Sukta 55
Sukta 6.55
Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition (Mandala 6 attribution)
Unclear from provided excerpt alone; dual address (vām) with ‘napāt’ and ‘āghṛṇe’ suggests a paired power; often such epithets can touch Pūṣan/Agni/Sūrya lineages—requires confirmation from full sukta 6.55 header in a critical index
Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)
ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪੂਸ਼ਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਤ (ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ) ਦੇ ਮਾਰਗ ‘ਤੇ ਚਲਣ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ “ਆਓ” ਕਹਿ ਕੇ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰਥੀ ਬਣ ਕੇ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਵੇ। ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਜੋਤਣ ਦੀਆਂ ਛਬੀਆਂ—ਬੱਕਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖਿੱਚਿਆ ਪੂਸ਼ਨ ਦਾ ਰਥ—ਦੇ ਨਾਲ, ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮ੍ਰਿੱਧ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਅਰਦਾਸ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
एहि वां विमुचो नपादाघृणे सं सचावहै । रथीॠतस्य नो भव ॥
ਹੇ ਅਘ੍ਰਿਣੇ, ਵਿਮੁਚੋ ਨਪਾਤ੍ (ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ), ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਓ; ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀਏ। ਤ (ਸੱਚ-ਵਿਵਸਥਾ) ਦਾ ਸਾਡਾ ਰਥੀ ਬਣ, ਸਾਡੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਚੱਲ।
Mantra 2
रथीतमं कपर्दिनमीशानं राधसो महः । रायः सखायमीमहे ॥
ਅਸੀਂ ਮਿੱਤਰ ਵਜੋਂ ਉਸ ਪਰਮ ਰਥੀਤਮ ਨੂੰ ਮੰਗਦੇ ਹਾਂ—ਕਪર્દਿਨ, ਗੂੰਥੀ ਹੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਧਾਰਕ; ਮਹਾਨ ਰਾਧਸ ਦਾ ਈਸ਼ਾਨ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਰਪੂਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ; ਅੰਦਰਲੇ ਰਾਯ ਦਾ ਸਖਾ।
Mantra 3
रायो धारास्याघृणे वसो राशिरजाश्व । धीवतोधीवतः सखा ॥
ਹੇ ਅਘ੍ਰਿਣੇ, ਤੂੰ ਰਾਯ ਦੀ ਧਾਰ ਹੈਂ—ਅੰਦਰਲੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ; ਵਸੋ, ਸੁ-ਨਿਵਾਸ ਦਾ ਢੇਰ। ਹੇ ਅਜਾਸ਼ਵ, ਸਦਾ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਧੀਵੰਤ ਦਾ ਸਖਾ।
Mantra 4
पूषणं न्वजाश्वमुप स्तोषाम वाजिनम् । स्वसुर्यो जार उच्यते ॥
ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਪੂਸ਼ਣ ਅਜਾਸ਼ਵ—ਬਲ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵਾਜਿਨ—ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਉਹ ਤੇਜਸਵੀ ਭੈਣ (ਉਸ਼ਾ) ਦਾ ਜਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਅੰਦਰਲੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਉਸ਼ਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Mantra 5
मातुर्दिधिषुमब्रवं स्वसुर्जारः शृणोतु नः । भ्रातेन्द्रस्य सखा मम ॥
ਮੈਂ ਮਾਤਾ ਦੇ ਅੰਤਰੰਗ ਆਸਰੇ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ ਹੈ; ਭੈਣ (ਉਸ਼ਾ) ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਜਾਰ ਸਾਡੀ ਸੁਣੇ—ਇੰਦਰ ਦਾ ਭਰਾ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਸਾਥੀ—ਸਾਡੀ ਪੁਕਾਰ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ।
Mantra 6
आजासः पूषणं रथे निशृम्भास्ते जनश्रियम् । देवं वहन्तु बिभ्रतः ॥
ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋਤੇ ਹੋਏ ਬੱਕਰੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਪੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਵਹਿਣ—ਜੋ ਜਨਸ਼੍ਰੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਚਮਕ ਹੈ; ਉਹ ਉਸ ਦੇਵ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਵਹਿਣ।
Frequently Asked Questions
The hymn resolves into praise of Pūṣan. While the opening uses a dual-address style, later verses explicitly name Pūṣan and use his characteristic imagery (like the goat-drawn chariot).
It means the deity is asked to lead the worshipper’s movement according to ṛta—truth, right order, and the straight path—so actions and journeys reach a good end without going astray.
Goats are Pūṣan’s traditional draft animals in Vedic imagery. They symbolize practical, steady conveyance and the safe carrying of divine guidance into real-world travel and daily life.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.