Sukta 12
Sukta 6.12
Bharadvāja
Agni
Triṣṭubh
ਭਾਰਦਵਾਜ ਦਾ ਇਹ ਛੋਟਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਘਰ-ਵੇਦੀ ਦੇ ਬਰ੍ਹਿਸ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਰਾਜ ਹੋਤ੍ਰ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਦੂਰ ਤੱਕ ਫੈਲਣ ਵਾਲੀ ਲੌ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਾਤਵੇਦਸ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਪਾਸਕਾਂ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਪਕਾ ਕੇ ਪਰਿਪੂਰਨ ਕਰੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਹਾਨਿਕਾਰਕ ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਮੁਦਾਇ ਵੀਰ ਸੰਤਾਨ ਸਮੇਤ ਪੂਰੀ ਆਯੁ ਤੱਕ ਫਲੇ-ਫੂਲੇ।
Mantras
Mantra 1
मध्ये होता दुरोणे बर्हिषो राळग्निस्तोदस्य रोदसी यजध्यै । अयं स सूनुः सहस ऋतावा दूरात्सूर्यो न शोचिषा ततान ॥
ਵਿਚਕਾਰ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਤ੍ਰ—ਬਰ੍ਹਿਸ ਉੱਤੇ ਰਾਜਸੀ—ਅਗਨੀ, ਪ੍ਰੇਰਕ ਅੰਕੁਸ਼, ਦੋਵੇਂ ਲੋਕਾਂ (ਰੋਦਸੀ) ਲਈ ਯਜ्ञ ਕਰਨ ਨੂੰ। ਇਹ ਸਹਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਤਵਾਨ ਹੈ; ਦੂਰੋਂ ਸੂਰਜ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਦਿਪਤੀ ਨਾਲ ਫੈਲਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਵਾਲਾ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
Mantra 2
आ यस्मिन्त्वे स्वपाके यजत्र यक्षद्राजन्त्सर्वतातेव नु द्यौः । त्रिषधस्थस्ततरुषो न जंहो हव्या मघानि मानुषा यजध्यै ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੇ ਯਜਤ੍ਰ ਅਗਨੀ! ਜਿਸ ਵਿੱਚ—ਜਦ ਤੂੰ ਸ੍ਵਪਾਕੇ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ—ਦ੍ਯੌ (ਆਕਾਸ਼) ਆਪ ਹੀ ਸర్వਤਾਤੇ, ਪੂਰਨ ਅਰਪਣ ਵਾਂਗ, ਹੁਣ ਯਜ्ञ ਕਰਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ਧਸਥ, ਤਤਰੁਸ਼ ਵਾਂਗ, ਹਰ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੇਜ਼ ਹੈਂ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹਵਿਆਂ ਅਤੇ ਮਘਾਨਿ (ਦਾਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ/ਯਜ्ञ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Mantra 3
तेजिष्ठा यस्यारतिर्वनेराट् तोदो अध्वन्न वृधसानो अद्यौत् । अद्रोघो न द्रविता चेतति त्मन्नमर्त्योऽवर्त्र ओषधीषु ॥
ਜਿਸ ਦੀ ਆਰਤਿ (ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ) ਸਭ ਤੋਂ ਤੀਖੀ ਹੈ—ਵਾਧੇ ਦੇ ਵਣ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਵਾਂਗ—ਉਹ ਅੱਜ ਵਧਦਾ ਹੋਇਆ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਤੋਡੇ (ਅੰਕੁਸ਼) ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਅਦ੍ਰੋਘ, ਅਹਿਤ-ਰਹਿਤ ਮਨੋਰਥ ਵਾਲਾ, ਤੇਜ਼ ਦੌੜਾਕ ਵਾਂਗ ਅੰਦਰਲੇ ਅਸਤਿਤਵ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਾ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਮਰਤ੍ਯ, ਅਵਰਤ੍ਰ (ਰੋਕ-ਰਹਿਤ) ਹੋ ਕੇ, ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵਿੱਚ—ਚਿਕਿਤਸਾ ਤੇ ਨਵਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ—ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 4
सास्माकेभिरेतरी न शूषैरग्निः ष्टवे दम आ जातवेदाः । द्र्वन्नो वन्वन्क्रत्वा नार्वोस्रः पितेव जारयायि यज्ञैः ॥
ਸਾਡੀਆਂ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਜਾਤਵੇਦਾ ਅਗਨਿ—ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਜ਼ਾਣਕਾਰ—ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਸਤੁਤਿ ਯੋਗ ਹੈ। ਕ੍ਰਤੁ (ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ) ਨਾਲ ਹੰਕਾ ਕੇ, ਜਿੱਤਦਾ ਹੋਇਆ, ਦੌੜਦੇ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਉਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ, ਸਾਡੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਪਕਾਵਟ ਤੇ ਪਰਿਪਕਵਤਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 5
अध स्मास्य पनयन्ति भासो वृथा यत्तक्षदनुयाति पृथ्वीम् । सद्यो यः स्यन्द्रो विषितो धवीयानृणो न तायुरति धन्वा राट् ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਭਾਸੋ—ਦਿਪਤੀਆਂ—ਚਲ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਘੜਿਆ ਹੈ ਉਹ ਕਦੇ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਾਡੇ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤੁਰੰਤ ਹੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਛੁੱਟਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਹਿੰਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਧਾਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਹੋਰ ਉਗਰ, ਹੋਰ ਤੀਬਰ—ਜਿਵੇਂ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਵਸੂਲੀ ਲਈ ਪਿੱਛਾ ਕਰੇ; ਉਹ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 6
स त्वं नो अर्वन्निदाया विश्वेभिरग्ने अग्निभिरिधानः । वेषि रायो वि यासि दुच्छुना मदेम शतहिमाः सुवीराः ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ—ਸਾਡਾ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਅਸ਼ਵ—ਸਭ ਅਗਨੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਰਾਯੋ (ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਦੀਆਂ ਪਰਿਪੂਰਨਤਾਵਾਂ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਹ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਕੇ ਦੂਰ ਹੰਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ। ਅਸੀਂ ਸੌ ਸਰਦੀਆਂ ਤੱਕ ਜੀਵੀਂਏ, ਸੁਵੀਰ (ਵੀਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ) ਹੋ ਕੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣੀਏ।
Frequently Asked Questions
Agni is praised—especially as the Hotṛ (chief priest of the sacrifice) in the home and as Jātavedas, the “knower of births,” who carries offerings and protects the worshipers.
Agni is the central sacred fire who makes the ritual effective, spreads light like the sun, leads people toward prosperity, and turns them away from harmful or wrong paths.
It is suited for fire worship such as dawn/dusk offerings: kindle the fire, offer ghee and kindling with recitation, and conclude with prayers for abundance, protection, long life, and strength.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.