Sukta 43
Sukta 6.43
Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition.
Indra.
Gāyatrī (likely; refrain-like structure; verify by syllable count in critical edition).
ਇਹ ਛੋਟਾ ਇੰਦਰ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਸੰਖੇਪ ਸੋਮ-ਨਿਮੰਤਰਣ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵੀਰ ਕਰਤੱਬ ਯਾਦ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਦਿਵੋਦਾਸ ਲਈ ਸ਼ੰਬਰ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨਾ, ਪੱਥਰ ਵਿਚੋਂ ‘ਗਾਂਵਾਂ/ਕਿਰਣਾਂ’ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਦਾਨੀ ਯਜਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਕਾਇਮ ਕਰਨੀ। ਹਰ ਮੰਤ੍ਰ ਇੱਕ ਦੁਹਰਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪੁਕਾਰ ’ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ: “ਇਹ ਉਹ ਸੋਮ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੈ, ਹੇ ਇੰਦਰ, ਪੀੜ੍ਹ ਕੇ ਕੱਢਿਆ ਹੋਇਆ; ਪੀ,”—ਜੋ ਸਤੁਤੀ (ਸਤੁਤੀ) ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਹਵਿਸ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਉਦੇਸ਼ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਪੀੜ੍ਹਨ-ਕਰਮ ਵੱਲ ਖਿੱਚਣਾ, ਉਸ ਦੀ ਮਦ/ਉਤਸ਼ਾਹ (ਮਦ) ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਯਜਮਾਨਕਰਤਾ ਤੇ ਪੋਸ਼ਕ ਲਈ ਰੱਖਿਆ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼/ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
यस्य त्यच्छम्बरं मदे दिवोदासाय रन्धयः । अयं स सोम इन्द्र ते सुतः पिब ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ! ਜਿਸ ਤੂੰ ਮਦ ਵਿੱਚ ਦਿਵੋਦਾਸ ਲਈ ਉਸ ਸ਼ੰਬਰ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕੀਤਾ—ਇਹੋ ਉਹੀ ਸੋਮ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸੁਤਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਪੀ।
Mantra 2
यस्य तीव्रसुतं मदं मध्यमन्तं च रक्षसे । अयं स सोम इन्द्र ते सुतः पिब ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ! ਜਿਸ ਤੂੰ ਤੀਵ੍ਰ-ਸੁਤ ਮਦ ਨੂੰ—ਉਸ ਦੇ ਮੱਧ ਅਤੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਵੀ—ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ; ਇਹੋ ਉਹੀ ਸੋਮ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸੁਤਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਪੀ।
Mantra 3
यस्य गा अन्तरश्मनो मदे दृळ्हा अवासृजः । अयं स सोम इन्द्र ते सुतः पिब ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ! ਜਿਸ ਤੂੰ ਮਦ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਗਾਵਾਂ (ਕਿਰਣਾਂ) ਨੂੰ ਛੁਡਾਇਆ—ਇਹੋ ਉਹੀ ਸੋਮ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸੁਤਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਪੀ।
Mantra 4
यस्य मन्दानो अन्धसो माघोनं दधिषे शवः । अयं स सोम इन्द्र ते सुतः पिब ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ! ਤੂੰ ਸੋਮ-ਰਸ ਦੇ ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਦਾਨਵੀਰ (ਮਾਘਵਨ) ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਟਿਕਾਂਦਾ ਹੈਂ। ਇਹੋ ਉਹ ਸੋਮ ਹੈ—ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਿਚੋੜਿਆ ਹੋਇਆ; ਪੀ।
Frequently Asked Questions
It praises Indra’s famous victories and liberations and then repeatedly invites him to drink the freshly pressed Soma, so he grants strength, protection, and success to the worshippers and their patron.
The repetition acts like a ritual refrain: it ties each remembered deed of Indra to the present offering, making the praise immediately effective as an invitation and request for blessing.
On the surface it recalls a mythic act of freeing cattle/wealth; symbolically it suggests Indra releasing hidden light, inspiration, and abundance from obstruction—turning confinement into openness and clarity.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.