Rig Veda 2.24.2: Mandala 2, Sukta 24, Mantra 2

Sukta 2.24

Rishi: Gṛtsamada (traditionally for RV 2.24)

Devata: Brahmaṇaspati / Bṛhaspati (lord of the Word, breaker of obstructions, opener of hidden riches)

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 2.24; needs pada-count verification per śākhā recension)

Samhita Patha (Devanagari)

यो नन्त्वान्यनमन्न्योजसोतादर्दर्मन्युना शम्बराणि वि । प्राच्यावयदच्युता ब्रह्मणस्पतिरा चाविशद्वसुमन्तं वि पर्वतम् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 2.24.2

Transliteration

yó nantvā́ny ánamann y ójasó tā́dardhar manyúnā śámbārāṇi ví | prá acyāvayat ácyutā bráhmaṇas pátir ā́ cā́viśad vásumantaṃ ví párvatam ||

Translation

ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਨਿਵਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਮਨ੍ਯੁ (ਉਤਕਟ ਪ੍ਰੇਰਣਾ) ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸ਼ੰਬਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਚਕਨਾਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ—ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਣਸਪਤੀ ਅਚਲ ਨੂੰ ਵੀ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਵਸੂ-ਭਰੇ ਪਹਾੜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यः: who (he who)
• यः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• न: not
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• त्वा: you
• त्वा: Karma
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अन्यत्: another (anything else)
• अन्यत्: Karma
• Type: Adjective/Pronoun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)

• अमन्: thought/esteemed
• अमन्: Kartā
• Type: Verb
• Root: मन् (धातु; ‘to think/esteem’)

• न्योजसा: by (his) might
• न्योजसा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: न्योजस् (प्रातिपदिक; ‘might, force’)

• उत: and/also
• उत: —
• Type: Indeclinable
• Root: उत (निपात)

• आ: unto; forth
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• दर्दर्: split, burst open
• दर्दर्: Kartā
• Type: Verb
• Root: दृ (धातु; ‘to split, cleave’; Vedic intensive/iterative) / दर्दर् (Vedic finite form)

• मन्युना: with wrath/ardor
• मन्युना: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: मन्यु (प्रातिपदिक)

• शम्बराणि: the Śambara (strongholds/works of Śambara)
• शम्बराणि: Karma
• Type: Noun
• Root: शम्बर (प्रातिपदिक; ‘Śambara’, name of a demon/fortress-holder)

• वि: asunder
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/निपात)

• प्र: forth
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/निपात)

• अच्युतात्: from the immovable (place/one)
• अच्युतात्: Apādāna
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: अच्युत (प्रातिपदिक; ‘unshaken, immovable’)

• प्राच्या॒वयत्: drove forth/dislodged
• प्राच्या॒वयत्: Kartā
• Type: Verb
• Root: च्यु (धातु; ‘to move, fall, dislodge’) + प्र- (उपसर्ग)

• ब्रह्मणः: of prayer/sacred formulation
• ब्रह्मणः: —
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)

• पतिः: lord
• पतिः: Kartā
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)

• आ: into; towards
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• अविशद्: entered
• अविशद्: Kartā
• Type: Verb
• Root: विश् (धातु; ‘to enter’) + आ- (उपसर्ग)

• वसुमन्तम्: the wealthy (one/place)
• वसुमन्तम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: वसुमन्त् (प्रातिपदिक; ‘wealthy, rich in goods’)

• वि: apart; through
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/निपात)

• पर्वतम्: mountain
• पर्वतम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक)