Sukta 103
Sukta 9.103
Soma Pavamāna corpus; precise attribution requires Anukramaṇī confirmation.
Soma Pavamāna.
Likely Gāyatrī/Anuṣṭubh/Triṣṭubh depending on hymn; verify by metrical count for 9.103.1.
ਇਹ ਛੋਟਾ ਪਵਮਾਨ ਸੂਕਤ ਸੋਮ ਨੂੰ “ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਬਚਨ” ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਛਾਣਨੀ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ/ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸੋਮ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਅਚੂਕ ਨੇਤਾ (ਮਤੀਨਾਂ ਨੇਤਾ) ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਜਿੱਤੂ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੌੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਨੰਦ-ਭੋਗ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਦੇਸ਼ ਦੋਹਾਂ ਹੈ—ਵਿਧਿਕ: ਪੀੜਿਆ ਹੋਇਆ ਰਸ ਅਰਪਣ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨਾ; ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਮਯ: ਉਪਾਸਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੋਮ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਨਾ।
Mantras
Mantra 1
प्र पुनानाय वेधसे सोमाय वच उद्यतम् । भृतिं न भरा मतिभिर्जुजोषते ॥
ਪਵਮਾਨ ਸੋਮ ਨੂੰ—ਵੇਧਸ (ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਧਾਤਾ) ਨੂੰ—ਉੱਠਾਇਆ ਹੋਇਆ ਵਚਨ ਅੱਗੇ ਲਿਆਓ; ਆਪਣੀਆਂ ਮਤੀਆਂ (ਚਿੰਤਨ-ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ) ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਤਿ (ਅਰਪਣ) ਵਾਂਗ ਢੋਵੋ—ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਰਸ ਲਵੇਗਾ।
Mantra 2
परि वाराण्यव्यया गोभिरञ्जानो अर्षति । त्री षधस्था पुनानः कृणुते हरिः ॥
ਅਵ੍ਯਯ (ਅਵਿਰਤ) ਛਾਣਨੀ ਵਿੱਚ, ਵਾਰਾ (ਊਨ ਦੇ ਫਲੀਸ) ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਉਹ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਗੋ (ਕਿਰਣਾਂ) ਨਾਲ ਅੰਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਵਮਾਨ ਹਰਿ (ਤਾਂਬੇ-ਰੰਗਾ) ਆਪਣੇ ਲਈ ਤ੍ਰਿਸ਼ਧਸਥ (ਤਿੰਨ ਸਥਿਰ ਆਸਨ) ਰਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 3
परि कोशं मधुश्चुतमव्यये वारे अर्षति । अभि वाणीॠषीणां सप्त नूषत ॥
ਮਧੁ ਟਪਕਾਉਂਦਾ ਉਹ ਪਾਤ੍ਰ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਰੋਆਂ ਵਾਲੇ ਛਾਣਣੇ ਰਾਹੀਂ; ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਵਾਣੀਆਂ ਉਸ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰ ਕੇ ਪੁਕਾਰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਜਾਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Mantra 4
परि णेता मतीनां विश्वदेवो अदाभ्यः । सोमः पुनानश्चम्वोर्विशद्धरिः ॥
ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਗਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਦਾਭ੍ਯ—ਵਿਸ਼ਵਦੇਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਸੋਮ ਸਾਡੀਆਂ ਮਤੀਆਂ ਦਾ ਨੇਤਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਚਮੂਆਂ (ਪਾਤ੍ਰਾਂ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹਰਿਤਵਰਨ (ਤਾਂਬੇ-ਪੀਲੇ) ਉਹ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਵਿਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 5
परि दैवीरनु स्वधा इन्द्रेण याहि सरथम् । पुनानो वाघद्वाघद्भिरमर्त्यः ॥
ਦੈਵੀ ਸ੍ਵਧਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਚਲ; ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਰਥ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਕੇ ਆ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਮਰ ਸੋਮ, ਤੈਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਵਾਘਦ੍ਵਾਘ (ਸਤੁਤੀ-ਘੋਸ਼) ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰ।
Mantra 6
परि सप्तिर्न वाजयुर्देवो देवेभ्यः सुतः । व्यानशिः पवमानो वि धावति ॥
ਬਲ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਚੱਕਰ ਲਾਂਦਾ, ਦੇਵ ਸੋਮ—ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਪੀੜਿਆ ਹੋਇਆ—ਪਵਮਾਨ ਬਣ ਕੇ ਅਨੇਕ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਫੈਲਦੇ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਵੰਡਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
It praises Soma while he is being purified through the filter and collected in the ritual vessels, asking that he accept the worshipper’s inspired words and bring clarity and strength.
“Pavamāna” means “self-purifying”: it refers to Soma as the pressed juice that becomes clear and bright as it flows through the strainer into the cups.
It means Soma is invoked as the power that guides and clarifies inner inspiration (mati), making the mind and speech luminous, focused, and fit for offering and truth.
Ask anything about Sukta 103 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.