Mantra 9
Sukta 10.58
Devata: Bṛhat/Vastness as a plane; operative power is the return of mind from lofty fixation to integrated life
Chandas: अनुष्टुभ् (approx.)
Samhita Patha (Devanagari)
यत्ते पर्वतान्बृहतो मनो जगाम दूरकम् । तत्त आ वर्तयामसीह क्षयाय जीवसे ॥
Samhita Patha (IAST)
यत्ते॒ पर्व॑तान्बृह॒तो मनो॑ ज॒गाम॑ दूर॒कम् । तत्त॒ आ व॑र्तयामसी॒ह क्षया॑य जी॒वसे॑ ॥
Transliteration
yát te párvatān bṛható máno jagā́ma dūrákam | tát te ā́ vartayāmasīhá kṣáyāya jīváse ||
Translation
ਹੇ (ਪੁਰਖ), ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਮਨ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜਾਂ ਵੱਲ ਦੂਰ ਦੂਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਠਹਿਰੇ ਹੋਏ ਨਿਵਾਸ (ਕ੍ਸ਼ਯ) ਅਤੇ ਜੀਵਨ (ਜੀਵਸੇ) ਲਈ।
Padapatha (Word Analysis)
यत् । ते॒ । पर्व॑तान् । बृ॒ह॒तः । मनः॑ । ज॒गाम॑ । दूर॒कम् । तत् । ते॒ । आ । व॒र्त॒या॒म॒सि॒ । इ॒ह । क्षया॑य । जी॒वसे॑ ॥यत् । ते । पर्वतान् । बृहतः । मनः । जगाम । दूरकम् । तत् । ते । आ । वर्तयामसि । इह । क्षयाय । जीवसे ॥yat | te | parvatān | bṛhataḥ | manaḥ | jagāma | dūrakam | tat | te | ā | vartayāmasi | iha | kṣayāya | jīvase
Word by Word
यत्when/that which
यत्:
— (सम्बन्धसूचक)
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यत् (सम्बन्धबोधक अव्यय)
तेyour/of you
ते:
सम्बन्ध (Genitive)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम)
पर्वतान्mountains
पर्वतान्:
कर्म (गमनस्य)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
बृहतःof the great
बृहतः:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeAdjective
Rootबृहन्त् (विशेषण-प्रातिपदिक)
मनःmind
मनः:
कर्तृ (जगाम इत्यस्य)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
जगामhas gone/went
जगाम:
क्रिया
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
दूरकम्far away
दूरकम्:
अधिकारण/देश (गमनस्य)
TypeAdjective (used adverbially)
Rootदूरक (प्रातिपदिक; ‘दूर’ + -क)
तत्that (mind)
तत्:
कर्म (आ-वर्तयामसि इत्यस्य)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
तेto you
ते:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम)
आback/towards
आ:
— (क्रियाविशेषक)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
वर्तयामसिwe turn/bring back
वर्तयामसि:
क्रिया
TypeVerb
Rootवृत्/वर्त् (धातु; causative)
इहhere
इह:
अधिकारण (स्थान)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
क्षयायfor dwelling/abode
क्षयाय:
सम्प्रदान/प्रयोजन (दत्तेः/वर्तनस्य फलम्)
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक)
जीवसेfor living/to live
जीवसे:
सम्प्रदान/प्रयोजन
TypeNoun (infinitival dative in Vedic usage)
Rootजीव् (धातु) → जीवस् (कृदन्त/नामधातु-प्रातिपदिक)