Sukta 6
Sukta 6.6
Agni
ਇਹ ਸੂਕਤ ‘ਬਲ ਦਾ ਪੁੱਤਰ’ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਹੋਤ੍ਰਾ ਵਜੋਂ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਪਾਸਨਾ ਲਈ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਰਿਤ-ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਇਕ ਚਮਕਦਾਰ, ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਊਰਜਾਵਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਖੇਤ ਨੂੰ ‘ਹਲ’ ਵਾਂਗ ਜੋਤ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਯੱਗ-ਕ੍ਰਿਆ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਫੈਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੂਕਤ ਦਾ ਅੰਤ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਾਗਰਣ (ਚਿਤ੍ਰ-ਚਿਤਯੰਤਮ) ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਤੇ ਸਮੁਦਾਇ ਲਈ ਚਮਕਦਾਰ, ਵੀਰ-ਧਨ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
प्र नव्यसा सहसः सूनुमच्छा यज्ञेन गातुमव इच्छमानः । वृश्चद्वनं कृष्णयामं रुशन्तं वीती होतारं दिव्यं जिगाति ॥
ਨਵੀਂ ਭੇਟ ਨਾਲ ਉਹ ਸਹਸ ਦੇ ਸੂਨੁ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਯਜ्ञ ਰਾਹੀਂ ਗਾਤੁ (ਮਾਰਗ) ਅਤੇ ਅਵ (ਰੱਖਿਆ-ਸਹਾਇਤਾ) ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ। ਕਾਲੀ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਾ, ਝਾੜ-ਝੰਕਾਰ ਕੱਟਦਾ, ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ—ਵੀਤੀ (ਆਗਮਨ-ਸਵਾਗਤ) ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਹੋਤਾਰ ਨੂੰ ਉਹ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
Mantra 2
स श्वितानस्तन्यतू रोचनस्था अजरेभिर्नानदद्भिर्यविष्ठः । यः पावकः पुरुतमः पुरूणि पृथून्यग्निरनुयाति भर्वन् ॥
ਉਹ ਗੱਜਦਾ ਹੋਇਆ ਫੈਲਦਾ ਹੈ, ਚਮਕਦੀਆਂ ਲੋਕ-ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ—ਸਭ ਤੋਂ ਨੌਜਵਾਨ—ਅਜਰ, ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ। ਪਾਵਕ, ਪੁਰੁਤਮ (ਅਤਿ-ਸਮ੍ਰਿੱਧ) ਇਹ ਅਗਨੀ, ਭਰਵਨ (ਧਾਰਕ-ਪਾਲਕ) ਬਣ ਕੇ, ਅਨੇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲਦਾ ਹੋਇਆ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
Mantra 3
वि ते विष्वग्वातजूतासो अग्ने भामासः शुचे शुचयश्चरन्ति । तुविम्रक्षासो दिव्या नवग्वा वना वनन्ति धृषता रुजन्तः ॥
ਹੇ ਅਗਨੇ, ਸ਼ੁਚੇ—ਤੇਰੇ ਵਾਤਜੂਤ (ਸਾਹ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ) ਭਾਮਾ (ਜਵਾਲਾ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਹਰ ਥਾਂ ਫਿਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਿਵ੍ਯ, ਤੁਵਿਮ੍ਰਕ੍ਸ਼ (ਵਿਸ਼ਾਲ ਚਮਕ ਵਾਲੀਆਂ) ਨਵਗ੍ਵਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਲੁਕਾਵਟ ਦੇ ਵਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਜਿੱਤਦੀਆਂ ਹਨ—ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
Mantra 4
ये ते शुक्रासः शुचयः शुचिष्मः क्षां वपन्ति विषितासो अश्वाः । अध भ्रमस्त उर्विया वि भाति यातयमानो अधि सानु पृश्नेः ॥
ਹੇ ਸ਼ੁਚਿਸ਼ਮਨ ਅਗਨੇ, ਤੇਰੀਆਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਤੇ ਸ਼ੁਚਿ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਵਿਸ਼ਿਤ (ਸੁ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ) ਅਸ਼ਵਾਂ ਵਾਂਗ—ਸਾਡੀ ਕ੍ਸ਼ਾਂ (ਧਰਤੀ/ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ) ਨੂੰ ਜੋਤਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਤੇਰਾ ਉਰਵੀਆ (ਵਿਸ਼ਾਲ) ਭ੍ਰਮ (ਪਰਿਭ੍ਰਮਣਸ਼ੀਲ ਤੇਜ) ਚਮਕ ਉਠਦਾ ਹੈ; ਪૃਸ਼੍ਣੀ (ਚਿਤਰਲੀ) ਦੇ ਸਾਨੁ (ਚੋਟੀ/ਰਿਜ) ਉੱਤੇ ਯਾਤਯਮਾਨ (ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ) ਹੋ ਕੇ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਂਦਾ ਤੇ ਅੱਗੇ ਧੱਕਦਾ ਹੈ।
Mantra 5
अध जिह्वा पापतीति प्र वृष्णो गोषुयुधो नाशनिः सृजाना । शूरस्येव प्रसितिः क्षातिरग्नेर्दुर्वर्तुर्भीमो दयते वनानि ॥
ਤਦ ਅਗਨੀ ਦੀ ਜਿਹਵਾ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਛਲਾਂਗ ਮਾਰਦੀ ਹੈ—ਕਿਰਨਾਂ ਲਈ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬਲਵਾਨ ਯੋਧਾ ਜਿਵੇਂ ਵਜ੍ਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ; ਗੋਸ਼ੁਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਾਸ਼ਨਿ ਵਾਂਗ ਸ੍ਰਜਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੂਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸਰਦੀ ਪ੍ਰਹ੍ਰਿਤੀ ਵਾਂਗ ਅਗਨੀ ਦੀ ਖ਼ਸ਼ਾਤ੍ਰ-ਸੱਤਾ ਫੈਲਦੀ ਹੈ; ਭਿਆਨਕ, ਦੁರ್ವਰਤੁ (ਮੋੜਨਾ ਔਖਾ), ਉਹ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੇ ਵਨਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
Mantra 6
आ भानुना पार्थिवानि ज्रयांसि महस्तोदस्य धृषता ततन्थ । स बाधस्वाप भया सहोभिः स्पृधो वनुष्यन्वनुषो नि जूर्व ॥
ਤੇਰੇ ਭਾਨੁ (ਕਿਰਣ) ਨਾਲ ਤੂੰ ਮਹਾ-ਤੋਦ (ਵੱਡੇ ਪ੍ਰੇਰਕ ਅੰਕੁਸ਼) ਦੁਆਰਾ ਧ੍ਰਿਸ਼ਤਾ (ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ) ਪਾਰਥਿਵਾਨਿ ਜ੍ਰਯਾਂਸਿ—ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਅੰਕੁਰਾਂ/ਵਾਧਿਆਂ—ਨੂੰ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਹੋਭਿਃ (ਬਲਾਂ) ਨਾਲ ਡਰਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ; ਜਿੱਤ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਪ੍ਰਿਧਃ (ਵੈਰੀ ਮੁਕਾਬਲਾਕਾਰਾਂ) ਨੂੰ ਘਿਸ-ਘਿਸ ਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਃਜੂਰ੍ਵ—ਪੂਰੀ ਥਕਾਵਟ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦੇ।
Mantra 7
स चित्र चित्रं चितयन्तमस्मे चित्रक्षत्र चित्रतमं वयोधाम् । चन्द्रं रयिं पुरुवीरं बृहन्तं चन्द्र चन्द्राभिर्गृणते युवस्व ॥
ਹੇ ਚਿਤ੍ਰ (ਅਦਭੁਤ) ਚਿਤ੍ਰਕਸ਼ਤ੍ਰ (ਵਿਭਿੰਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ), ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਚਿਤ੍ਰੰ ਚਿਤਯੰਤਮ੍—ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ/ਚੇਤਨਾ—ਜਗਾ; ਹੇ ਚਿਤ੍ਰਤਮ, ਵਯੋਧਾਮ੍—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ ਦਾ ਆਧਾਰ। ਗ੍ਰਿਣਤੇ (ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ) ਨੂੰ ਚੰਦਰੰ ਰਯਿੰ—ਚਮਕਦਾ ਧਨ—ਦੇਹ, ਪੁਰੁਵੀਰੰ ਬ੍ਰਿਹੰਤੰ—ਵਿਸ਼ਾਲ, ਅਨੇਕ ਵੀਰ-ਊਰਜਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਹੇ ਚੰਦਰ (ਦੀਪਤ) ਅਗਨੀ, ਚੰਦਰਾਭਿਃ (ਦੀਪਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਂ ਨਾਲ) ਸਾਨੂੰ ਪਾਲ।
Frequently Asked Questions
It praises Agni as the priestly fire who opens the right path for worship, removes darkness and obstacles, and brings both inner clarity and outward prosperity.
Because Agni functions as the priest who receives offerings and conveys them to the gods; the hymn emphasizes him as the guide and effective doer of the sacrifice.
It is a prayer for awakened perception and inspired intelligence—an inner illumination that matches Agni’s outer flame, leading to strength, protection, and success.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.