Rig Veda 7.9.2: Mandala 7, Sukta 9, Mantra 2

Sukta 7.9

Rishi: Vasiṣṭha (Vasiṣṭha-gotra; traditional ascription for Maṇḍala 7 hymns)

Devata: Agni (as Hotṛ, purifier, opener of the Paṇi doors)

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 7.9; hymn style strongly Triṣṭubh)

Samhita Patha (Devanagari)

स सुक्रतुर्यो वि दुरः पणीनां पुनानो अर्कं पुरुभोजसं नः । होता मन्द्रो विशां दमूनास्तिरस्तमो ददृशे राम्याणाम् ॥

Transliteration

sa sukrátur yó ví dúraḥ paṇīnām punānáḥ arkáṃ purubhójasam naḥ | hotā mandró viśā́m damū́nās tirás támo dadṛśe rāmyā́ṇām ||

Translation

ਉਹ ਸੁਕ੍ਰਤੁ—ਸਹੀ ਵਿਵੇਕ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ—ਪਣੀਆਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਰ ਕੇ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ; ਆਪ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਵਾਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਅਰਕ (ਸਤੋਤ੍ਰ-ਅਗਨੀ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਤੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦਮਈ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋਤਾ, ਦਮੂਨਾਸ—ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ—ਰਮਿਆਣਾਂ (ਰਮਣੀਯ ਲੋਕ/ਅਵਸਥਾਵਾਂ) ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सः: he
• सः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सु-क्रतुः: the good-willed/wise (one)
• सु-क्रतुः: Kartā
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: क्रतु (प्रातिपदिक); उपसर्गः सु-

• यः: who
• यः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सम्बन्ध-सर्वनाम)

• वि: apart, asunder
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/निपात)

• दुरः: doors, gates
• दुरः: Karma
• Type: Noun
• Root: द्वार्/दुर् (प्रातिपदिक ‘द्वार’)

• पणीनाम्: of the Paṇis
• पणीनाम्: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: पणि (प्रातिपदिक)

• पुनानः: purifying himself / being purified
• पुनानः: Kartā
• Type: Participle
• Root: √पू (पूञ्) ‘to purify/cleanse’

• अर्कम्: hymn, song of praise
• अर्कम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अर्क (प्रातिपदिक)

• पुरु-भोजसम्: bringing many benefits
• पुरु-भोजसम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: पुरु (अव्यय/विशेषण-प्रातिपदिक) + भोजस (प्रातिपदिक ‘enjoyment/benefit, bounty’)

• नः: for us / our
• नः: Sampradāna
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• होता: the Hotṛ-priest, invoker
• होता: Kartā
• Type: Noun (agent)
• Root: √हु (जुहोति) + तृच् → होतृ (प्रातिपदिक)

• मन्द्रः: gladdening, pleasant-voiced
• मन्द्रः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: मन्द्र (प्रातिपदिक)

• विशाम्: of the peoples/clans
• विशाम्: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: विश् (प्रातिपदिक ‘clan, people’)

• दमूनाः: the house-dwelling (one), household ally
• दमूनाः: Kartā
• Type: Noun/Adjective
• Root: दमूना (प्रातिपदिक; ‘house-friend/house-lord’, epithet of Agni)

• तिरः: across, beyond
• तिरः: —
• Type: Indeclinable
• Root: तिरस् (अव्यय/निपात)

• तमः: darkness
• तमः: Karma
• Type: Noun
• Root: तमस् (प्रातिपदिक)

• ददृशे: has appeared / has been seen
• ददृशे: —
• Type: Verb
• Root: √दृश् (दर्शने) — परस्मैपद/आत्मनेपद परिपाटि; परोक्ष (परफेक्ट) रूप

• राम्याणाम्: of the delightful (things/realms)
• राम्याणाम्: Adhikaraṇa
• Type: Adjective (substantivized)
• Root: राम्य (प्रातिपदिक; ‘delightful, lovely’)