Sukta 59
Sukta 3.59
Viśvāmitra Gāthina (traditional for RV 3.59)
Mitra
Triṣṭubh (common in this mandala; probable here)
ਇਹ ਸੂਕਤ ਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਆਦਿਤ੍ਯ ਜੋ ‘ਤ-ਵਾਕ’ (ਸਹੀ/ਧਰਮੀ ਬਚਨ) ਨੂੰ ਬੋਲਦਾ ਅਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮੁਦਾਇਆਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਬੱਧ, ਸੁਰਿਲੀ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਦਿਆਵਾਂ-ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦਾ ਅਡੋਲ ਧਾਰਕ, ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸੱਚ ਅਤੇ ਸਹੀ ਆਚਰਨ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੀਆਂ ਆਹੂਤੀਆਂ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
मित्रो जनान्यातयति ब्रुवाणो मित्रो दाधार पृथिवीमुत द्याम् । मित्रः कृष्टीरनिमिषाभि चष्टे मित्राय हव्यं घृतवज्जुहोत ॥
ਮਿਤ੍ਰ ਸੱਚਾ ਬਚਨ ਬੋਲ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਠੀਕ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਮਿਤ੍ਰ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਦਿਆਉਂ (ਆਕਾਸ਼) ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਿਤ੍ਰ ਅਣਿਮਿਸ਼ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਮਿਤ੍ਰ ਲਈ ਘ੍ਰਿਤ-ਭਰਿਆ ਹਵ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੋ।
Mantra 2
प्र स मित्र मर्तो अस्तु प्रयस्वान्यस्त आदित्य शिक्षति व्रतेन । न हन्यते न जीयते त्वोतो नैनमंहो अश्नोत्यन्तितो न दूरात् ॥
ਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਵਾਲਾ ਮਰਤ੍ਯ ਬਣੇ—ਠੀਕ ਅਰਪਣ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ—ਹੇ ਆਦਿਤ੍ਯ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਵ੍ਰਤ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖਦਾ ਤੇ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪੀੜ ਨਹੀਂ ਛੁਹੰਦੀ—ਨਾ ਨੇੜੇ ਤੋਂ, ਨਾ ਦੂਰ ਤੋਂ।
Mantra 3
अनमीवास इळया मदन्तो मितज्ञवो वरिमन्ना पृथिव्याः । आदित्यस्य व्रतमुपक्षियन्तो वयं मित्रस्य सुमतौ स्याम ॥
ਅਸੀਂ ਅੰਦਰਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹੀਏ; ਇੜਾ (ਇੜਯਾ) ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਰਹੀਏ; ਮਾਪ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਬਣੀਏ; ਧਰਤੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਰਹੀਏ। ਆਦਿਤ੍ਯ ਦੇ ਵਰਤ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਅਸੀਂ ਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਸੁਮਤਿ ਵਿੱਚ ਰਹੀਏ।
Mantra 4
अयं मित्रो नमस्यः सुशेवो राजा सुक्षत्रो अजनिष्ट वेधाः । तस्य वयं सुमतौ यज्ञियस्यापि भद्रे सौमनसे स्याम ॥
ਇਹ ਮਿਤ੍ਰ ਨਮਸਕਾਰ-ਯੋਗ ਹੈ—ਸੁਸ਼ੇਵ, ਦਇਆਲੁ; ਸੁਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ; ਵੇਧਾ, ਕਰਮ ਲਈ ਜਨਮਿਆ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਵਿਵਸਥਾਕਾਰ। ਉਸ ਯਜ੍ਞਿਯ (ਪੂਜਨੀਯ) ਦੇਵ ਦੀ ਸੁਮਤਿ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸੌਮਨਸ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਅਸੀਂ ਰਹੀਏ।
Mantra 5
महाँ आदित्यो नमसोपसद्यो यातयज्जनो गृणते सुशेवः । तस्मा एतत्पन्यतमाय जुष्टमग्नौ मित्राय हविरा जुहोत ॥
ਮਹਾਨ ਆਦਿਤ੍ਯ ਨਮਸਕਾਰ ਨਾਲ ਉਪਸਦ੍ਯ (ਨੇੜੇ ਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲਾ) ਹੈ; ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਰਗ ਤੇ ਲਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਲਈ ਸੁਸ਼ੇਵ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹਵਿ ਅਰਪਣ ਕਰੋ—ਅਤਿ ਪਨ੍ਯਤਮ, ਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਜੁਸ਼ਟ—ਅਤਿ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਨੀਯ ਮਿਤ੍ਰ ਲਈ।
Mantra 6
मित्रस्य चर्षणीधृतोऽवो देवस्य सानसि । द्युम्नं चित्रश्रवस्तमम् ॥
ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵ ਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ/ਰੱਖਿਆ ਸਾਡੇ ਲਈ ਜਿਤਾ ਦੇ; ਅਤੇ ਬਹੁ-ਰੂਪੀ ਯਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਦ੍ਯੁਮਨ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾ—ਚਿਤ੍ਰਸ਼੍ਰਵਸਤਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਕੀਰਤੀ ਵਾਲਾ।
Mantra 7
अभि यो महिना दिवं मित्रो बभूव सप्रथाः । अभि श्रवोभिः पृथिवीम् ॥
ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਮਿਤ੍ਰ ਬਣਿਆ—ਆਕਾਸ਼ ਉੱਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ (ਸਪ੍ਰਥਾ) ਫੈਲ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਵਃ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੁਣਨ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੀ ਵਿਸਤਾਰਿਤ ਹੋਇਆ।
Mantra 8
मित्राय पञ्च येमिरे जना अभिष्टिशवसे । स देवान्विश्वान्बिभर्ति ॥
ਅਭਿਸ਼੍ਟਿ-ਸ਼ਵਸ (ਸਹਾਇਤਾ ਤੇ ਜਿੱਤ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ) ਲਈ ਪੰਜ ਜਨ ਮਿਤ੍ਰ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਵਿਵਸਥਿਤ ਏਕਤਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Mantra 9
मित्रो देवेष्वायुषु जनाय वृक्तबर्हिषे । इष इष्टव्रता अकः ॥
ਮਿਤ੍ਰ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਆਯੁਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹਾਂ ਵਿਚ, ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬਰ੍ਹਿਸ (ਯਜ्ञਾਸਨ) ਵਿਛਾਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ਼ਟਵ੍ਰਤ—ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਧਰਮ-ਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਉਹ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ (ਇਸ਼ಃ) ਘੜਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
Mitra is an Āditya who keeps truth, harmony, and trustworthy relations in the world. The hymn describes him as upholding Heaven and Earth and watching people with steady, unblinking awareness.
Right speech and right conduct create order in society, and Mitra is the divine power that supports this order. By offering to Mitra through Agni, the worshipper seeks harmony, protection, and nourishing prosperity (iṣ).
It suits a fire offering where ghṛta and other havis are poured into Agni “for Mitra.” The hymn especially fits occasions that require strengthening agreements, communal unity, and disciplined adherence to one’s chosen rule (vrata).
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.