Sukta 86
Sukta 9.86
Soma Pavamāna
Jagatī (probable)
ਇਹ ਸੋਮ ਪਵਮਾਨ ਸੂਕਤ ਉਨ ਅਤੇ ਛਾਣਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਂਦੇ ਸੋਮ ਦੇ ਜੀਵੰਤ ਵੇਗ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਮਿੱਠਾ, ਉਤੇਜਕ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਘੜੇ ਅਤੇ ਛਾਣਨੀ ਦੇ ਗੇੜ ਲਾਉਂਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਦੇ ਦਿੱਖਦੇ ਯਜ્ઞ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਤ (ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਕ ਕ੍ਰਮ) ਨਾਲ ਜੋੜਦਿਆਂ, ਸੋਮ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੈਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ “ਵਿਸ਼ਾਲ” ਵਾਕ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਵੀਰ ਬਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ।
Mantras
Mantra 1
प्र त आशवः पवमान धीजवो मदा अर्षन्ति रघुजा इव त्मना । दिव्याः सुपर्णा मधुमन्त इन्दवो मदिन्तमासः परि कोशमासते ॥
ਹੇ ਪਵਮਾਨ ਸੋਮ! ਤੇਰੇ ਤੇਜ਼ ਧਾਰੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ—ਧੀ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬੁੱਧੀ) ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਉਤਸ਼ਾਹ—ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਦੌੜਾਕਾਂ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦਿਵ੍ਯ, ਸੁਪਰਨ, ਮਧੁਮਯ ਇੰਦੂ—ਸਭ ਤੋਂ ਮਦਿਰ, ਆਨੰਦ-ਦਾਇਕ—ਕੋਸ਼ (ਪਾਤ੍ਰ) ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Mantra 2
प्र ते मदासो मदिरास आशवोऽसृक्षत रथ्यासो यथा पृथक् । धेनुर्न वत्सं पयसाभि वज्रिणमिन्द्रमिन्दवो मधुमन्त ऊर्मयः ॥
ਹੇ ਸੋਮ! ਤੇਰੇ ਮਦਿਰ, ਤੇਜ਼ ਉਤਸ਼ਾਹ-ਧਾਰੇ ਛੱਡੇ ਗਏ ਹਨ—ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੈਲਦੇ ਰਥਾਂ ਵਾਂਗ। ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਵੱਛੇ ਵੱਲ ਦੌੜਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਧੁਮਯ ਲਹਿਰਾਂ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਵੱਲ ਦਬਦੀਆਂ ਹਨ—ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਉਸ ਦੀ ਜੇਤੂ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਬਲ ਦੇਣ ਲਈ।
Mantra 3
अत्यो न हियानो अभि वाजमर्ष स्वर्वित्कोशं दिवो अद्रिमातरम् । वृषा पवित्रे अधि सानो अव्यये सोमः पुनान इन्द्रियाय धायसे ॥
ਅੱਗੇ ਧੱਕੇ ਹੋਏ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ, ਬਲ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਵੱਲ ਦੌੜ; ਹੇ ਸ੍ਵਰ੍ਵਿਤ੍ (ਸੂਰਜ-ਲੋਕ ਦਾ ਖੋਜੀ), ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਪਾਤ੍ਰ—ਦਿਵ੍ਯ ਕੋਸ਼—ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ। ਅਵ੍ਯਯ (ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ) ਪਵਿਤ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਵਾਂਗ, ਸੋਮ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਇੰਦ੍ਰਿਯ (ਇੰਦ੍ਰ-ਸ਼ਕਤੀ) ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Mantra 4
प्र त आश्विनीः पवमान धीजुवो दिव्या असृग्रन्पयसा धरीमणि । प्रान्तॠषयः स्थाविरीरसृक्षत ये त्वा मृजन्त्यृषिषाण वेधसः ॥
ਹੇ ਪਵਮਾਨ ਸੋਮ, ਤੇਰੀਆਂ ਆਸ਼੍ਵਿਨੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਪਈਆਂ ਹਨ—ਧੀ (ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ) ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ—ਆਧਾਰ-ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰ ਦਾ ਦੁੱਧ (ਪਯਸ) ਧਾਰਨ ਕਰਦੀਆਂ। ਅੰਦਰਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਠੋਸ ਧਾਰਾਵਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ; ਹੇ ਰਿਸ਼ਿਸਾਣ (ਰਿਸ਼ੀ-ਪ੍ਰੇਰਕ), ਵੇਧਸ (ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ) ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਮ੍ਰਜਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Mantra 5
विश्वा धामानि विश्वचक्ष ऋभ्वसः प्रभोस्ते सतः परि यन्ति केतवः । व्यानशिः पवसे सोम धर्मभिः पतिर्विश्वस्य भुवनस्य राजसि ॥
ਹੇ ਵਿਸ਼੍ਵਚਕ੍ਸ਼ੁ, ਹੇ ਭ੍ਵਸ (ਮਹਾ-ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ), ਤੇਰੇ ਸਤ੍ਯ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਦੇ ਕੇਤਵਃ—ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਧ੍ਵਜ—ਸਾਰੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਸੋਮ, ਤੂੰ ਤ ਦੇ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਵੰਡਦਾ ਹੋਇਆ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈਂ; ਸਾਰੇ ਭਵਨ ਦਾ ਪਤੀ ਬਣ ਕੇ ਤੂੰ ਸਮੂਹ ਜਗਤ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
Mantra 6
उभयतः पवमानस्य रश्मयो ध्रुवस्य सतः परि यन्ति केतवः । यदी पवित्रे अधि मृज्यते हरिः सत्ता नि योना कलशेषु सीदति ॥
ਸਤ् (ਸੱਚ) ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਪਵਮਾਨ ਸੋਮ ਦੀਆਂ ਰਸ਼ਮੀਆਂ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਹਰੀ (ਤਾਮ੍ਰਵਰਨ) ਪਵਿੱਤਰ (ਛਾਣਨੀ) ਉੱਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਤ੍ਯ ਆਸਨ ਧਾਰ ਕੇ, ਯੋਨੀ-ਰੂਪ ਕਲਸ਼ਾਂ—ਰਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਕੇ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ—ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
Mantra 7
यज्ञस्य केतुः पवते स्वध्वरः सोमो देवानामुप याति निष्कृतम् । सहस्रधारः परि कोशमर्षति वृषा पवित्रमत्येति रोरुवत् ॥
ਯਜ्ञ ਦਾ ਕੇਤੁ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਚਿੰਨ੍ਹ) ਪਵਤੇ ਹੈ—ਸੁਧਰੇ ਹੋਏ ਪਥ ਵਾਲਾ ਸੋਮ; ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤ (ਪ੍ਰਗਟ) ਅਵਕਾਸ ਵੱਲ ਉਪਯਾਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਹਸ੍ਰਧਾਰ ਬਣ ਕੇ ਉਹ ਕੋਸ਼ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਗਦਾ ਹੈ; ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਸਮਾਨ ਬਲਵਾਨ, ਰੋਰੁਵਤ् (ਗੱਜਣ) ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਨੂੰ ਅਤਿਕ੍ਰਮ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਸ਼ੁੱਧ ਆਨੰਦ ਦਾ ਉਫਾਨ।
Mantra 8
राजा समुद्रं नद्यो वि गाहतेऽपामूर्मिं सचते सिन्धुषु श्रितः । अध्यस्थात्सानु पवमानो अव्ययं नाभा पृथिव्या धरुणो महो दिवः ॥
ਰਾਜੇ ਵਾਂਗ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਿੰਧੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਅਪਾਂ ਊਰ੍ਮਿ—ਜਲ ਦੀ ਲਹਿਰ—ਨਾਲ ਸੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਵਮਾਨ ਅਵ੍ਯਯ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਹੈ: ਪૃਥਿਵੀ ਦਾ ਨਾਭਿ, ਮਹਾ ਦਿਵ ਦਾ ਧਰੁਣ—ਅਡੋਲ ਸੱਚ ਉੱਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
Mantra 9
दिवो न सानु स्तनयन्नचिक्रदद्द्यौश्च यस्य पृथिवी च धर्मभिः । इन्द्रस्य सख्यं पवते विवेविदत्सोमः पुनानः कलशेषु सीदति ॥
ਦਿਵੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਗੱਜਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਪੁਕਾਰਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੇ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ ਦਿਉ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਖ਼ੀ ਨੂੰ ਲੱਭ ਕੇ ਜਿੱਤ ਕੇ ਉਹ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਪਵਮਾਨ ਸੋਮ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਕਲਸ਼ਾਂ (ਪਿਆਲਿਆਂ) ਵਿੱਚ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।
Mantra 10
ज्योतिर्यज्ञस्य पवते मधु प्रियं पिता देवानां जनिता विभूवसुः । दधाति रत्नं स्वधयोरपीच्यं मदिन्तमो मत्सर इन्द्रियो रसः ॥
ਯੱਗ ਦਾ ਜੋਤਿ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਮਿੱਠਾ ਮਧੁ, ਪ੍ਰਿਯ ਆਨੰਦ; ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਤੇ ਜਨਕ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਧਨਵਾਨ। ਉਹ ਦੋ ਸ੍ਵਧਾ-ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਰਤਨ ਟਿਕਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਸਭ ਤੋਂ ਮਦਕਾਰੀ, ਰਸਭਰਿਆ, ਇੰਦਰਿਯ (ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਬਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ) ਰਸ।
Mantra 11
अभिक्रन्दन्कलशं वाज्यर्षति पतिर्दिवः शतधारो विचक्षणः । हरिर्मित्रस्य सदनेषु सीदति मर्मृजानोऽविभिः सिन्धुभिर्वृषा ॥
ਪੁਕਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਵਾਜੀ (ਬਲਵਾਨ) ਕਲਸ਼ ਵੱਲ ਧਾਵਦਾ ਹੈ—ਦਿਉ ਦਾ ਪਤੀ, ਸੌ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਾਲ-ਦਰਸ਼ੀ। ਹਰਿਤ/ਤਾਮਰ ਸੋਮ ਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਸਦਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦਾ ਹੈ; ਅਵੀ (ਭੇਡ) ਦੀ ਉਨ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਰਜਿਤ ਹੋ ਕੇ—ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ, ਪ੍ਰਬਲ ਜਨਕ ਸ਼ਕਤੀ।
Mantra 12
अग्रे सिन्धूनां पवमानो अर्षत्यग्रे वाचो अग्रियो गोषु गच्छति । अग्रे वाजस्य भजते महाधनं स्वायुधः सोतृभिः पूयते वृषा ॥
ਸਿੰਧੂਆਂ (ਨਦੀਆਂ) ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਪਵਮਾਨ (ਸੋਮ) ਦੌੜਦਾ ਹੈ; ਵਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅੱਗੇ—ਕਿਰਨਾਂ/ਗੋਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਹੀ ਉਹ ਬਲ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਧਨ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸਵੈ-ਆਯੁਧਧਾਰੀ ਉਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਸਮ ਬਲਵਾਨ ਸੋਤ੍ਰੀਆਂ (ਰਸ ਨਿਚੋੜਨ ਵਾਲਿਆਂ) ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Mantra 13
अयं मतवाञ्छकुनो यथा हितोऽव्ये ससार पवमान ऊर्मिणा । तव क्रत्वा रोदसी अन्तरा कवे शुचिर्धिया पवते सोम इन्द्र ते ॥
ਇਹ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਵੀ, ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਉਨ (ਛਾਣਨੀ) ਵਿਚੋਂ ਦੌੜ ਗਿਆ—ਪਵਮਾਨ। ਹੇ ਕਵੇ, ਤੇਰੇ ਕ੍ਰਤੁ (ਸੰਕਲਪ) ਨਾਲ ਦੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੁੱਧ ਧੀ ਵਾਲਾ ਸੋਮ, ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Mantra 14
द्रापिं वसानो यजतो दिविस्पृशमन्तरिक्षप्रा भुवनेष्वर्पितः । स्वर्जज्ञानो नभसाभ्यक्रमीत्प्रत्नमस्य पितरमा विवासति ॥
ਦ੍ਰਾਪਿ (ਚਾਦਰ/ਆਵਰਨ) ਪਹਿਨ ਕੇ, ਯਜਨੀਯ, ਦਿਵ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਨੂੰ ਭਰਦਾ, ਭੁਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ—ਉਹ ਹੈ। ਸ੍ਵਰ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼) ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਨਭਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ; ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਉਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਆਦਿ-ਮੂਲ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 15
सो अस्य विशे महि शर्म यच्छति यो अस्य धाम प्रथमं व्यानशे । पदं यदस्य परमे व्योमन्यतो विश्वा अभि सं याति संयतः ॥
ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਆਸਰਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪਦ ਪਰਮ ਵ੍ਯੋਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਸ ਉਚਾਈ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਵੱਲ ਸੰਯਮਿਤ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਉੱਪਰ ਸਥਾਪਿਤ ਤ-ਕੇਂਦਰ ਨਾਲ ਜੋਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Mantra 16
प्रो अयासीदिन्दुरिन्द्रस्य निष्कृतं सखा सख्युर्न प्र मिनाति संगिरम् । मर्य इव युवतिभिः समर्षति सोमः कलशे शतयाम्ना पथा ॥
ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਹੈ ਇੰਦੂ—ਇੰਦਰ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਥਾਂ ਵੱਲ; ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਕੇ ਉਹ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਸੰਧਿ ਨਹੀਂ ਤੋੜਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਨੌਜਵਾਨ ਪ੍ਰੇਮੀ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਦੌੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸੋਮ—ਪਾਲਣਹਾਰ ਆਪਃ ਨਾਲ—ਸੌ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੇ ਪਥ ਰਾਹੀਂ ਕਲਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Mantra 17
प्र वो धियो मन्द्रयुवो विपन्युवः पनस्युवः संवसनेष्वक्रमुः । सोमं मनीषा अभ्यनूषत स्तुभोऽभि धेनवः पयसेमशिश्रयुः ॥
ਹੇ (ਕਵਿਓ), ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਧਿਯਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧਣ—ਆਨੰਦ-ਯੁਵਾਨ, ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ; ਉਹ ਸੰਵਸਨਾਂ, ਵਿਵਸਥਿਤ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਨੀਸ਼ਾਵਾਂ ਸੋਮ ਵੱਲ ਅਭਿ-ਅਨੂਸ਼ਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਤੁਭ ਅਤੇ ਧੇਨਵਾਂ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਦਬ ਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਤੇਜਸਵੀ ਬਲ ਦਾ ਪੋਸ਼ਣ।
Mantra 18
आ नः सोम संयतं पिप्युषीमिषमिन्दो पवस्व पवमानो अस्रिधम् । या नो दोहते त्रिरहन्नसश्चुषी क्षुमद्वाजवन्मधुमत्सुवीर्यम् ॥
ਹੇ ਸੋਮ, ਨਿਯਤ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆ; ਬਲ ਦੀ ਵਿਸਤਾਰਮਾਨ ਪ੍ਰੇਰਣਾ (ਇਸ਼ਾ) ਸਮੇਤ। ਹੇ ਇੰਦੂ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ; ਹੇ ਪਵਮਾਨ, ਅਸ੍ਰਿਧਮ—ਅਚੂਕ—ਵਹਿ। ਜੋ (ਧੇਨੂ/ਇਸ਼ਾ) ਸਾਡੇ ਲਈ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਦੁੱਧ ਦੋਹਦੀ ਹੈ, ਅਖੁੱਟ ਰਹਿ ਕੇ—ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਪਰਿਪੂਰਨਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ: ਵਾਜ (ਵਿਜੈ-ਇਨਾਮ) ਸਮੇਤ, ਮਧੁਰਤਾ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਸੁਵੀਰ੍ਯ (ਵੀਰ-ਸ਼ਕਤੀ) ਸਮੇਤ।
Mantra 19
वृषा मतीनां पवते विचक्षणः सोमो अह्नः प्रतरीतोषसो दिवः । क्राणा सिन्धूनां कलशाँ अवीवशदिन्द्रस्य हार्द्याविशन्मनीषिभिः ॥
ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ ਦਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਸੋਮ—ਵਿਚਕਸ਼ਣ—ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਦਿਨ ਨੂੰ, ਉਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ, ਦਿਉ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਸਿੰਧੂਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਲਸ਼ਾਂ (ਪਾਤਰਾਂ) ਵਿੱਚ ਧੱਕ ਕੇ ਭਰਦਾ ਹੈ; ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮਨੀਸ਼ਾ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਬੁੱਧੀ) ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 20
मनीषिभिः पवते पूर्व्यः कविर्नृभिर्यतः परि कोशाँ अचिक्रदत् । त्रितस्य नाम जनयन्मधु क्षरदिन्द्रस्य वायोः सख्याय कर्तवे ॥
ਮਨੀਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਵੀ (ਸੋਮ) ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਨ੍ਰਿ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਉਹ ਕੋਸ਼ਾਂ (ਪਾਤਰਾਂ) ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਗੱਜਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਤ ਦਾ ਨਾਮ ਜਨਮਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਮਧੁ ਟਪਕਾਂਦਾ ਹੈ—ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਦੀ ਸਖ਼ੀਤਾ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ।
Mantra 21
अयं पुनान उषसो वि रोचयदयं सिन्धुभ्यो अभवदु लोककृत् । अयं त्रिः सप्त दुदुहान आशिरं सोमो हृदे पवते चारु मत्सरः ॥
ਇਹ ਸੋਮ, ਪਵਮਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਨਦੀਆਂ ਲਈ ਲੋਕ-ਕ੍ਰਮ ਦਾ ਕਰਤਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਤ੍ਰਿਃਸਪਤ (ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸੱਤ) ਵਾਰ ਆਸ਼ਿਰ (ਮਿਸ਼ਰਣ) ਨੂੰ ਦੁਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਸੋਮ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਵਗਦਾ ਹੈ—ਆਨੰਦਮਈ ਮਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ।
Mantra 22
पवस्व सोम दिव्येषु धामसु सृजान इन्दो कलशे पवित्र आ । सीदन्निन्द्रस्य जठरे कनिक्रदन्नृभिर्यतः सूर्यमारोहयो दिवि ॥
ਹੇ ਸੋਮ, ਦਿਵ੍ਯ ਧਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ; ਛੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੇ ਇੰਦੂ, ਕਲਸ਼ ਵਿੱਚ—ਪਵਿੱਤਰ (ਛਾਣਨੀ) ਵਿੱਚ—ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ। ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਜਠਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਉੱਚੀ ਧੁਨ ਕਰਦਾ, ਨਰ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਤੂੰ ਦਿਵਿ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਹੈ।
Mantra 23
अद्रिभिः सुतः पवसे पवित्र आँ इन्दविन्द्रस्य जठरेष्वाविशन् । त्वं नृचक्षा अभवो विचक्षण सोम गोत्रमङ्गिरोभ्योऽवृणोरप ॥
ਅਦ੍ਰੀਆਂ (ਪੱਥਰਾਂ) ਨਾਲ ਸੁਤ ਹੋਇਆ ਤੂੰ, ਹੇ ਇੰਦੂ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ (ਛਾਣਨੀ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਜਠਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦਾ। ਤੂੰ ਨ੍ਰਿਚਕ੍ਸ਼—ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ—ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣ ਬਣਿਆ; ਹੇ ਸੋਮ, ਤੂੰ ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਲਈ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਗੋਤ੍ਰ (ਗਉ-ਵਾਢਾ) ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
Mantra 24
त्वां सोम पवमानं स्वाध्योऽनु विप्रासो अमदन्नवस्यवः । त्वां सुपर्ण आभरद्दिवस्परीन्दो विश्वाभिर्मतिभिः परिष्कृतम् ॥
ਹੇ ਸੋਮ, ਪਵਮਾਨ, ਸ੍ਵਾਧ੍ਯ (ਸ੍ਵੈ-ਸ਼ਾਸਿਤ) ਤੈਨੂੰ ਵਿਪ੍ਰ ਅਨੁਸਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਇੰਦੁ, ਸੁਪਰਨ (ਸੁੰਦਰ-ਪੰਖਾਂ ਵਾਲਾ) ਤੈਨੂੰ ਦਿਉ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੋਂ ਲਿਆਇਆ ਹੈ—ਸਭ ਮਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪਰਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤ, ਪਰਿਪੂਰਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ।
Mantra 25
अव्ये पुनानं परि वार ऊर्मिणा हरिं नवन्ते अभि सप्त धेनवः । अपामुपस्थे अध्यायवः कविमृतस्य योना महिषा अहेषत ॥
ਅਵ੍ਯ (ਭੇਡ ਦੀ ਉਨ) ਵਿੱਚ ਪੁਨਾਨ ਹੋਂਦਾ, ਪਰਿ-ਵਾਰ (ਛਾਣਨੀ) ਵਿੱਚ ਊਰ੍ਮੀ (ਲਹਿਰ) ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਹਰੀ (ਸੁਵਰਨ-ਵਰਨ) ਅੱਗੇ ਸੱਤ ਧੇਨੂਆਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਪਾਂ ਉਪਸਥ (ਜਲਾਂ ਦੀ ਗੋਦ) ਵਿੱਚ ਅਧ੍ਯਾਯਵ (ਅੱਗੇ ਵਧਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਨੇ ਕਵੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ; ਮਹਿਸ਼ਾਂ ਨੇ ਤਸ੍ਯ ਯੋਨੀ (ਸੱਚ/ਤ ਦੇ ਗਰਭ) ਵੱਲ ਗਰਜਨਾ ਕੀਤੀ।
Mantra 26
इन्दुः पुनानो अति गाहते मृधो विश्वानि कृण्वन्त्सुपथानि यज्यवे । गाः कृण्वानो निर्णिजं हर्यतः कविरत्यो न क्रीळन्परि वारमर्षति ॥
ਇੰਦੁ, ਪੁਨਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਮ੍ਰਿਧ (ਰੋਕਾਂ/ਪ੍ਰਤਿਰੋਧਾਂ) ਨੂੰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਜ੍ਯ (ਯਜਮਾਨ) ਲਈ ਹਰ ਰਾਹ ਨੂੰ ਸੁਪਥ (ਸੁਗਮ ਪਥ) ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗਾਃ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਕਿਰਣਾਂ) ਅਤੇ ਹਰ੍ਯਤ ਨਿਰ੍ਣਿਜ (ਚਮਕਦਾ ਵਸਤ੍ਰ) ਰਚਦਾ, ਕਵੀ (ਦੀਪਤ ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ) ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਖੇਡਦਾ, ਪਰਿ-ਵਾਰ (ਛਾਣਨੀ) ਦੇ ਗੇੜ ਲਾ ਕੇ ਅੱਗੇ ਧੱਕਦਾ ਵਗਦਾ ਹੈ।
Mantra 27
असश्चतः शतधारा अभिश्रियो हरिं नवन्तेऽव ता उदन्युवः । क्षिपो मृजन्ति परि गोभिरावृतं तृतीये पृष्ठे अधि रोचने दिवः ॥
ਅਵਿਰਤ, ਸੌ ਧਾਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਸ਼੍ਰੀ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਰਿ (ਸੁਵਰਨ) ਉੱਤੇ ਨਮਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਲ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੇਜ਼ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਗੋ-ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਆਵ੍ਰਿਤ ਉਸ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਚੌਫੇਰੇ ਘੇਰ ਕੇ—ਦਿਵ ਦੇ ਰੋਚਨ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਤੀਜੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
Mantra 28
तवेमाः प्रजा दिव्यस्य रेतसस्त्वं विश्वस्य भुवनस्य राजसि । अथेदं विश्वं पवमान ते वशे त्वमिन्दो प्रथमो धामधा असि ॥
ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਹੀ ਹਨ—ਦਿਵ੍ਯ ਰੇਤਸ (ਬੀਜ) ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ; ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਭੁਵਨ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪਵਮਾਨ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਤੇਰੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਹੇ ਇੰਦੂ, ਤੂੰ ਧਾਮਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਪਕ ਹੈਂ।
Mantra 29
त्वं समुद्रो असि विश्ववित्कवे तवेमाः पञ्च प्रदिशो विधर्मणि । त्वं द्यां च पृथिवीं चाति जभ्रिषे तव ज्योतींषि पवमान सूर्यः ॥
ਤੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈਂ, ਹੇ ਸਰਵਵਿਤ ਕਵੀ; ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੰਜੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਹਨ। ਤੂੰ ਦਿਆਉਂ ਅਤੇ ਪૃਥਵੀ—ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਧਾਰਿਆ ਹੈ; ਹੇ ਪਵਮਾਨ, ਤੇਰੇ ਜੋਤ ਹੀ ਸੂਰਜ ਹਨ।
Mantra 30
त्वं पवित्रे रजसो विधर्मणि देवेभ्यः सोम पवमान पूयसे । त्वामुशिजः प्रथमा अगृभ्णत तुभ्येमा विश्वा भुवनानि येमिरे ॥
ਹੇ ਸੋਮ ਪਵਮਾਨ! ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ (ਛਾਣਨੀ) ਵਿੱਚ, ਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ। ਅਗਨੀ-ਖੋਜੀ ਉਸ਼ਿਜਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਾਰੇ ਭੁਵਨ ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਹਾਰਨਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਏ।
Mantra 31
प्र रेभ एत्यति वारमव्ययं वृषा वनेष्वव चक्रदद्धरिः । सं धीतयो वावशाना अनूषत शिशुं रिहन्ति मतयः पनिप्नतम् ॥
ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਰਿਸ਼ੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਛਾਣਨੀ ਤੋਂ ਪਰੇ; ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ—ਹਰਿਤ-ਤਾਮ੍ਰ ਤੇਜ—ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਜਦਾ ਹੈ। ਜਾਗ੍ਰਤ ਧੀਤੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਸਤੁਤੀ ਗਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਗੁਪਤ ਤੌਰ ਤੇ ਵਧਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਨੂੰ ਮਤੀਆਂ ਚਾਟ ਕੇ ਪਾਲਦੀਆਂ ਹਨ।
Mantra 32
स सूर्यस्य रश्मिभिः परि व्यत तन्तुं तन्वानस्त्रिवृतं यथा विदे । नयन्नृतस्य प्रशिषो नवीयसीः पतिर्जनीनामुप याति निष्कृतम् ॥
ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਰਸ਼ਮੀਆਂ ਨਾਲ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਬੁਣਦਾ ਹੈ, ਤੰਤੂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਖਿੱਚਦਾ—ਯਥਾ ਵਿਦੇ, ਸਮ੍ਯਕ ਗਿਆਨ ਲਈ। ਤ ਦੀਆਂ ਨਿੱਤ-ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਨੀਆਂ ਦਾ ਪਤੀ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤ—ਸਪਸ਼ਟ ਮੁਕਤ ਦਵਾਰ—ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 33
राजा सिन्धूनां पवते पतिर्दिव ऋतस्य याति पथिभिः कनिक्रदत् । सहस्रधारः परि षिच्यते हरिः पुनानो वाचं जनयन्नुपावसुः ॥
ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵਹਿ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਦਿਵ ਦਾ ਪਤੀ; ਉਹ ਤ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਗੱਜਦਾ ਹੋਇਆ ਤੁਰਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਹਰਿਤ-ਤਾਮ੍ਰ ਵਰਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਚੌਫੇਰੇ ਢਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੁਨਾਨ (ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ) ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਨਿਵਾਸ ਦੇ ਧਨ ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 34
पवमान मह्यर्णो वि धावसि सूरो न चित्रो अव्ययानि पव्यया । गभस्तिपूतो नृभिरद्रिभिः सुतो महे वाजाय धन्याय धन्वसि ॥
ਹੇ ਪਵਮਾਨ, ਤੂੰ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੜ੍ਹ ਬਣ ਕੇ ਦੌੜਦਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈਂ; ਚਮਕਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਰਾਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈਂ। ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਅਦ੍ਰਿ (ਪੱਥਰਾਂ) ਨਾਲ ਪੀੜ ਕੇ ਕੱਢਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਵਾਜ—ਬਲ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ—ਅਤੇ ਧਨ੍ਯ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
Mantra 35
इषमूर्जं पवमानाभ्यर्षसि श्येनो न वंसु कलशेषु सीदसि । इन्द्राय मद्वा मद्यो मदः सुतो दिवो विष्टम्भ उपमो विचक्षणः ॥
ਆਤਮਾ ਦਾ ਅੰਨ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਲਿਆ ਕੇ, ਹੇ ਪਵਮਾਨ, ਤੂੰ ਵਹਿ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈਂ; ਸ਼੍ਯੇਨ (ਬਾਜ਼) ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਵਸੁ (ਘੋਂਸਲੇ/ਨਿਵਾਸ) ਵੱਲ, ਤੂੰ ਕਲਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਦਾ ਹੈਂ। ਪੀੜ ਕੇ ਕੱਢਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੂੰ ਇੰਦਰ ਲਈ ਮਦ—ਮੱਤੀ ਖੁਸ਼ੀ—ਹੈ; ਤੂੰ ਦਿਉ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਪਰਮ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਦਰਸ਼ੀ ਹੈਂ।
Mantra 36
सप्त स्वसारो अभि मातरः शिशुं नवं जज्ञानं जेन्यं विपश्चितम् । अपां गन्धर्वं दिव्यं नृचक्षसं सोमं विश्वस्य भुवनस्य राजसे ॥
ਸੱਤ ਭੈਣਾਂ—ਮਾਤਾਵਾਂ—ਨਵੇਂ ਜੰਮੇ ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਨੂੰ, ਜੇਤੂ ਅਤੇ ਸਰਵ-ਵਿਵੇਕਵਾਨ ਨੂੰ, ਘੇਰ ਕੇ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗੰਧਰਵ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ ਸੋਮ ਨੂੰ, ਸਮੂਹ ਭਵਨ-ਜਗਤ ਦੀ ਰਾਜਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
Mantra 37
ईशान इमा भुवनानि वीयसे युजान इन्दो हरितः सुपर्ण्यः । तास्ते क्षरन्तु मधुमद्घृतं पयस्तव व्रते सोम तिष्ठन्तु कृष्टयः ॥
ਹੇ ਇੰਦੁ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੁਵਨਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਾਨ! ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵੀਰ੍ਯ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈਂ, ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਰਿਤ, ਸੁਪਰਨ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ। ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮਧੁਰ ਘ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਪਯਸ ਵਹਾਉਣ; ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਸੋਮ, ਲੋਕ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰਹਿਣ।
Mantra 38
त्वं नृचक्षा असि सोम विश्वतः पवमान वृषभ ता वि धावसि । स नः पवस्व वसुमद्धिरण्यवद्वयं स्याम भुवनेषु जीवसे ॥
ਹੇ ਸੋਮ, ਤੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਨೃਚક્ષਾਃ—ਦ੍ਰਸ਼ਟੀ-ਸ਼ਕਤੀ—ਹੈ; ਹੇ ਪਵਮਾਨ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ, ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਧਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦੌੜਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੇ ਲਈ ਤੂੰ ਵਸੁਮਯ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਹਿਰਣ੍ਯਮਯ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਭੁਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਚੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਜੀਵਦੇ ਰਹੀਏ।
Mantra 39
गोवित्पवस्व वसुविद्धिरण्यविद्रेतोधा इन्दो भुवनेष्वर्पितः । त्वं सुवीरो असि सोम विश्ववित्तं त्वा विप्रा उप गिरेम आसते ॥
ਹੇ ਇੰਦੋ, ਗੋਵਿਤ੍—ਗੋਆਂ (ਅਥਵਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਕਿਰਣਾਂ) ਦਾ ਖੋਜੀ—ਬਣ ਕੇ; ਵਸੁਵਿਤ੍—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਖੋਜੀ—ਬਣ ਕੇ; ਹਿਰਣ੍ਯਵਿਤ੍—ਸੁਵਰਨ ਤೇಜ ਦਾ ਖੋਜੀ—ਬਣ ਕੇ ਤੂੰ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੋ। ਰੇਤੋਧਾ—ਬੀਜ-ਧਾਰਕ—ਤੂੰ ਭੁਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈਂ। ਹੇ ਸੋਮ, ਤੂੰ ਸੁਵੀਰ—ਵੀਰਯ-ਦਾਤਾ—ਹੈਂ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਤ੍—ਸਰਬ-ਜਾਣੂ—ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਵਿਪ੍ਰ ਆਪਣੇ ਗੀਤ-ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ।
Mantra 40
उन्मध्व ऊर्मिर्वनना अतिष्ठिपदपो वसानो महिषो वि गाहते । राजा पवित्ररथो वाजमारुहत्सहस्रभृष्टिर्जयति श्रवो बृहत् ॥
ਮਿਠਾਸ ਦੀ ਊਰਮੀ ਉੱਠਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਨਾਂ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਆਪਾਂ (ਜਲਾਂ) ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਮਹਿਸ਼—ਮਹਾਬਲਵਾਨ—ਅੰਦਰ ਡੁੱਬ ਕੇ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਰਾਜਾ ਵਾਜ—ਬਲ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ—ਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ; ਸਹਸ੍ਰ-ਭ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਹਜ਼ਾਰ-ਧਾਰੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਉਹ ਉੱਚਾਈਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰਵਃ—ਮਹਾਨ ਯਸ਼—ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 41
स भन्दना उदियर्ति प्रजावतीर्विश्वायुर्विश्वाः सुभरा अहर्दिवि । ब्रह्म प्रजावद्रयिमश्वपस्त्यं पीत इन्दविन्द्रमस्मभ्यं याचतात् ॥
ਉਹ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ—ਪ੍ਰਜਾਵਤੀ, ਵਿਸ਼੍ਵਾਯੁ, ਅਤੇ ਅਹਰ-ਦਿਵਿ ਸੁਭਰਾ—ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸੁਫਲ-ਧਾਰਣ ਵਾਲੀਆਂ—ਬਣਾ ਕੇ। ਜਦੋਂ ਇੰਦੁ ਪੀਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰੇ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾ ਸਮੇਤ ਬ੍ਰਹ੍ਮ—ਮੰਤ੍ਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵਚਨ—ਅਤੇ ਰਯਿ—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ—ਜੋ ਅਸ਼੍ਵਪਸਤ੍ਯ, ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਤੇਜ਼ ਊਰਜਾਵਾਂ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ—ਦਾਨ ਕਰੇ।
Mantra 42
सो अग्रे अह्नां हरिर्हर्यतो मदः प्र चेतसा चेतयते अनु द्युभिः । द्वा जना यातयन्नन्तरीयते नरा च शंसं दैव्यं च धर्तरि ॥
ਉਹ ਹਰੀ—ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ—ਹਰਿਆਲੇ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮਦ (ਆਨੰਦ-ਉਨਮਾਦ) ਬਣ ਕੇ, ਚੇਤਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਉਭੀਆਂ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਂ) ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਦੋਨਾਂ ਜਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਗਤੀ ਕਰਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਧਾਰਕ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ੰਸ (ਉਚਾਰ) ਅਤੇ ਦੈਵੀ ਸਤੁਤੀ—ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਧਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Mantra 43
अञ्जते व्यञ्जते समञ्जते क्रतुं रिहन्ति मधुनाभ्यञ्जते । सिन्धोरुच्छ्वासे पतयन्तमुक्षणं हिरण्यपावाः पशुमासु गृभ्णते ॥
ਉਹ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਭਿਸੇਕ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਕੱਠੇ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਮਧੂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਕ੍ਰਤੁ (ਸੰਕਲਪ-ਸ਼ਕਤੀ) ਨੂੰ ਚਾਟਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਿੰਧੂ ਦੇ ਉੱਛਵਾਸ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦਾ ਉਕਸ਼ਣ (ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ) ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਹਿਰਣ੍ਯਪਾਵਾਃ (ਸੁਵਰਨ-ਸ਼ੋਧਕਾਂ) ਵੱਲੋਂ—ਜਿਵੇਂ ਜੀਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਰੂਪ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ।
Mantra 44
विपश्चिते पवमानाय गायत मही न धारात्यन्धो अर्षति । अहिर्न जूर्णामति सर्पति त्वचमत्यो न क्रीळन्नसरद्वृषा हरिः ॥
ਵਿਪਸ਼ਚਿਤ ਪਵਮਾਨ ਲਈ ਗਾਓ; ਮਹਾਨ ਦਰਿਆ ਵਾਂਗ ਪੀੜਿਆ ਹੋਇਆ ਅੰਧਸ (ਸੋਮਰਸ) ਧਾਰਾ ਬਣ ਕੇ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਹਿ ਵਾਂਗ ਉਹ ਜੂਰਨੀ ਤ੍ਵਚਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸਰਕਦਾ ਹੈ; ਖੇਡਦੇ ਅਸ਼ਵ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ—ਹਰੀ—ਲਗਾਤਾਰ ਦੌੜਦਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
Mantra 45
अग्रेगो राजाप्यस्तविष्यते विमानो अह्नां भुवनेष्वर्पितः । हरिर्घृतस्नुः सुदृशीको अर्णवो ज्योतीरथः पवते राय ओक्यः ॥
ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ—ਜਲਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ—ਬਲ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਪਦਾ ਹੋਇਆ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ। ਹਰੀ, ਘ੍ਰਿਤਸਨੁ (ਘਿਉ-ਸਮਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਟਪਕਦਾ), ਸੁਦ੍ਰਸ਼ੀਕ (ਸੁੰਦਰ ਦਰਸ਼ਨੀ), ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਵਿੱਚ ਅਰਨਵ ਵਰਗਾ; ਜੋਤਿਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਰਾਯ ਦੇ ਓਕ੍ਯ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਘਰ) ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਂਦਾ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Mantra 46
असर्जि स्कम्भो दिव उद्यतो मदः परि त्रिधातुर्भुवनान्यर्षति । अंशुं रिहन्ति मतयः पनिप्नतं गिरा यदि निर्णिजमृग्मिणो ययुः ॥
ਦਿਵ ਦੇ ਉੱਚੇ ਤੇਜ ਤੋਂ ਸਕੰਭ (ਆਧਾਰ-ਸਤੰਭ) ਛੁੱਟ ਗਿਆ ਹੈ; ਉੱਠਿਆ ਹੋਇਆ ਮਦ (ਉਲਾਸ) ਤ੍ਰਿਧਾਤੁ (ਤਿੰਨ-ਪੱਧਰੀ ਸਥਾਪਿਤ) ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਤੀਆਂ ਅੰਸ਼ੁ (ਤੇਜ-ਕਿਰਣ) ਨੂੰ ਚਾਟਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਾਕਤ ਨਾਲ ਘੜ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਗਮਿਣੋ (ਚਾ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ) ਗਿਰਾ (ਸਤੁਤੀ) ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕਦੀ ਨਿਰਣਿਜ (ਵਸਤ੍ਰ/ਆਵਰਨ) ਨਾਲ ਢੱਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
Mantra 47
प्र ते धारा अत्यण्वानि मेष्यः पुनानस्य संयतो यन्ति रंहयः । यद्गोभिरिन्दो चम्वोः समज्यस आ सुवानः सोम कलशेषु सीदसि ॥
ਹੇ ਇੰਦੁ, ਤੇਰੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧਣ; ਪੁਨਾਨ (ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ) ਅਤੇ ਸੰਯਤ (ਸਹੀ ਰਾਹ ਤੇ ਇਕੱਠਾ) ਹੋਣ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸੁੱਖਮ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਧਾਰਾਂ ਦੌੜ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਗੋਭਿਃ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਕਿਰਣਾਂ) ਨਾਲ ਚਮ੍ਵੋਃ (ਦੋ ਪਿਆਲੇ/ਕੱਪ) ਵਿੱਚ ਸਮਜ੍ਯਸੇ (ਮਿਲਦਾ) ਹੈਂ, ਤਦ, ਹੇ ਸੋਮ, ਸੁਵਾਨ (ਨਿਚੋੜਿਆ ਹੋਇਆ) ਹੋ ਕੇ, ਕਲਸ਼ੇਸ਼ੁ (ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ) ਤੂੰ ਆਸਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ—ਪੂਰਨਤਾ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ।
Mantra 48
पवस्व सोम क्रतुविन्न उक्थ्योऽव्यो वारे परि धाव मधु प्रियम् । जहि विश्वान्रक्षस इन्दो अत्रिणो बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥
ਹੇ ਸੋਮ, ਕ੍ਰਤੁ-ਵਿਦ् (ਸੰਕਲਪ-ਜਾਣਨਹਾਰ), ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ; ਉਕਥ੍ਯ (ਸਤੁਤੀ-ਯੋਗ) ਬਣ ਕੇ, ਉਨ ਦੇ ਛਾਣਣ (ਅਵ੍ਯ ਵਾਰੇ) ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯ ਮਧੁਰਤਾ ਨਾਲ ਦੌੜ। ਹੇ ਇੰਦੁ, ਇੱਥੇ ਦੇ ਅਤ੍ਰਿਣੋ—ਭੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਨਾਸ ਕਰ; ਅਸੀਂ ਵਿਦਥ (ਸਭਾ) ਵਿੱਚ ਸੁਵੀਰ (ਵੀਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਮਰੱਥ) ਹੋ ਕੇ ‘ਬ੍ਰਿਹਤ੍’—ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੱਤ ਦਾ ਵਚਨ ਬੋਲੀਂਏ।
Frequently Asked Questions
It praises Soma as he is purified (pavamāna) through wool and strainers, becoming sweet, powerful, and fit for divine offering, while also supporting truth (ṛta) and strength for the worshippers.
These are the real ritual instruments and surroundings of Soma purification; the hymn also treats them as symbols of inner clarification—raw potency becoming clear, truthful inspiration.
It asks Soma to destroy hostile forces (rākṣasas, atriṇ) and to grant the community strong, ‘vast’ speech and heroic inner power in the sacred assembly.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.