Sukta 73
Sukta 6.73
Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for this Bṛhaspati hymn cluster)
Bṛhaspati
Triṣṭubh (probable)
ਇਹ ਛੋਟਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੱਥਰੀਲੇ ਅੜਿੱਕੇ ਤੋੜਦਾ, ਕਿਲ੍ਹੇ ਚਕਨਾਚੂਰ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਜਤਨਸ਼ੀਲ ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਥਾਂ, ਪਾਣੀ, ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਗਾਂ-ਧਨ ਜਿੱਤ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਜਿੱਤੂ ਪੁਰੋਹਿਤੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਗੱਜ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ “ਅਰਕ” (ਦੀਪਤਿਮਾਨ ਸਤੁਤੀ-ਗੀਤ) ਆਪ ਹੀ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹਥਿਆਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੂਕਤ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਅਵਾਹਨ ਕਰਕੇ ਰੁਕਾਵਟ-ਭੇਦ, ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਸਹੀ ਆਹਵਾਨ ਰਾਹੀਂ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
यो अद्रिभित्प्रथमजा ऋतावा बृहस्पतिराङ्गिरसो हविष्मान् । द्विबर्हज्मा प्राघर्मसत्पिता न आ रोदसी वृषभो रोरवीति ॥
ਜੋ ਚੱਟਾਨਾਂ ਨੂੰ ਭੇਦਦਾ ਹੈ, ਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਨਮਿਆ—ਅੰਗਿਰਸ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਹਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ। ਦੋਹਰਾ ਮਹਾ-ਵਿਕਾਸ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਘਰਮ ਦੀ ਦਹਕਦੀ ਤਪਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਸੀਨ—ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ—ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਵਾਂਗ ਦੋ ਲੋਕਾਂ (ਰੋਦਸੀ) ਵੱਲ ਗੱਜਦਾ ਹੈ।
Mantra 2
जनाय चिद्य ईवत उ लोकं बृहस्पतिर्देवहूतौ चकार । घ्नन्वृत्राणि वि पुरो दर्दरीति जयञ्छत्रूँरमित्रान्पृत्सु साहन् ॥
ਜਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਵੀ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਦੇਵਾਹੂਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੋਕ ਬਣਾਇਆ। ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾਂ (ਰੋਕਣ ਵਾਲਿਆਂ) ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦਾ, ਅਮਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ, ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਵਿਜੇਤਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Mantra 3
बृहस्पतिः समजयद्वसूनि महो व्रजान्गोमतो देव एषः । अपः सिषासन्त्स्वरप्रतीतो बृहस्पतिर्हन्त्यमित्रमर्कैः ॥
ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਵਸੂ (ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀਆਂ) ਜਿੱਤ ਲੀਆਂ—ਵੱਡੇ, ਗੋਮਯ (ਗਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ) ਤੇਜਸਵੀ ਵ੍ਰਜ; ਇਹ ਦੇਵ। ਅਪਃ (ਜਲਾਂ) ਅਤੇ ਸ੍ਵਰ (ਸਵਰਗੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼) ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਪ੍ਰਤਿਹਤ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਯ ਅਰਕੈਃ (ਸਤੁਤੀ-ਹਿਮਨਾਂ) ਨਾਲ ਅਮਿਤ੍ਰ (ਵੈਰੀ) ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
He is the divine lord of sacred speech and priestly power, praised as the breaker of obstructions who wins space, light, waters, and prosperity through the force of mantra aligned with Ṛta.
On the outer level it evokes defeating enemies and opening hidden wealth; on the inner level it points to removing mental and spiritual blockages so clarity, strength, and right action can emerge.
Breakthrough and protection: Bṛhaspati is invoked to destroy hostile forces, create a supportive ‘loka’ (room to live and act), and grant wealth, cattle, waters, and the light of svar.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.