Next Mantra

Mantra 1

Sukta 10.181

Rishi: Vasiṣṭha (named in the verse)
Devata: Dhātṛ / Savitṛ / Viṣṇu (triadic sourcing of the rite’s power; hymn concerns sacrificial formulation)
Chandas: Anuṣṭubh (explicitly referenced; verse itself may be in a different meter in some recensions, but the mantra thematizes Anuṣṭubh)

प्रथश्च यस्य सप्रथश्च नामानुष्टुभस्य हविषो हविर्यत् । धातुर्द्युतानात्सवितुश्च विष्णोरथंतरमा जभार वसिष्ठः ॥

प्रथ॑श्च॒ यस्य॑ स॒प्रथ॑श्च॒ नामा॑नुष्टु॒भस्य॑ ह॒विषो॑ ह॒विर्यत् । धातु॑र्द्युता॒नात्स॑वि॒तुश्च॒ विष्णो॑र॒थंतर॒मा ज॒भार॒ वसि॑ष्ठः ॥

práthaś ca yásya sa-práthaś ca nā́mānuṣṭúbhasya havíṣo havír yát | dhā́tur dyutā́nāt savitúś ca víṣṇor athaṃtarám ā́ jabhā́ra vásiṣṭhaḥ ||

ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਵੀ ‘ਪ੍ਰਥ’ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਮ ਵੀ ‘ਪ੍ਰਥ’—ਉਸ ਲਈ ਅਨੁਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਹਵਿਸ ਨੂੰ ਹੀ ਹਵਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧਾਤ੍ਰ ਦੀ ਦਿਉਤੀ ਤੋਂ, ਸਵਿਤ੍ਰ ਤੋਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਤੋਂ, ਵਸਿਸ਼ਠ ਇੱਥੇ ਅਥਰਵਣ-ਸਮਾਨ ਅੰਤਰ ਆਧਾਰ—ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਚਲਦਾ ਰਥ—ਚੁੱਕ ਲਿਆਇਆ ਹੈ।

प्रथः॑ । च॒ । यस्य॑ । स॒ऽप्रथः॑ । च॒ । नाम॑ । आनु॑ऽस्तुभस्य । ह॒विषः॑ । ह॒विः । यत् । धा॒तुः । द्युता॑नात् । स॒वि॒तुः । च॒ । विष्णोः॑ । र॒थ॒म्ऽत॒रम् । आ । ज॒भा॒र॒ । वसि॑ष्ठः ॥प्रथः । च । यस्य । सप्रथः । च । नाम । आनुस्तुभस्य । हविषः । हविः । यत् । धातुः । द्युतानात् । सवितुः । च । विष्णोः । रथम्तरम् । आ । जभार । वसिष्ठः ॥prathaḥ | ca | yasya | sa-prathaḥ | ca | nāma | ānu-stubhasya | haviṣaḥ | hav iḥ | yat | dhātuḥ | dyutānāt | savituḥ | ca | viṣṇoḥ | ratham-taram | ā | jabhāra | vasiṣṭhaḥ

प्रथःbroadly, in breadth; ‘broad’ (as an epithet)
प्रथः:
विशेषण-भावे (नामविशेषणम्) / अधेय-विशेषणम्
TypeNoun
Rootप्रथ (प्रथ्/प्रथय् ‘to spread, be broad’) → प्रथस् (n.)
and
:
TypeIndeclinable
Root
यस्यwhose
यस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सप्रथःtogether-broad, very broad
सप्रथः:
विशेषण-भावे
TypeAdjective
Rootस- + प्रथस् (n.)
and
:
TypeIndeclinable
Root
नामname
नाम:
कर्म/विधेय-नाम (predicate ‘name’)
TypeNoun
Rootनामन् (n.)
अनुष्टुभस्यof the Anuṣṭubh (metre)
अनुष्टुभस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअनुष्टुभ् (छन्दस्-नाम; f./m. in Vedic usage)
हविषःof the oblation
हविषः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootहविस् (n.)
हविःoblation
हविः:
कर्म (object) / विधेय
TypeNoun
Rootहविस् (n.)
यत्which, that
यत्:
सम्बन्ध/विशेष्य (relative ‘that which’)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम) / यत् (सम्बन्ध-प्रत्ययार्थ)
धातुःthe establisher, supporter
धातुः:
कर्तृ (agent) / विषय
TypeNoun
Rootधातृ/धातु (m.) ‘establisher; supporter’ (from √धा ‘to place’)
द्युता॒नात्from the shining one / from brilliance
द्युता॒नात्:
अपादान (source/from)
TypeNoun
Rootद्युता॒न (m./n.?) from √द्युत् ‘to shine’ (kṛdanta stem)
सवितुःof Savitṛ
सवितुः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootसवितृ (m.)
and
:
TypeIndeclinable
Root
विष्णोःof Viṣṇu
विष्णोः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootविष्णु (m.)
अथन्तरम्the Athantara (chant)
अथन्तरम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootअथन्तर (n.) (name of a sāman/chant; also ‘intermediate/other’)
towards; unto (as verbal prefix)
:
TypeIndeclinable (preverb)
Root
जभारbrought, bore
जभार:
क्रिया
TypeVerb
Root√भृ (भरति) with reduplication: जभार (perfect) + आ
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
कर्तृ (agent)
TypeNoun (proper)
Rootवसिष्ठ (ऋषि-नाम; from √वस् ‘to dwell’ with superlative -इष्ठ)