Sukta 7
Sukta 6.7
Agni Vaiśvānara
Trishtubh (probable; requires metrical verification)
ਇਹ ਸੂਕਤ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਤ (ਕੌਸਮੀਕ ਕ੍ਰਮ) ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ‘ਸਵਰਗ ਦਾ ਸਿਰ’ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਅੱਗ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ੀ-ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ‘ਅਤਿਥੀ’ ਕਹਿ ਕੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਹਵੀਆਂ ਦੀ ਮੱਧਸਥਤਾ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰਦਾ, ਅਤੇ ਅਮਰਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਨ, ਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝ ਪਾ ਸਕਣ।
Mantras
Mantra 1
मूर्धानं दिवो अरतिं पृथिव्या वैश्वानरमृत आ जातमग्निम् । कविं सम्राजमतिथिं जनानामासन्ना पात्रं जनयन्त देवाः ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਰਿਤ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ—ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਮੱਥਾ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਚਾਲ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ। ਕਵੀ, ਸਮਰਾਟ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਤਿਥੀ—ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਹਵਿਸ ਲਈ ਨੇੜੇ ਤੇ ਤਿਆਰ ਪਾਤਰ; ਉਸਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ।
Mantra 2
नाभिं यज्ञानां सदनं रयीणां महामाहावमभि सं नवन्त । वैश्वानरं रथ्यमध्वराणां यज्ञस्य केतुं जनयन्त देवाः ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਯੱਗਾਂ ਦੀ ਨਾਭੀ, ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ ਦਾ ਸਦਨ, ਮਹਾਨ ਆਹਵਾਨ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਬਣਾਇਆ। ਅਧਵਰਾਂ ਦੇ ਰਥ-ਮਾਰਗ ਵਾਂਗ, ਯੱਗ ਦਾ ਕੇਤੁ—ਝੰਡਾ-ਚਿੰਨ੍ਹ, ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਜੋਤ—ਉਸਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
Mantra 3
त्वद्विप्रो जायते वाज्यग्ने त्वद्वीरासो अभिमातिषाहः । वैश्वानर त्वमस्मासु धेहि वसूनि राजन्त्स्पृहयाय्याणि ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਬਲ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਾਲਾ ਵਿਪ੍ਰ ਜੰਮਦਾ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਵੈਰੀ ਮਤਿ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵੀਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਇੱਛਤ ਵਸੂ ਟਿਕਾ ਦੇ—ਉਹ ਖਜ਼ਾਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਰਸਦੇ ਹਾਂ।
Mantra 4
त्वां विश्वे अमृत जायमानं शिशुं न देवा अभि सं नवन्ते । तव क्रतुभिरमृतत्वमायन्वैश्वानर यत्पित्रोरदीदेः ॥
ਹੇ ਅਮ੍ਰਿਤ (ਅਗਨੀ), ਜਦ ਤੂੰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਨਵਜਾਤ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਤੇਰੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ, ਤੇਰੇ ਕ੍ਰਤੂ—ਸੰਕਲਪ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਅਮ੍ਰਿਤਤ੍ਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਦੋਨਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚਮਕਦਾ ਹੈਂ।
Mantra 5
वैश्वानर तव तानि व्रतानि महान्यग्ने नकिरा दधर्ष । यज्जायमानः पित्रोरुपस्थेऽविन्दः केतुं वयुनेष्वह्नाम् ॥
ਹੇ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ, ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੇਰੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਵ੍ਰਤ—ਵਿਧੀ-ਨਿਯਮ—ਅਜੇਹੇ ਹਨ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜਦ ਤੂੰ ਦੋਨਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਤਦ ਤੂੰ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਸੁਚੱਜੇ ਕਰਮਾਂ (ਵਯੁਨੇਸ਼ੁ) ਵਿੱਚ ਕੇਤੁ—ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼—ਨੂੰ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ।
Mantra 6
वैश्वानरस्य विमितानि चक्षसा सानूनि दिवो अमृतस्य केतुना । तस्येदु विश्वा भुवनाधि मूर्धनि वया इव रुरुहुः सप्त विस्रुहः ॥
ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਦਰਸ਼ਨ (ਚਕ੍ਸ਼ਸਾ) ਨਾਲ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਲਈ ਸਵਰਗ ਦੇ ਉੱਚੇ ਕਗਾਰ ਮਾਪ ਕੇ ਠਹਿਰਾਏ ਗਏ ਹਨ—ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਕੇਤੁ, ਦਿਪਤ ਧਵਜ ਦੁਆਰਾ। ਉਸ ਦੇ ਹੀ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਭੁਵਨ ਟਿਕੇ ਹਨ; ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ—ਸਪਤ ਵਿਸ੍ਰੁਹ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਸੱਤ ਧਾਰਾਂ, ਇਕੋ ਅੱਗ ਦੀ ਬਹੁ-ਕਿਰਣੀ ਗਤੀਆਂ।
Mantra 7
वि यो रजांस्यमिमीत सुक्रतुर्वैश्वानरो वि दिवो रोचना कविः । परि यो विश्वा भुवनानि पप्रथेऽदब्धो गोपा अमृतस्य रक्षिता ॥
ਜੋ ਸੁਕ੍ਰਤੁ (ਜਾਣੂ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ) ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਕਵੀ ਰਜਾਂਸਿ—ਵਿਸਤਾਰਾਂ—ਨੂੰ ਮਾਪ ਕੇ ਠਹਿਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਵ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਰ ਕੇ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਭ ਭੁਵਨਾਂ ਨੂੰ ਚੌਫੇਰ ਫੈਲ ਕੇ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਅਦੱਬਧ ਗੋਪਾ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਰਖਿਅਤਾ—ਉਹ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਸਤ੍ਯ-ਸੱਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
He is Agni as the “universal” or all-pervading Fire—praised as a seer-king who lives among peoples as the honored guest and carries offerings to the gods.
It means Agni embodies cosmic order and truth: when the fire is kindled and honored rightly, it supports harmony, clarity, and the right working of the sacrifice and life.
It is used to invoke and establish the sacred fire at the start of a rite, asking Agni for protection, luminous understanding, and successful offering-carriage in household and sacrificial worship.
Ask anything about Sukta 7 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.