Sukta 74
Sukta 6.74
Bharadvāja (Bārhaspatya lineage) (traditional attribution for Maṇḍala 6; this hymn addressed to Soma-Rudra)
Soma-Rudra (dual deities as healing and protective powers)
Triṣṭubh (probable for RV 6.74; requires full hymn metrical scan for absolute confirmation)
ਆਰ.ਵੀ. 6.74 ਸੋਮ–ਰੁਦ੍ਰ ਦੋਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਇਕ ਸੰਖੇਪ ਚਿਕਿਤਸਾ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ-ਸੂਕਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅੰਦਰਲੀ “ਅਸੁਰ੍ਯ” (ਸਵਾਮੀ-ਸਰੂਪ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ) ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਵਾਉਣ, ਅਰਪਣ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਕਲਿਆਣ ਲਿਆਉਣ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਔਖਧੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਰੋਪ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਪੀੜਾ ਦੇ ਬੰਧਨ ਢਿੱਲੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਪਾਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲੇ—ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਰਖਵਾਲੀ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
सोमारुद्रा धारयेथामसुर्यं प्र वामिष्टयोऽरमश्नुवन्तु । दमेदमे सप्त रत्ना दधाना शं नो भूतं द्विपदे शं चतुष्पदे ॥
ਹੇ ਸੋਮ-ਰੁਦ੍ਰੋ, ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਆਸੁਰ੍ਯ (ਪ੍ਰਭੁਤਵ ਵਾਲੀ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ-ਸ਼ਕਤੀ) ਧਾਰਨ ਕਰਾਓ; ਸਾਡੀਆਂ ਇਸ਼ਟਯੋ (ਯਜ੍ਞ-ਅਰਪਣਾਂ) ਛੇਤੀ ਤੁਹਾਡੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ। ਘਰ-ਘਰ ਸੱਤ ਰਤਨ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਦ੍ਵਿਪਦਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਚਤੁਸ਼ਪਦਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ—ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੋ।
Mantra 2
सोमारुद्रा वि वृहतं विषूचीममीवा या नो गयमाविवेश । आरे बाधेथां निॠतिं पराचैरस्मे भद्रा सौश्रवसानि सन्तु ॥
ਹੇ ਸੋਮ-ਰੁਦ੍ਰੋ, ਬਹੁਤੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਜੋ ਅਮੀਵਾ (ਰੋਗ) ਸਾਡੇ ਗਯ (ਜੀਵ-ਸ਼ਕਤੀ/ਪ੍ਰਾਣ) ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢੋ। ਨਿਤੀ (ਵਿਘਟਨ-ਨਾਸ਼ ਸ਼ਕਤੀ) ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਮੁੜਦੇ ਰਾਹਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਹੰਕ ਦਿਓ; ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਭਦ੍ਰ, ਸੁਸ਼੍ਰਵਸ (ਸੁਯਸ਼ ਵਾਲੀਆਂ) ਤਾਕਤਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਹੋਣ।
Mantra 3
सोमारुद्रा युवमेतान्यस्मे विश्वा तनूषु भेषजानि धत्तम् । अव स्यतं मुञ्चतं यन्नो अस्ति तनूषु बद्धं कृतमेनो अस्मत् ॥
ਹੇ ਸੋਮ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ—ਸਾਡੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਔਖਧੀਆਂ ਧਾਰਨ ਕਰਾਓ। ਸਾਡੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਦੋਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪਕਰਮ ਦੀ ਗੰਢ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟੋ ਅਤੇ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਛੱਡੋ; ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰੋ।
Mantra 4
तिग्मायुधौ तिग्महेती सुशेवौ सोमारुद्राविह सु मृळतं नः । प्र नो मुञ्चतं वरुणस्य पाशाद्गोपायतं नः सुमनस्यमाना ॥
ਹੇ ਸੋਮ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ—ਤੀਖੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੀਖੇ ਬਾਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਪਰ ਸੁਕਿਰਪਾਲੂ—ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਦਇਆ ਕਰੋ। ਵਰੁਣ ਦੇ ਪਾਸ਼ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਦਿਆਂ ਮੁਕਤ ਕਰੋ; ਅਤੇ ਸੁਮਨ ਹੋ ਕੇ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।
Frequently Asked Questions
They are invoked together as a twofold healing power: Soma as the life-giving, purifying nectar principle, and Rudra as the fierce protector who can also cure and remove harm.
It is a prayer for well-being for people (two-footed) and for animals like cattle (four-footed), extending protection to the whole household economy and life-support system.
Varuṇa’s noose symbolizes binding by cosmic law—guilt, debt, or constraint. The hymn asks Soma–Rudra to loosen these bonds so the worshipper can return to health, freedom, and right order.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.