Sukta 56
Sukta 6.56
Bharadvāja
Pūṣan
Triṣṭubh (contextual; verify)
ਪੂਸ਼ਨ ਲਈ ਇਹ ਛੋਟਾ ਭਜਨ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮਾਂ ਜਾਂ ਉਪਾਧੀਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਫੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਸੱਚੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਜੀਵੰਤ ਸੰਬੰਧ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਉਹ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਹਰੀ ਵਰਣਨਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪੂਸ਼ਨ ਦੀ ਸੁਰਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਿਆਂ ਇਹ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਪਾਸਕ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਸਫਲ ਪੂਰਤੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਤੇ ਕੱਲ੍ਹ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪੂਰਨਤਾ ਦੀ ਸਪਸ਼ਟ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
य एनमादिदेशति करम्भादिति पूषणम् । न तेन देव आदिशे ॥
ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਕਰੰਭਾ (ਅਰਪਣ) ਤੋਂ ਪੂਸ਼ਣ’ ਕਹਿ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਮ-ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਸੱਚਾ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਦੇਵਤਾ ਅੰਦਰਲੀ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੇਬਲ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
Mantra 2
उत घा स रथीतमः सख्या सत्पतिर्युजा । इन्द्रो वृत्राणि जिघ्नते ॥
ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ—ਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਸਖ਼ੀਪਣ ਅਤੇ ਯੁਗ-ਬੰਧਨ ਰਾਹੀਂ ਸਤ੍ਪਤੀ (ਸੱਚੇ ਗ੍ਰਿਹ ਦਾ ਸੁਆਮੀ)—ਇੰਦਰ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਾਡੀ ਅੱਗੇ ਵਧਤ ਲਈ ਰਾਹ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 3
उतादः परुषे गवि सूरश्चक्रं हिरण्ययम् । न्यैरयद्रथीतमः ॥
ਅਤੇ ਉੱਥੇ, ਕਠੋਰ ਗੌ-ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ; ਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਉਤਾਰ ਕੇ ਨਿਯਮਤ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਰਤਿਤ ਕੀਤਾ—ਕਠਿਨ ਪਦਾਰਥ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕ੍ਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।
Mantra 4
यदद्य त्वा पुरुष्टुत ब्रवाम दस्र मन्तुमः । तत्सु नो मन्म साधय ॥
ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼੍ਟੁਤ (ਬਹੁਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ), ਹੇ ਦਸ੍ਰ (ਅਦਭੁਤ) ਅਤੇ ਮੰਤੁਮ (ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ) ਸ਼ਕਤੀ! ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਜੋ ਬਚਨ ਆਖਦੇ ਹਾਂ—ਉਹ ਸਾਡਾ ਸੰਕਲਪ ਸਫਲ ਕਰ; ਸਾਡੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਨ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕਰ।
Mantra 5
इमं च नो गवेषणं सातये सीषधो गणम् । आरात्पूषन्नसि श्रुतः ॥
ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਲਈ ਕਿਰਨਾਂ (ਗਾਂਵਾਂ) ਦੀ ਸਾਡੀ ਇਹ ਖੋਜ—ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਇਹ ਟੋਲ—ਹੇ ਪੂਸ਼ਨ, ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਸੁਣ; ਤੂੰ ਤਾਂ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈਂ।
Mantra 6
आ ते स्वस्तिमीमह आरेअघामुपावसुम् । अद्या च सर्वतातये श्वश्च सर्वतातये ॥
ਅਸੀਂ ਤੈਥੋਂ ਸਵਸ੍ਤੀ (ਖੇਮ) ਮੰਗਦੇ ਹਾਂ—ਅਘ (ਅਪਸ਼ਕੁਨ/ਦੁਸ਼ਟਤਾ) ਨੂੰ ਦੂਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਵਸੁ (ਧਨ) ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ; ਅੱਜ ਵੀ ਸਰਵਤਾਤਿ (ਸਰਬਾਂਗੀ ਪੂਰਨਤਾ) ਲਈ ਅਤੇ ਕੱਲ੍ਹ ਵੀ ਸਰਵਤਾਤਿ ਲਈ।
Frequently Asked Questions
Pūṣan is the Vedic guide and nourisher who protects travelers, helps one reach the right goal, and brings practical welfare—safety, prosperity, and right attainment.
It suggests that merely calling the god by a label does not truly reveal him; real knowing comes through inner recognition, devotion, and lived connection.
It asks for continuous well-being—protection from harm, nearness of true wealth, and complete welfare that extends beyond the present moment into the next day.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.