HomeRig VedaMandala 10Sukta 61Mantra 13
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 13

Sukta 10.61

Rishi: RV 10.61 hymn seer; mythic narration mode.
Devata: Indra/heroic force implied through Śuṣṇa-motif; also the ‘anarvā’ helper-force (unerring power).
Chandas: Triṣṭubh (probable).

तदिन्न्वस्य परिषद्वानो अग्मन्पुरू सदन्तो नार्षदं बिभित्सन् । वि शुष्णस्य संग्रथितमनर्वा विदत्पुरुप्रजातस्य गुहा यत् ॥

तदिन्न्व॑स्य परि॒षद्वा॑नो अग्मन्पु॒रू सद॑न्तो नार्ष॒दं बि॑भित्सन् । वि शुष्ण॑स्य॒ संग्र॑थितमन॒र्वा वि॒दत्पु॑रुप्रजा॒तस्य॒ गुहा॒ यत् ॥

tád ínnv asya parísadvāno agman purū́ sádanto nārṣadáṃ bibhítsan | ví śúṣṇasya sáṃgrathitam anarvā́ vídat puruprajā́tasya guhā́ yát ||

ਤਦੋਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਆਏ—ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬਹੁਤੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ—ਜੋ ਮਰਤਿਆਂ ਲਈ ਅਭੇਦ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੋੜ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ। ਅਨਰਵਾ (ਅਚੂਕ) ਬਲ ਨੇ ਸ਼ੁਸ਼ਣ ਦੇ—ਪੁਰੁਪ੍ਰਜਾਤ (ਬਹੁਤ ਸੰਤਾਨ ਵਾਲੇ) ਦੇ—ਘਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਗੁਹਾ (ਗੁਫਾ) ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਪਿਆ ਸੀ।

तत् । इत् । नु । अ॒स्य॒ । प॒रि॒ऽसद्वा॑नः । अ॒ग्म॒न् । पु॒रु । सद॑न्तः । ना॒र्स॒दम् । बि॒भि॒त्सन् । वि । शुष्ण॑स्य । सम्ऽग्र॑थितम् । अ॒न॒र्वा । वि॒दत् । पु॒रु॒ऽप्र॒जा॒तस्य । गुहा॑ । यत् ॥तत् । इत् । नु । अस्य । परिसद्वानः । अग्मन् । पुरु । सदन्तः । नार्सदम् । बिभित्सन् । वि । शुष्णस्य । सम्ग्रथितम् । अनर्वा । विदत् । पुरुप्रजातस्य । गुहा । यत् ॥tat | it | nu | asya | pari-sadvānaḥ | agman | puru | sadantaḥ | nārsadam | bibh itsan | vi | śuṣṇasya | sam-grathitam | anarvā | vidat | puru-prajātasya | guhā | yat

तत्that
तत्:
Karma (सम्बन्धित/उद्देश्य-निर्देश) / (वाक्य-सम्बन्धसूचक)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इत्indeed, just
इत्:
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात)
नुnow, then
नु:
TypeIndeclinable
Rootनु (निपात)
अस्यof him/this
अस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
परिaround
परि:
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
सद्वानःsitting/assembled
सद्वानः:
Kartā (अग्मन् के कर्ता)
TypeParticiple (Adjective)
Root√सद् (सीदति) + वान् (कृत्-प्रत्यय)
अग्मन्they went/came
अग्मन्:
TypeVerb
Root√गम्
पुरूmany, much
पुरू:
विशेषण (सदन्तः/अग्मन्-सम्बद्ध)
TypeAdjective
Rootपुरु (विशेषण-प्रातिपदिक)
सदन्तःsitting, taking seats
सदन्तः:
Kartā (अग्मन् के कर्ता; सद्वानः के समन्वय)
TypeParticiple (Adjective)
Root√सद् (सीदति) (वर्तमान-कृदन्त/शतृ)
नार्षदम्the man-seated/assembly-seat (nārṣada)
नार्षदम्:
Karma (बिभित्सन् का कर्म)
TypeAdjective/Noun
Rootनर्/नृ (नर) + षद (√सद्) → नार्षद (प्रातिपदिक)
बिभित्सन्wishing to break/sunder
बिभित्सन्:
Kartā (अग्मन् के कर्ता-समूह का भाव)
TypeParticiple
Root√भिद् (भिनत्ति) (इच्छार्थक-देशिदेरिवेटिव ‘बिभित्स’)
विapart, forth
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
शुष्णस्यof Śuṣṇa
शुष्णस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun (Proper)
Rootशुष्ण (प्रातिपदिक; दैत्य-नाम)
संग्रथितम्bound together, fastened
संग्रथितम्:
Karma (विदत् का कर्म)
TypeParticiple
Rootसम् + √ग्रथ् (ग्रथयति) (क्त-प्रत्यय)
अनर्वाthe strong one (unfailing)
अनर्वा:
Kartā (विदत् का कर्ता)
TypeAdjective/Noun
Rootअनर्वन् (प्रातिपदिक; ‘not-weak/strong’; Vedic epithet)
विforth, clearly
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
विदत्he found/discovered
विदत्:
TypeVerb
Root√विद् (विन्दति/वेद)
पुरुप्रजातस्यof the much-progenied/abundant
पुरुप्रजातस्य:
सम्बन्ध (genitive) (गुहा/यत् से सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootपुरु + प्रजात (प्रातिपदिक; ‘much-progenied/abundantly born’)
गुहाin the cave/hidden place
गुहा:
Adhikaraṇa (स्थान)
TypeNoun
Rootगुहा (प्रातिपदिक)
यत्that which
यत्:
Karma/सम्बन्ध (यद् = ‘that which’)
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)