
Sukta 6.1
Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for RV 6.1)
Agni
Triṣṭubh
ਛੇਵੇਂ ਮੰਡਲ ਦਾ ਇਹ ਆਰੰਭਕ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਿਚਾਰ (ਧੀ) ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਦਭੁਤ ਹੋਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਗਨੀ ਦੀ ਅਟੱਲ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਤ-ਵਿਵਸਥਾ ਵੱਲ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ “ਰਾਜਸੀ” ਅੱਗ ਕੋਲੋਂ ਪ੍ਰਚੁਰ, ਅਨੇਕ-ਰੂਪੀ ਧਨ-ਸੰਪਦਾ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 1
त्वं ह्यग्ने प्रथमो मनोतास्या धियो अभवो दस्म होता । त्वं सीं वृषन्नकृणोर्दुष्टरीतु सहो विश्वस्मै सहसे सहध्यै ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਮਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈਂ; ਇਸ ਧੀ (ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ) ਦਾ ਤੂੰ ਅਦਭੁਤ ਹੋਤ੍ਰ ਬਣਿਆ। ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣ (ਬਲਵਾਨ), ਤੂੰ ਦੁਸ਼੍ਟਰੀਤੁ—ਅਜਿੱਤ ਸ਼ਕਤੀ—ਘੜੀ: ਸਭ ਲਈ ਸਹ, ਸਹ ਲਈ ਸਹ, ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਲਈ ਸਹ।
Mantra 2
अधा होता न्यसीदो यजीयानिळस्पद इषयन्नीड्यः सन् । तं त्वा नरः प्रथमं देवयन्तो महो राये चितयन्तो अनु ग्मन् ॥
ਤਦ ਹੋਤ੍ਰ ਹੋਰ-ਹੋਰ ਯਜ੍ਞਯੋਗ੍ਯ ਹੋ ਕੇ ਇਲਾ-ਪਦ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ; ਇਸ਼ਾ (ਪੋਸ਼ਕ ਪ੍ਰਵਾਹ) ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਦਾ, ਸਤੁਤ੍ਯ ਬਣਿਆ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਦੇਵਯੰਤ ਮਨੁੱਖ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਅਨੁਸਰੇ—ਮਹਾ ਰਾਯ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਜਗਾਉਣ ਲਈ।
Mantra 3
वृतेव यन्तं बहुभिर्वसव्यैस्त्वे रयिं जागृवांसो अनु ग्मन् । रुशन्तमग्निं दर्शतं बृहन्तं वपावन्तं विश्वहा दीदिवांसम् ॥
ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਲਕਸ਼ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਸੂਆਂ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਅਨੁਸਰਦੇ ਹਨ—ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਰਯਿ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਚਮਕਦੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਅਨੁਸਰਦੇ ਹਨ—ਦਰਸ਼ਨੀਯ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ—ਜ੍ਵਲੰਤ ਸ਼ਿਖਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਦਿਨਾਂ ਸਦਾ ਦਿਪਤਿਮਾਨ।
Mantra 4
पदं देवस्य नमसा व्यन्तः श्रवस्यवः श्रव आपन्नमृक्तम् । नामानि चिद्दधिरे यज्ञियानि भद्रायां ते रणयन्त संदृष्टौ ॥
ਨਮਸਕਾਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵ ਦੇ ਪਦ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲਿਆ; ਯਸ਼ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਟੁੱਟ ਕੀਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਯਜ੍ਞਯੋਗ ਨਾਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ; ਤੇਰੀ ਭਦ੍ਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Mantra 5
त्वां वर्धन्ति क्षितयः पृथिव्यां त्वां राय उभयासो जनानाम् । त्वं त्राता तरणे चेत्यो भूः पिता माता सदमिन्मानुषाणाम् ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਤੈਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ (ਧਨ ਅਤੇ ਬਲ) ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਬਣਦਾ ਹੈਂ, ਧਿਆਨਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈਂ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਤੂੰ ਸਦਾ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਹੈਂ।
Mantra 6
सपर्येण्यः स प्रियो विक्ष्वग्निर्होता मन्द्रो नि षसादा यजीयान् । तं त्वा वयं दम आ दीदिवांसमुप ज्ञुबाधो नमसा सदेम ॥
ਸੇਵਾ-ਯੋਗ, ਕੁਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਯ—ਅਗਨੀ, ਹੋਤਾ, ਹರ್ಷਦਾਤਾ—ਯਜ੍ਞ ਲਈ ਹੋਰ ਵੀ ਯੋਗ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਅਸੀਂ ਘੁੱਟਣਾ ਟੇਕ ਕੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਹਾਂ; ਨਮਸਕਾਰ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦੇ ਹਾਂ।
Mantra 7
तं त्वा वयं सुध्यो नव्यमग्ने सुम्नायव ईमहे देवयन्तः । त्वं विशो अनयो दीद्यानो दिवो अग्ने बृहता रोचनेन ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੈਨੂੰ—ਨਵਾਂ ਅਤੇ ਸੁਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਕ—ਅਸੀਂ, ਤੇਰੇ ਸੁਮਨ (ਕਿਰਪਾ) ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਦਿਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਦ੍ਯੌ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਲੋਕ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ।
Mantra 8
विशां कविं विश्पतिं शश्वतीनां नितोशनं वृषभं चर्षणीनाम् । प्रेतीषणिमिषयन्तं पावकं राजन्तमग्निं यजतं रयीणाम् ॥
ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦਾ ਕਵੀ, ਸਦੀਵੀ ਕੁਲਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਪਤੀ, ਪਾਲਣ-ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਮਨੁੱਖੀ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ—ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਧੱਕਣ ਵਾਲਾ, ਗਤੀ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪਾਵਕ ਤੇ ਦਿਪਤ; ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ ਦਾ ਯਜਨੀਯ, ਰਾਜਸੀ ਅਗਨੀ।
Mantra 9
सो अग्न ईजे शशमे च मर्तो यस्त आनट् समिधा हव्यदातिम् । य आहुतिं परि वेदा नमोभिर्विश्वेत्स वामा दधते त्वोतः ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਉਹ ਮਰਤਯ ਯਜਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਮ (ਸ਼ਾਂਤ ਸਥਿਰਤਾ) ਨੂੰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਮਿਧਾ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਹਵ੍ਯਦਾਤਿ—ਅਰਪਣ ਦਾ ਦਾਨ—ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਨਮਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਆਹੁਤੀ ਨੂੰ ਸਭ ਪਾਸੇ ਜਾਣਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਸਭ ਵਾਂਛਿਤ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 10
अस्मा उ ते महि महे विधेम नमोभिरग्ने समिधोत हव्यैः । वेदी सूनो सहसो गीर्भिरुक्थैरा ते भद्रायां सुमतौ यतेम ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੇਰੀ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਲਈ ਅਸੀਂ ਨਮਸਕਾਰ-ਭਰੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ—ਸਮਿਧਾ ਜਗਾ ਕੇ ਅਤੇ ਹਵਿਸ਼ ਅਰਪਣ ਕਰ ਕੇ—ਪੂਜਾ-ਵਿਧੀ ਕਰੀਏ। ਹੇ ਸਹਸੋ ਸੂਨੁ (ਬਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ), ਗੀਰਾਂ ਅਤੇ ਉਕਥਾਂ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੇਦੀ ਬਣਾਈਏ; ਤੇਰੀ ਭਦ੍ਰ, ਸ਼ੁਭ-ਸੁਮਤੀ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀਏ।
Mantra 11
आ यस्ततन्थ रोदसी वि भासा श्रवोभिश्च श्रवस्यस्तरुत्रः । बृहद्भिर्वाजैः स्थविरेभिरस्मे रेवद्भिरग्ने वितरं वि भाहि ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਭਾਸਾ (ਚਮਕ) ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਲੋਕਾਂ (ਰੋਦਸੀ) ਨੂੰ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਵੋਭਿਃ—ਕੀਰਤੀ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ—ਸਾਨੂੰ ਸ਼੍ਰਵਸ੍ਯ, ਸੁਸ਼੍ਰਵਣ-ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਤਰੁਤ੍ਰ (ਰੱਖਿਆਕ) ਤੂੰ ਹੈਂ। ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਾਜ-ਬਲਾਂ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਭਰੇ ਧਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੌਰ ਤੇ ਚਮਕ।
Mantra 12
नृवद्वसो सदमिद्धेह्यस्मे भूरि तोकाय तनयाय पश्वः । पूर्वीरिषो बृहतीरारेअघा अस्मे भद्रा सौश्रवसानि सन्तु ॥
ਹੇ ਵਸੋ (ਧਨ ਦੇ ਸੁਆਮੀ), ਨ੍ਰਿਵਤ੍—ਪੁਰਖ-ਬਲ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਸਦਾ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ; ਸਾਡੇ ਤੋਕ (ਸੰਤਾਨ) ਅਤੇ ਤਨਯ (ਵਧਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ) ਲਈ, ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਸੰਪੱਤੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਦੇਹ। ਪੂਰਵੀ ਇਸ਼ਃ—ਪੁਰਾਤਨ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਾਰਾਂ—ਅਘ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿ ਕੇ ਸਾਡੀਆਂ ਹੋਣ; ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਭਦ੍ਰ ਸੌਸ਼੍ਰਵਸਾਨੀ—ਸ਼ੁਭ ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਸ਼੍ਰਵਣ ਦੇ ਲਾਭ—ਹੋਣ।
Mantra 13
पुरूण्यग्ने पुरुधा त्वाया वसूनि राजन्वसुता ते अश्याम् । पुरूणि हि त्वे पुरुवार सन्त्यग्ने वसु विधते राजनि त्वे ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ—ਤੇਰੇ ਰਾਹੀਂ—ਅਸੀਂ ਅਨੇਕ ਵਸੂ (ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੀਏ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਵਸੁਤਾ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀਏ। ਕਿਉਂਕਿ ਹੇ ਅਗਨੀ, ਪੁਰੁਵਾਰ (ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਾਤਾ), ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਖਜ਼ਾਨੇ ਹਨ; ਹੇ ਵਸੁ-ਸਰੂਪ, ਵਿਧਤੇ (ਯਜਮਾਨ/ਉਪਾਸਕ) ਲਈ ਧਨ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ।
It presents Agni as the fire that awakens inspired understanding (dhī), carries the offering as Hotṛ, and leads people toward the divine order; it asks him for strength and abundant prosperity.
Because the hymn treats sacred fire as the power that kindles insight and right intention—making the mind fit for worship and for alignment with ṛta (cosmic truth/order).
It can be recited at the start of a homa or simple lamp/fire offering to invoke clarity, protection, and auspicious beginnings, ending with a prayer for well-being and resources used in righteous ways.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.