Dashati 2
Uṣas (Dawn) revealing light and opening the rite, leading into Indra’s arrival for Soma
Indra
Bright awakening and forward-driving—moving from serene illumination to vigorous summons and praise
R̥ṣi and chandas are not supplied in the input; identification requires Rigvedic concordance/anukramaṇī for these mantra sources.
ਉਸ਼ਸ (ਸਵੇਰ/ਉਜਾਲਾ) ਰੌਸ਼ਨੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਕੇ ਰਸਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਧੀ’ ਵਾਂਗ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸਵੇਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮ ਨੂੰ ਸੰਭਵ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੋਮ ਨੂੰ ਪੀੜ੍ਹ ਕੇ ਵਗਾਉਣ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਅਰਪਣ ਦੀ ਲੋੜ ਵਿਚਕਾਰ, ਹਰੀਆਂ (ਤਾਂਬੇਲੇ/ਪੀਲੇ ਘੋੜੇ) ਜੋਤੇ ਰਥ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੋਮਪਾਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ, ਜੇਤੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿਆਪਕ ਅਸੀਮ ਸ਼ਕਤੀ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ। ਕੁਦਰਤੀ-ਥਿਓਫਨੀ (ਉਸ਼ਸ) ਤੋਂ ਸੋਮ-ਥਿਓਫਨੀ (ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦਾ ਆਗਮਨ) ਵੱਲ ਵਧਦੀ ਇਹ ਦਸ਼ਤੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਜਾਲਾ ਸਹੀ ਕਰਮ ਅਤੇ ਉਪਾਸਨਾ ਲਈ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਰਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਬੇਰੋਕ ਤਾਕਤ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਸਫਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
प्रत्यु अदर्श्यायत्यू3च्छन्ती दुहिता दिवः अपो मही वृणुते चक्षुषा तमो ज्योतिष्कृणोति सूनरि
ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਿਸ ਪਈ ਹੈ—ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਆਉਂਦੀ, ਚਮਕਦੀ—ਦਿਵ ਦੀ ਦੁਹਿਤਾ; ਮਹਾਨ, ਸੁੰਦਰ ਉਸ਼ਾ ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਉਹ ਜੋਤ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤਮਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Mantra 2
इमा उ वां दिविष्टय उस्रा हवन्ते अश्विना अयं वामह्वे ऽवसे शचीवसू विशंविशं हि गच्छथः
ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀਆਂ ਲਾਲਿਮਾ-ਭਰੀਆਂ ਉਸ਼ਾ-ਕਿਰਨਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਦਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਅਸ਼ਵਿਨੋ; ਮੈਂ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਸ਼ਚੀਵਸੂ—ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਧਨ ਦੇ ਧਾਰਕੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਜਨ, ਹਰ ਨਿਵਾਸ-ਥਾਂ ਤੱਕ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ।
Mantra 3
कु ष्ठः को वामश्विना तपानो देवा मर्त्यः घ्नता वामश्मया क्षपमाणोंशुनेत्थमु आदुन्यथा
ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਖੜੇ ਹੋ? ਹੇ ਅਸ਼ਵਿਨੋ, ਦੇਵੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੌਣ ਲੱਭਦਾ ਹੈ? ਕਿਹੜਾ ਪੀੜਤ ਮਰਤਯ, ਘੁਲਦਾ-ਮਿਟਦਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁਕਾਰਦਾ ਹੈ—ਜਿਸ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਪੱਥਰ ਨਾਲ, ਕਿਰਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਹਤ ਦਿੰਦੇ ਹੋ?
Mantra 4
अयं वां मधुमत्तमः सुतः सोमो दिविष्टिषु तमश्विना पिबतं तिरो अह्न्यं धत्तं रत्नानि दाशुषे
ਇਹ ਸੋਮ—ਮਧੁਮੱਤਮ, ਸੁਤ—ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਲਈ; ਦਿਵਿਸ਼੍ਟਿਸ਼ੁ (ਦੈਵੀ ਯਜ੍ਞ-ਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ) ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਹੈ। ਹੇ ਅਸ਼੍ਵਿਨੌ, ਉਹ ਤਿਰੋਅਹ੍ਨ੍ਯੰ (ਦਿਨਕਾਲ ਦਾ ਪਾਨ) ਪੀਓ, ਅਤੇ ਦਾਸ਼ੁਸ਼ੇ (ਹਵਿ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ) ਰਤਨ ਦਿਓ।
Mantra 5
आ त्वा सोमस्य गल्दया सदा याचन्नहं ज्या भूर्णिं मृगं न सवनेषु चुक्रुधं क ईशानं न याचिषत्
ਸੋਮ ਦੇ ਗਲ੍ਦਾ ਨਾਲ, ਸਦਾ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਸਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਪੁਕਾਰਦਾ ਹਾਂ—ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਤੇਜ਼ ਜੰਗਲੀ ਮ੍ਰਿਗ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਈਸ਼ਾਨ (ਪ੍ਰਭੂ) ਨੂੰ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਮੰਗੇਗਾ?
Mantra 6
अध्वर्यो द्रावया त्वं सोममिन्द्रः पिपासति उपो नूनं युयुजे वृष्णा हरी आ च जगाम वृत्रहा
ਹੇ ਅਧਵਰ੍ਯੂ, ਸੋਮ ਨੂੰ ਵਹਿਣ ਦੇ; ਇੰਦਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਲਵਾਨ ਪੀਲੇ (ਹਰੀ) ਅਸ਼ਵ ਜੋੜ ਲਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹਾ ਇੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ।
Mantra 7
अभी षतस्तदा भरेन्द्र ज्यायः कनीयसः पुरूवसुर्हि मघवन्बभूविथ भरेभरे च हव्यः
ਹੇ ਇੰਦਰ, ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਰੱਖਿਆ-ਸਹਾਇਤਾ ਲਿਆ; ਤੂੰ ਛੋਟੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਮਘਵਨ, ਤੂੰ ਅਪਾਰ ਧਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣਿਆ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਹਰ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਹਵ੍ਯਾਂ ਨਾਲ ਸੱਦਣ ਯੋਗ ਹੈਂ।
Mantra 8
यदिन्द्र यावतस्त्वमेतावदहमीशीय स्तोतारमिद्दधिषे रदावसो न पापत्वाय रंसिषम्
ਹੇ ਇੰਦਰ, ਜਿੰਨਾ ਤੱਕ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਸਮਰੱਥਾ ਮਿਲੇ; ਹੇ ਧਨ-ਦਾਤਾ, ਤੂੰ ਸਤੋਤਾ ਨੂੰ ਹੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਪਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਰਸ ਨਾ ਲਵਾਂ।
Mantra 9
त्वमिन्द्र प्रतूर्तिष्वभि विश्वा असि स्पृधः अशस्तिहा जनिता वृत्रतूरसि त्वं तूर्य तरुष्यतः
ਹੇ ਇੰਦਰ, ਸਭ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸਭ ਰਕਾਬਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਨਿੰਦਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਜਨਕ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਜੇਤੂ ਹੈਂ; ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਤੂੰ ਹੀ ਅਗਵਾਨ ਸੂਰਮਾ ਹੈਂ।
Mantra 10
प्र यो रिरिक्ष ओजसा दिवः सदोभ्यस्परि न त्वा विव्याच रज इन्द्र पार्थिवमति विश्वं ववक्षिथ
ਬਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬਲ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਆਸਨਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਹੈਂ; ਹੇ ਇੰਦਰ, ਕੋਈ ਭੀ ਖੇਤਰ ਤੈਨੂੰ ਘੇਰ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ; ਧਰਤੀ ਦੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੂੰ ਸਭ ਉੱਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈਂ।
Frequently Asked Questions
Uṣas marks the ritual and cosmic ‘opening’—light makes the morning rite possible—after which the focus naturally turns to Indra, the chief Soma-drinker, who is summoned and praised for arriving and empowering the sacrifice.
It is a direct injunction to the Adhvaryu to make the Soma flow—i.e., expedite pressing/straining and readiness of the offering—because Indra is ‘thirsting’ and is to be received promptly.
The hymn praises Indra’s vyāpti (pervasion): no realm confines him, so he can come from any divine seat to the sacrifice, protect it, and grant victory and fulfillment.