
Sukta 3.36
Viśvāmitra Gāthina (continuing Maṇḍala 3 sequence)
Indra (contextually; hymn continues Indra-Soma motif)
Triṣṭubh
ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਦਾ ਬਲਵਰਧਿਤ ਵੀਰ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਹਰ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਨਾਲ ਉਹ ਹੋਰ ਵਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਕਰਤੱਬਾਂ ਰਾਹੀਂ “ਸੁਪ੍ਰਸਿੱਧ” ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੀ ਫੈਲਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸੋਮ ਦੀ ਭਰਨ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪੈਣ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਗਤੀ ਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਯੁੱਧ-ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਦਾਤਾ ਇੰਦਰ ਸੁਣੇ, ਰੁਕਾਵਟਾਂ (ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾਣਿ) ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਲਈ ਖਜ਼ਾਨੇ ਜਿੱਤ ਕੇ ਦੇਵੇ।
Mantra 1
इमामू षु प्रभृतिं सातये धाः शश्वच्छश्वदूतिभिर्यादमानः । सुतेसुते वावृधे वर्धनेभिर्यः कर्मभिर्महद्भिः सुश्रुतो भूत् ॥
ਜਿੱਤ ਲਈ ਇਸ ਅਰਪਣ-ਪ੍ਰਭ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ; ਤੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹਾਇਤਾਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਸਦਾ ਗਤੀਮਾਨ ਰਹਿ। ਸੁਤੇ-ਸੁਤੇ (ਹਰ ਸੋਮ-ਪੀੜ ਵਿੱਚ) ਬਲ-ਵਰਧਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਵਧਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਮਹਾਨ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ (ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ) ਹੋਇਆ ਹੈ।
Mantra 2
इन्द्राय सोमाः प्रदिवो विदाना ऋभुर्येभिर्वृषपर्वा विहायाः । प्रयम्यमानान्प्रति षू गृभायेन्द्र पिब वृषधूतस्य वृष्णः ॥
ਇੰਦ੍ਰ ਲਈ ਸੋਮ-ਧਾਰਾਵਾਂ—ਪਰਮ ਦਿਉ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ-ਸੰਧੀ ਵਾਲੇ ਭੂਆਂ ਨੇ ਵਹਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਇਹ ਅੱਗੇ ਧਰੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈ; ਹੇ ਇੰਦ੍ਰ, ਵೃಷ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੋਮ ਪੀ—ਹੇ ਵೃಷਣ, ਬਲਵਾਨ।
Mantra 3
पिबा वर्धस्व तव घा सुतास इन्द्र सोमासः प्रथमा उतेमे । यथापिबः पूर्व्याँ इन्द्र सोमाँ एवा पाहि पन्यो अद्या नवीयान् ॥
ਪੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਲ ਵਿੱਚ ਵਧ; ਹੇ ਇੰਦ੍ਰ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਸੁਤ ਸੋਮ ਪਹਿਲੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਹਨ—ਇਹ ਵੀ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸੋਮ ਪੀਤੇ ਸਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਜ ਵੀ, ਹੇ ਪਨ੍ਯ (ਪੂਜਨੀਯ), ਇਹ ਸਦਾ-ਨਵੇਂ ਆਨੰਦ-ਧਾਰੇ ਪੀ।
Mantra 4
महाँ अमत्रो वृजने विरप्श्युग्रं शवः पत्यते धृष्ण्वोजः । नाह विव्याच पृथिवी चनैनं यत्सोमासो हर्यश्वममन्दन् ॥
ਮਹਾਨ, ਅਮਾਪ, ਉਹ ਕਰਮ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਉਗ੍ਰ ਸ਼ਕਤੀ ਅਧਿਪਤਿਆ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਧ੍ਰਿਸ਼ਣੁ ਓਜਸ। ਜਦੋਂ ਸੋਮਾਂ ਨੇ ਹਰ੍ਯਸ਼ਵ (ਤਾਮ੍ਰ-ਅਸ਼ਵਾਂ ਵਾਲੇ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ, ਧਰਤੀ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।
Mantra 5
महाँ उग्रो वावृधे वीर्याय समाचक्रे वृषभः काव्येन । इन्द्रो भगो वाजदा अस्य गावः प्र जायन्ते दक्षिणा अस्य पूर्वीः ॥
ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਉਗ੍ਰ, ਉਹ ਵੀਰ੍ਯ ਲਈ ਵਧਿਆ ਹੈ; ਕਾਵ੍ਯ (ਰਿਸ਼ੀ-ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ) ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਭਗ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ ਦਾ ਦਾਤਾ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਗਾਵਾਂ (ਕਿਰਣਾਂ) ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਵਾਂ ਪ੍ਰਕਟਤਾ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ।
Mantra 6
प्र यत्सिन्धवः प्रसवं यथायन्नापः समुद्रं रथ्येव जग्मुः । अतश्चिदिन्द्रः सदसो वरीयान्यदीं सोमः पृणति दुग्धो अंशुः ॥
ਜਦੋਂ ਸਿੰਧਵಃ (ਨਦੀਆਂ) ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀਆਂ ਰਥ-ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਰਥਾਂ ਵਾਂਗ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਤਦੋਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਇੰਦਰ ਸਦਸ (ਸਭਾ) ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦੁੱਧਿਆ ਹੋਇਆ ਚਮਕਦਾ ਅੰਸ਼ੁ-ਰੂਪ ਸੋਮ ਉਸ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Mantra 7
समुद्रेण सिन्धवो यादमाना इन्द्राय सोमं सुषुतं भरन्तः । अंशुं दुहन्ति हस्तिनो भरित्रैर्मध्वः पुनन्ति धारया पवित्रैः ॥
ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਨਾਲ ਚਲਦੀਆਂ ਸਿੰਧਵಃ (ਨਦੀਆਂ) ਇੰਦਰ ਲਈ ਸੁਸ਼ੁਤ (ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੀੜਿਆ) ਸੋਮ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਭਰਿਤ੍ਰੈਃ (ਪਾਤਰਾਂ) ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਅੰਸ਼ੁ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਮਿੱਠੇ ਮਧੁ ਨੂੰ ਪਵਿਤ੍ਰੈਃ (ਛਾਣਣੀਆਂ) ਰਾਹੀਂ ਧਾਰਾ ਬਣਾਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
Mantra 8
ह्रदा इव कुक्षयः सोमधानाः समी विव्याच सवना पुरूणि । अन्ना यदिन्द्रः प्रथमा व्याश वृत्रं जघन्वाँ अवृणीत सोमम् ॥
ਝੀਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਸੋਮ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੱਖੀਆਂ (ਗਰਭ-ਸਥਾਨ) ਇਕੱਠੇ ਫੈਲ ਕੇ ਅਨੇਕ ਸਵਨ-ਪੀੜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਨ-ਪੋਸ਼ਣਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ, ਤਦ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸੋਮ ਨੂੰ ਚੁਣ ਲਿਆ।
Mantra 9
आ तू भर माकिरेतत्परि ष्ठाद्विद्मा हि त्वा वसुपतिं वसूनाम् । इन्द्र यत्ते माहिनं दत्रमस्त्यस्मभ्यं तद्धर्यश्व प्र यन्धि ॥
ਇਹ ਇੱਥੇ ਲਿਆ; ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਖੜਾ ਨਾ ਰਹੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਵਸੂਆਂ ਦਾ ਵਸੁਪਤੀ, ਧਨਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ। ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੇਰਾ ਜੋ ਵੀ ਮਹਾਨ ਦਾਨ ਹੈ—ਹਰਿਆਸ਼ਵ—ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਖ਼ਸ਼।
Mantra 10
अस्मे प्र यन्धि मघवन्नृजीषिन्निन्द्र रायो विश्ववारस्य भूरेः । अस्मे शतं शरदो जीवसे धा अस्मे वीराञ्छश्वत इन्द्र शिप्रिन् ॥
ਹੇ ਮਘਵਨ, ਨ੍ਰਜੀਸ਼ਿਨ ਇੰਦਰ—ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਦੇ ਸੁਆਮੀ—ਸਾਨੂੰ ਸਭ-ਇੱਛਿਤ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਧਨ ਬਖ਼ਸ਼। ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਜੀਊਣ ਲਈ ਸੌ ਸ਼ਰਦਾਂ ਟਿਕਾ; ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਲਈ ਵੀਰ ਟਿਕਾ, ਹੇ ਸ਼ਿਪ੍ਰਿਨ ਇੰਦਰ (ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਜਬੜੇ ਵਾਲੇ)।
Mantra 11
शुनं हुवेम मघवानमिन्द्रमस्मिन्भरे नृतमं वाजसातौ । शृण्वन्तमुग्रमूतये समत्सु घ्नन्तं वृत्राणि संजितं धनानाम् ॥
ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਵਾਜਸਾਤਿ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ-ਵਿਜੈ) ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਾਸਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਖਾਰਥੀ ਦਾਤਾਰ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸ਼ੁਭ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰਦੇ ਹਾਂ। ਜੋ ਸਾਡੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਉਗ੍ਰ ਹੈ, ਟਕਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਥੀ ਹੈ; ਜੋ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾਣਿ (ਰੋਕਾਂ) ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਨਾਂ ਦਾ ਜੇਤੂ ਹੈ।
It praises Indra as the heroic power that grows stronger at every Soma pressing and is asked to grant victory, protection, and wealth by destroying obstacles.
The rivers-to-ocean image shows irresistible movement and expansion, illustrating how Indra’s power becomes vast when Soma fills and strengthens him.
Traditionally it fits Soma-offering rites and Indra-invocations; in a simpler devotional setting it can be recited as a prayer for courage, removal of hindrances, and success in difficult efforts.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.