਾਤ੍ਰ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ, ਚਮਕਦਾ ਹਰੀ-ਵਰਨ; ਤੂੰ ਸਦਸ ਵਿੱਚ, ਵਨ ਦੇ ਕਾਠ ਦੇ ਪਾਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ।
Mantra 4
प्र सोम देववीतये सिन्धुर्न पिप्ये अर्णसा अंशोः पयसा मदिरो न जागृविरच्छा कोशं मधुश्चुतम्
ਹੇ ਸੋਮ, ਦੇਵਵੀਤਯੇ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ—ਅੱਗੇ ਵਹਿ ਨਿਕਲ; ਨਦੀ ਵਾਂਗ ਬਾਢ਼ ਨਾਲ ਫੂਲ ਉੱਠ; ਅੰਸ਼ੁ (ਸੋਮ-ਡੰਡ) ਦੇ ਪਯਸ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਮਦਿਰ ਤੇ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਕੇ, ਮਧੁ ਟਪਕਾਉਂਦੇ ਕੋਸ਼ (ਪਾਤ੍ਰ) ਵੱਲ ਵਹਿ ਜਾ।
Mantra 5
सोम उ ष्वाणः सोतृभिरधि ष्णुभिरवीनाम् अश्वयेव हरिता याति धारया मन्द्रया याति धारया
ਸੋਮ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਗੂੰਜਦਾ ਹੋਇਆ, ਸੋਤ੍ਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਧਿਸ਼ਣ (ਪੀੜਨ-ਆਧਾਰ) ਉੱਤੇ ਪੀੜਿਆ ਜਾ ਕੇ, ਅਵੀਨਾਮ् (ਭੇਡਾਂ ਦੀ ਉਨ) ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਾ, ਹਰਿਤ (ਤਾਂਬੀ-ਪੀਲਾ) ਹੋ ਕੇ, ਧਾਰਾ ਨਾਲ ਘੋੜੀ ਵਾਂਗ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਮੰਦਰਯਾ (ਆਨੰਦਦਾਇਕ) ਧਾਰਾ ਨਾਲ ਉਹ ਧਾਰਾ ਨਾਲ ਹੀ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Mantra 6
तवाहं सोम रारण सख्य इन्दो दिवेदिवे पुरूणि बभ्रो नि चरन्ति मामव परिधींरति तां इहि
ਹੇ ਸੋਮ, ਤੇਰੀ ਸਖਿਆ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਇੰਦੂ, ਦਿਨੋਂਦਿਨ, ਹੇ ਬਭ੍ਰੁ (ਤਾਂਬੇ-ਵਰਣ), ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਉਤਰਦੇ ਹਨ: ਸਾਡੀਆਂ ਪਰਿਧੀ (ਪਰਿਧੀ-ਲੱਕੜੀਆਂ) ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਆਨੰਦ ਬਖ਼ਸ਼।
Mantra 7
मृज्यमानः सुहस्त्या समुद्रे वाचमिन्वसि रयिं पिशङ्गं बहुलं पुरुस्पृहं पवमानाभ्यर्षसि
ਸੁਹਸਤ੍ਯ—ਕੁਸ਼ਲ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ—ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਸਮੁੰਦਰ-ਰੂਪ ਆਸਰੇ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਵਾਣੀ (ਵਾਕ੍) ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਹੇ ਪਵਮਾਨ, ਤੂੰ ਅੱਗੇ ਵਗਦਾ ਹੈਂ—ਬਹੁਤ, ਪਿਸ਼ੰਗ (ਤੇਜਸਵੀ ਰੰਗ ਵਾਲਾ) ਧਨ (ਰਯਿ) ਲਿਆਉਂਦਾ, ਅਨੇਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਇੱਛਿਤ।
Mantra 8
अभि सोमास आयवः पवन्ते मद्यं मदम् समुद्रस्याधि विष्टपे मनीषिणो मत्सरासो मदच्युतः
ਚੁਸਤ ਸੋਮ-ਬੂੰਦਾਂ (ਸੋਮਾਸਃ ਆਯਵਃ) ਆਪ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ—ਮਦ੍ਯ ਅਤੇ ਮਦ (ਉਤਸ਼ਾਹ) ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀਆਂ; ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਅਧਿ-ਵਿਸ਼ਟਪੇ (ਆਸਰੇ ਦੇ ਥਾਂ) ਉੱਤੇ ਉਹ ਟਿਕਦੀਆਂ ਹਨ—ਮਨੀਸ਼ੀ (ਬੁੱਧਿਮਾਨਾਂ) ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਂਦੀਆਂ, ਰਸ-ਸ੍ਰਾਵ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਚ (ਮਦਚ੍ਯੁਤ) ਝਲਕਾਉਂਦੀਆਂ।
Mantra 9
पुनानः सोम जागृविरव्या वारैः परि प्रियः त्वं विप्रो अभवो ऽङ्गिरस्तम मध्वा यज्ञं मिमिक्ष णः
ਹੇ ਸੋਮ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ—ਜਾਗਰੂਕ, ਗੂੰਜਦਾ—ਜਲਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ; ਤੂੰ ਵਿਪ੍ਰ (ਰਿਸ਼ੀ) ਬਣਿਆ, ਅੰਗਿਰਸਤਮ ਵਰਗਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ; ਮਧੁ (ਮਧ੍ਵਾ) ਨਾਲ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
Mantra 10
इन्द्राय पवते मदः सोमो मरुत्वते सुतः सहस्रधारो अत्यव्यमर्षति तमी मृजन्त्यायवः
ਇੰਦ੍ਰ ਲਈ ਮਦ (ਉਤਸ਼ਾਹ) ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਮਰੁਤਵੰਤ ਲਈ ਪੀੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਮ—ਸਹਸ੍ਰ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲਾ—ਅਵ੍ਯ (ਭੇਡ ਦੀ ਉਨ) ਦੇ ਰੋਮ-ਛਾਣ ਉੱਤੇ ਅਤਿ ਵੇਗ ਨਾਲ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਆਯਵਃ (ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਰਿਤਵਿਜ) ਮ੍ਰਜੰਤਿ—ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Mantra 11
पवस्व वाजसातमो ऽभि विश्वानि वार्या त्वं समुद्रः प्रथमे विधर्मं देवेभ्यं सोम मत्सरः
ਹੇ ਸੋਮ, ਪਵਸ੍ਵ—ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ; ਤੂੰ ਵਾਜਸਾਤਮ, ਬਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਦਾਤਾ, ਸਭ ਵਾਰ੍ਯ (ਇੱਛਿਤ) ਵਰਦਾਨਾਂ ਵੱਲ ਵਹਿ; ਤੂੰ ਸਮੁੰਦਰ-ਸਰੂਪ ਹੈਂ; ਪਹਿਲੇ ਸਵਨ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਨਿਯਤ ਵਿਧਰਮ (ਵਿਧਿ-ਧਰਮ) ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ—ਹੇ ਮਤਸਰ (ਉਤਸ਼ਾਹਕ ਪਾਨ)।
Mantra 12
पवमाना असृक्षत पवित्रमति धारया मरुत्वन्तो मत्सरा इन्द्रिया हया मेधामभि प्रयांसि च
ਪਵਮਾਨ (ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦੇ) ਸੋਮ-ਧਾਰੇ ਧਾਰਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਵਿਤ੍ਰ (ਛਾਣ) ਉੱਤੇ ਛੱਡੇ ਗਏ ਹਨ; ਮਤਸਰ—ਉਤਸ਼ਾਹਕ—ਮਰੁਤਵੰਤ, ਇੰਦ੍ਰਿਯ (ਬਲਵਾਨ) ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਂਗ; (ਉਹ) ਮੇਧਾ (ਬੁੱਧੀ) ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਦੀਆਂ ਸਭ ਪ੍ਰਯਾਂਸਿ (ਤਰੱਕੀਆਂ) ਨੂੰ ਵੀ ਅਭਿ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Frequently Asked Questions
It praises Soma as he purifies himself through water and the strainer (pavitra), becomes established in the ritually correct seat (ṛta), and then grants wealth, strength, and successful progress of the sacrifice.
In Soma hymns, Sāyaṇa and ritual tradition commonly take ‘samudra’ as the large collecting receptacle or reservoir (e.g., droṇa-kalaśa) where the purified juice gathers, not a natural sea.
It means Soma energizes the priests’ sacred recitation and song—awakening inspired, effective ritual speech so the rite proceeds correctly and fruitfully.